नयाँ दिल्ली: भारत र चीनबीचको सीमा विवाद पुरानै हो, तर सन् १९५९ को तिब्बती विद्रोहपछि जब भारतले दलाई लामालाई शरण दियो तब चीनले भारतविरुद्ध मोर्चा नै खोल्यो। यसको परिणति २० अक्टोबर १९६२ मा दुई देशबीचको पूर्ण युद्धका रूपमा भयो। चिनियाँ सेनाले २० अक्टोबर १९६२ मा लद्दाखमा र म्याकमोहन रेखापारि एकैसाथ आक्रमणहरू सुरु गर्यो। दुर्गम र हिउँले ढाकेका पहाडी इलाका भएका कारण भारतले त्यहाँ आवश्यकता अनुसारका सैनिक मात्र तैनाथ गरेको थियो, जबकि चीन पूरा तामझाम र शक्तिसहित युद्धको मैदानमा उत्रियो, त्यसैले यो युद्ध भारतीय सेनाका लागि एउटा पीडादायी स्मृति बनेर रह्यो।
देश-दुनियाको इतिहासमा अक्टोबर २० को मितिमा घटेका अन्य प्रमुख घटनाहरूको सिलसिलेवार विवरण यसप्रकार छ~
१५६७: मुगल सम्राट अकबरले मेवाडको चित्तौडगढ किल्लाको घेराबंदी सुरु गरे, जुन फेब्रुअरी १५६८ मा किल्लामाथि मुगलहरूको अधिकारसँगै समाप्त भयो। त्यस समय चित्तौडगढ (मेवाड) का शासक महाराणा उदय सिंह थिए। किल्लाको रक्षाको भार वीर योद्धाहरू जयमल राठोड र पट्टा सिसोदियाको हातमा थियो। युद्धको समयमा जयमल राठोडको मृत्युपश्चात राजपूतहरूले शाका गरे र महिलाहरूले जौहर (अग्नि स्नान) गरे।
यसलाई चित्तौडगढको तेस्रो जौहर भनिन्छ।
१७४०: मारिया थेरेसा हाब्सबर्ग साम्राज्यअन्तर्गत अस्ट्रिया, हंगेरी र बोहेमियाकी शासक बनिन्। उनी हाब्सबर्ग राज वंशकी एकमात्र महिला शासक थिइन्।
उनको सिंहासनारोहणसँगै अस्ट्रियाली उत्तराधिकारको युद्ध सुरु भयो, क्योंकि धेरै युरोपेली शक्तिहरूले उनको शासनको अधिकारलाई चुनौती दिएका थिए। यति हुँदाहुँदै पनि उनले लगभग ४० वर्षसम्म सफलतापूर्वक शासन गरिन् र आफ्ना साम्राज्यमा महत्त्वपूर्ण प्रशासनिक, वित्तीय र शैक्षिक सुधारहरू गरिन्।
१७७२: कलकत्ता (तत्कालीन कोलकाता) ब्रिटिश भारतको राजधानी बन्यो र यो १९११ सम्म भारतको राजधानी रह्यो। गवर्नर-जेनेरल वारेन हेस्टिंग्सको कार्यकालमा यसलाई प्रशासनिक केन्द्र बनाइयो।
१२ डिसेम्बर १९११ मा दिल्ली दरबारमा किंग जर्ज पञ्चमद्वारा राजधानीलाई दिल्लीमा सार्ने घोषणा गरियो। स्वतन्त्रता पश्चात यो पश्चिम बंगाल राज्यको राजधानी भयो।
१८२२: ‘द सन्डे टाइम्स’ समाचार पत्रको पहिलो अंक लन्डन, बेलायतमा प्रकाशित भएको थियो। यो प्रसिद्ध साप्ताहिक अखबारको स्थापना हेनरी ह्वाइटद्वारा गरिएको थियो।
१८८०: नेदरल्यान्ड्सको सहर आम्सटर्डममा आम्सटर्डम फ्रि युनिभर्सिटी (मुक्त विश्वविद्यालय) को स्थापना भयो। यसको स्थापना डच धर्मशास्त्री र राजनीतिज्ञ अव्राहम कुइपरको नेतृत्वमा गरिएको थियो, जो पछि नेदरल्यान्ड्सका प्रधानमन्त्री पनि बने। यसको नाममा ‘मुक्त’ शब्दको अर्थ यो विश्वविद्यालय सरकारी र चर्च (धार्मिक संस्थाहरू) दुवैको सीधा नियन्त्रणबाट पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र (मुक्त) थियो भन्ने हो। यसको स्थापना मुख्य रूपमा एक रुढीवादी नव-क्याल्विनवादी ईसाई सिद्धान्तका आधारमा गरिएको थियो, ताकि विद्यार्थीहरूलाई शैक्षिक स्वतन्त्रताका साथ शिक्षा प्रदान गर्न सकियोस्। आज यो विश्वविद्यालय आफ्ना धार्मिक सीमाहरूबाट बाहिर निस्किसकेको छ। यो विश्वका अग्रणी र प्रतिष्ठित अनुसन्धान विश्वविद्यालयहरूमा गनिन्छ, जहाँ विश्वभरबाट हजारौं विद्यार्थीहरू अध्ययन गर्छन्।
१९०४: चिली र बोलिभियाले ‘शान्ति र मित्रताको सन्धि’ मा हस्ताक्षर गरे। यो ऐतिहासिक सन्धि प्रशान्त महासागरको युद्ध (१८७९–१८८४) लाई आधिकारिक रूपमा समाप्त गर्नका लागि गरिएको थियो।
