मणिपाल अस्पताल कोलकातामा साढे तीन वर्षकी बच्चीको अग्न्याशयको जटिल समस्याको उन्नत एन्डोस्कोपिक प्रविधिबाट सफल उपचार

3d7fd1ea-d28b-4ef7-9a5d-90bc5ce5171c

कोलकाता: चिकित्सकहरूले हुगलीकी साढे तीन वर्षकी बच्ची सोनल चौहान (नाम परिवर्तन गरिएको) को एक दुर्लभ र जटिल मामिलामा सफलतापूर्वक उपचार गरेका छन्। यस उपचारमा एक उन्नत एन्डोस्कोपिक प्रविधि (क्यामेरायुक्त एक पातलो र लचिलो नलीको सहायताले गरिने न्यूनतम चिरा-आधारित प्रक्रिया) प्रयोग गरिएको छ। यस प्रविधिमार्फत अग्न्याशयमा सुजनपछि त्यसको वरिपरि बन्ने तरल पदार्थले भरिएको सङ्ग्रहको उपचार गरिएको छ। यो प्रक्रिया सामान्यतया वयस्क बिरामीहरूमा गरिन्छ, तर मात्र साढे तीन वर्षकी बच्चीमाथि यसलाई सफलतापूर्वक गर्नु बाल चिकित्साको क्षेत्रमा एउटा महत्त्वपूर्ण सफलता हो। यस अवस्थाका कारण अग्न्याशयको वरिपरि तरल पदार्थ जम्मा भएको थियो, जसले गर्दा पेटमा दबाब परिरहेको थियो र बच्चीका लागि सामान्य रूपमा खाना तथा तौल बढाउन कठिन भइरहेको थियो। चिकित्सकहरूको टोलीले यस समस्याको सफल उपचारका लागि ल्युमेन-अपोजिङ मेटल स्टेन्टको सहायताले एन्डोस्कोपिक अल्ट्रासाउन्ड-निर्देशित निकासी प्रक्रिया अपनाए। यस प्रक्रियामा एन्डोस्कोपको माध्यमबाट अल्ट्रासाउन्ड इमेजिङको सहायताले जम्मा भएको तरल पदार्थ पहिचान गरी त्यसलाई बाहिर निकालिन्छ। यो एक विशेष प्रकारको सानो धातुको नली हो, जसले दुई अङ्गबीच एउटा बाटो बनाउँछ, जसले गर्दा जम्मा भएको तरल बाहिर निस्कन सक्छ।

सोनललाई यस वर्ष जुलाई महिनामा गम्भीर प्यान्क्रियाटाइटिस (अग्न्याशयमा सुजन) को गुनासोपछि पहिलो पटक अस्पतालमा भर्ना गरिएको थियो। यसका कारण प्यान्क्रियाटिक डक्ट (त्यो नली जसबाट अग्न्याशयबाट पाचन रस बाहिर निस्कन्छ) क्षतिग्रस्त भयो र अग्न्याशयको तरल वरिपरिको भागमा चुहिन थाल्यो, जसले गर्दा त्यहाँ तरल जम्मा भयो। यद्यपि पछि प्यान्क्रियाटिक डक्टबाट तरलको चुहावट ठीक भयो, तर जम्मा भएको तरल रहिरह्यो र बिस्तारै प्यान्क्रियाटिक स्युडोसिस्टमा परिणत भयो। यस अवस्थामा तरलले भरिएको थैलीले पेटमा दबाब दिन थाल्यो, जसका कारण बच्चीलाई पटक-पटक पेट दुख्न थाल्यो, खानमा कठिनाइ हुन थाल्यो र उसको तौल पनि उमेरअनुसार सामान्यभन्दा कम रहन थाल्यो। यो समस्या आफैं ठीक भइरहेको थिएन, त्यसैले डा. भास्वती चक्रवर्ती आचार्यको नेतृत्वमा चिकित्सकहरूको टोलीले थप चिकित्सकीय हस्तक्षेप गर्ने निर्णय गर्‍यो।

पोस्ट-नेक्रोसिस कलेक्सन अग्न्याशयको वरिपरि बन्ने तरल पदार्थको एक सङ्ग्रह हो, जुन सामान्यतया अग्न्याशयमा सुजन अर्थात् प्यान्क्रियाटाइटिसपछि बन्छ। यसको आकार र स्थानका आधारमा यसले पेटमा दुखाइ पैदा गर्न सक्छ, पेट वा आन्द्रामा दबाब दिन सक्छ र सामान्य रूपमा खाना खानमा बाधा पुर्‍याउन सक्छ। केही मामिलामा यसका कारण रक्तस्राव वा फुट्ने जस्ता जटिलता पनि हुन सक्छ। यसका उपचारका विकल्पहरूमा एन्डोस्कोपिक ड्रेनेज (विशेष नलीको सहायताले शरीरभित्रै जम्मा तरल निकाल्ने), रेडियोलजिकल ड्रेनेज (छालाको माध्यमबाट एउटा नली हालेर तरल निकाल्ने) र परम्परागत शल्यक्रिया समावेश छन्। बच्चीको कम उमेरलाई ध्यानमा राखेर चिकित्सकहरूले एन्डोस्कोपिक पद्धति रोजे, किनभने यसमा ठूलो शल्यक्रियाको आवश्यकता पर्दैन र बाह्य निकासीसँग जोडिएको निरन्तर फिस्टुला (शरीरमा बन्ने एउटा असामान्य बाटो, जसबाट तरलको चुहावट जारी रहन सक्छ) बन्ने सम्भावित आशङ्काबाट पनि बच्न सकिन्छ। यद्यपि मात्र साढे तीन वर्षकी बच्चीमाथि यो प्रक्रिया गर्नु निकै चुनौतीपूर्ण थियो, किनभने यो विशेष उपकरण सामान्यतया वयस्क बिरामीहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। हाल बच्चीको अवस्थामा तीव्र सुधार भइरहेको छ र आगामी एकदेखि दुई हप्ताभित्र एउटा स्टेन्ट निकाल्ने योजना छ।

यस विषयमा कुरा गर्दै डा. प्रदीप्त कुमार सेठी, निर्देशक तथा वरिष्ठ परामर्शदाता – मेडिकल ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजी, मणिपाल अस्पताल, ईएम बाइपासले भने, “मात्र साढे तीन वर्षकी बच्चीमा प्यान्क्रियाटिक स्युडोसिस्टको उपचार गर्नका लागि सावधानीपूर्वक चिकित्सकीय मूल्याङ्कन र विशेष दक्षताको आवश्यकता पर्छ। यद्यपि वयस्क बिरामीहरूमा एन्डोस्कोपिक ड्रेनेज एक स्थापित उपचार पद्धति हो, तर यति कम उमेरको बच्चामा यसलाई गर्नु थप प्राविधिक चुनौती सिर्जना गर्छ। यस मामिलामा हामीले उपलब्ध सबै उपचार विकल्पहरूको सावधानीपूर्वक मूल्याङ्कन गर्‍यौं र ल्युमेन-अपोजिङ मेटल स्टेन्टको सहायताले एन्डोस्कोपिक अल्ट्रासाउन्ड-निर्देशित प्रक्रियामार्फत जम्मा भएको तरल निकाल्ने निर्णय गर्‍यौं। यो प्रक्रिया सफल भयो र बच्चीले उपचारमा राम्रो प्रतिक्रिया दिएकी छिन्। यो घटनाले देखाउँछ कि उन्नत एन्डोस्कोपिक प्रविधिको सहायताले न्यूनतम चिरा-आधारित प्रक्रियामार्फत कम उमेरका बिरामीहरूमा पनि जटिल रोगहरूको प्रभावकारी रूपमा उपचार गर्न सकिन्छ।”

बच्चीको स्वास्थ्यमा सुधार र बच्चाहरूमा अग्न्याशयसम्बन्धी समस्याहरूको समयमै उपचारको महत्त्वबारे कुरा गर्दै डा. भास्वती चक्रवर्ती आचार्य, वरिष्ठ परामर्शदाता – पेडियाट्रिक ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजी, मणिपाल अस्पताल, मुकुन्दपुरले भनिन्, “बच्चाहरूमा प्यान्क्रियाटाइटिसका धेरै अन्तर्निहित कारण हुन सक्छन्, जसमा वंशाणुगत कारण र केही मामिलामा पित्तथैलीको पत्थरी पनि पर्छ। यद्यपि धेरै बच्चाहरूमा यस समस्याको ठ्याक्कै कारण पत्ता लाग्दैन। सोनलको मामिलामा प्यान्क्रियाटिक स्युडोसिस्ट निरन्तर रहेकाले उसलाई खाना खान र तौल बढाउन कठिनाइ भइरहेको थियो, त्यसैले समयमै चिकित्सकीय हस्तक्षेप अत्यन्त जरुरी थियो। हामीलाई खुसी लागेको छ कि अहिले उनी राम्रोसँग निको भइरहेकी छिन्। उनलाई फेरि पेट दुखेको छैन र उनी सामान्य रूपमा खाना खाइरहेकी छिन्। उनको स्वास्थ्यलाभमा नजर राख्नका लागि तोकिएका औषधिसँगै नियमित अल्ट्रासाउन्ड जाँच पनि गरिनेछ। आउने दिनहरूमा स्टेन्ट निकाल्ने योजना छ।”

जटिल बाल चिकित्सा मामिलाहरूको व्यवस्थापनमा विशेष एन्डोस्कोपिक उपचारको भूमिकामा प्रकाश पार्दै डा. प्रशान्त देबनाथ, परामर्शदाता – मेडिकल ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजी, मणिपाल अस्पताल, ईएम बाइपासले भने, “बच्चाहरूमा प्यान्क्रियाटिक स्युडोसिस्टका मामिलाहरूमा सावधानीपूर्वक जाँच र मूल्याङ्कन आवश्यक छ, किनभने लामो समयसम्म तरल जम्मा रहँदा जटिलता उत्पन्न हुन सक्छ र बच्चाको पोषण तथा समग्र शारीरिक विकासमा गम्भीर असर पर्न सक्छ। यस मामिलामा चुनौती यो थियो कि बच्चीको कम उमेरलाई ध्यानमा राखेर थप जटिल र जोखिमपूर्ण प्रक्रियाहरूबाट बच्दै जम्मा भएको तरलको प्रभावकारी रूपमा उपचार गर्नु। ल्युमेन-अपोजिङ मेटल स्टेन्टको सहायताले एन्डोस्कोपिक अल्ट्रासाउन्ड-निर्देशित ड्रेनेज यस समस्याको व्यवस्थापनको एउटा प्रभावकारी विकल्प साबित भयो। यस प्रकारका प्रक्रियाहरूका लागि सटीक चिकित्सकीय मूल्याङ्कन, विशेष दक्षता र राम्रो परिणाम सुनिश्चित गर्नका लागि नियमित निगरानी आवश्यक छ। यस मामिलामा सफल उपचारले बाल बिरामीहरूमा जटिल ग्यास्ट्रोइन्टेस्टाइनल समस्याहरूको समाधानमा उन्नत एन्डोस्कोपिक प्रक्रियाहरूको बढ्दो सम्भावनालाई देखाउँछ।”

यो घटनाले देखाउँछ कि उन्नत एन्डोस्कोपिक प्रविधिले कम उमेरका बिरामीहरूमा पनि अग्न्याशयसम्बन्धी जटिल समस्याहरूको व्यवस्थापनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। साथै, यसले बाल चिकित्सामा प्रभावकारी उपचार सुनिश्चित गर्नका लागि बिरामीको आवश्यकताअनुसार व्यक्तिगत उपचार योजना, विशेषज्ञ चिकित्सकीय सीप र न्यूनतम चिरा-आधारित प्रक्रियाहरूको महत्त्वलाई पनि उजागर गर्छ।

About Author

Advertisement