१९०५: रुसमा ११ दिनसम्म चलेको ऐतिहासिक आम हड्तालको सुरुवात भयो, जसले पूरै देशलाई अस्तव्यस्त बनायो र जार निकोलस द्वितीयलाई सुधारका लागि बाध्य पार्दै अक्टोबर घोषणापत्र जारी गर्न प्रेरित गर्यो। यसको सुरुवात सेन्ट पिटर्सबर्गबाट भयो र यो छिटै मस्को तथा रुसी रेल नेटवर्कसहित देशैभर फैलियो। यस घोषणापत्रमा नागरिकहरूलाई स्वतन्त्रता (प्रेस, सभा र संगठनको स्वतन्त्रता) र एक निर्वाचित संसद् (ड्यूमा) को गठनको बाटो खोलियो।
भ्लादिमीर लेनिनले १९०५ को यो क्रान्तिलाई वर्ष १९१७ को अक्टोबर क्रान्तिको “पूर्वाभ्यास” बताएका थिए।
१९४६: भियतनामको डेमोक्रेटिक रिपब्लिकन सरकारले आधिकारिक रूपमा भियतनाम महिला दिवस मनाउने घोषणा गर्यो। २० अक्टोबर १९३० मा ‘भियतनाम एन्टी-इम्पिरियलिसट वुमन्स एसोसिएसन’ (हाल भियतनाम वुमन्स युनियन) को स्थापना भएको थियो, जसले देशको स्वतन्त्रताको लडाइँमा ठूलो भूमिका निर्वाह गरेको थियो। यस दिन पूरै भियतनाममा महिलाहरूलाई फूल, उपहार र शुभकामनाहरू दिइन्छ। समाज र कार्यक्षेत्रमा उनीहरूका उपलब्धिहरूको प्रशंसा गर्नका लागि विभिन्न कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छन्।
१९४७: अमेरिका र पाकिस्तानबीच पहिलोपटक आधिकारिक रूपमा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापित भयो। अगस्ट १९४७ मा भारतको विभाजन र पाकिस्तान एक स्वतन्त्र राष्ट्र बनेको ठीक दुई महिनापछि दुवै देशले यी सम्बन्धहरूको सुरुवात गरेका थिए।
१९६२: भारत र चीनबीच सीमा विवादलाई लिएर युद्धको आरम्भ भयो, जब चिनियाँ सेनाले लद्दाख (पश्चिमी सेक्टर) र म्याकमोहन रेखापारि तत्कालीन उत्तर-पूर्वी सीमा क्षेत्र (हाल अरुणाचल प्रदेश) मा एकसाथ आक्रमण गर्यो। यो युद्ध मुख्य रूपमा दुई मोर्चामा लडिएको थियो— लद्दाख (अक्साई चिन) र अरुणाचल प्रदेश।
म्याकमोहन रेखालाई लिएर असहमति, अक्साई चिनमा दाबी, र सन् १९५९ मा दलाई लामालाई भारतले शरण दिनु मुख्य कारणहरू थिए। एक महिनाको लडाइँपछि चीनले २१ नोभेम्बर १९६२ मा एकपक्षीय युद्धविरामको घोषणा गर्यो। यस युद्धपछि अक्साई चिनमा चीनको नियन्त्रण कायम रह्यो।
१९७०: सोमालियाका राष्ट्रपति मोहम्मद सियाद बरेले देशलाई समाजवादी राज्य (वैज्ञानिक समाजवाद) घोषणा गरेका थिए।
१९७३: अष्ट्रेलियाको प्रसिद्ध ‘सिड्नी अपेरा हाउस’ लाई आधिकारिक रूपमा आम जनताका लागि खुला गरियो। यसको आधिकारिक उद्घाटन महारानी एलिजाबेथ द्वितीयद्वारा गरिएको थियो। यसलाई २७ जुन २००७ मा युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गरिएको थियो।
१९७३: वाटरगेट घोटालाको अनुसन्धानका क्रममा अमेरिकी राष्ट्रपति रिचर्ड एम निक्सनले विशेष अभियोजक आर्चिबाल्ड कक्सलाई पदबाट हटाए, त्यसपछि अर्टोर्नी जनरल एलियट रिचर्डसन र डिप्टी अटार्नी जनरल विलियम डी रूकेलशसले राजीनामा दिए। यसलाई न्याय विभागका अधिकारीहरूको “सटरडे नाइट म्यासाकर” भनिन्छ। आर्चिबाल्ड कक्सले राष्ट्रपति निक्सनसँग ती गोप्य ओभल अफिस टेपहरू बुझाउन माग गरेका थिए, जसमा वाटरगेट मामिला जोडिएका प्रमाणहरू थिए। निक्सन यी टेपहरू सार्वजनिक गर्न चाहँदैनथे।
१९७३: तिब्बती आध्यात्मिक गुरु दलाई लामा आफ्नो पहिलो बेलायत भ्रमणमा पुगे। यो उनको १९५९ मा भारतमा शरण लिएktan-पश्चातको पहिलो ठूलो युरोपेली भ्रमण (जसमा बेलायतसहित ११ देशहरू समावेश थिए) को हिस्सा थियो। यसको मुख्य उद्देश्य पश्चिमी देशहरूसँग सांस्कृतिक र धार्मिक सम्बन्ध स्थापित गर्नु थियो।
१९८३: क्यारिबियाली टापु राष्ट्र ग्रेनाडाका प्रधानमन्त्री मोरिस बिशपको उनकै सरकारको कट्टरपन्थी सैन्य गुटद्वारा निर्मम हत्या गरियो (स्थानीय समयानुसार १९ अक्टोबरको क्याबिनेट कु पछि)। यो कु र राजनीतिक हिंसापछि देशमा अशंति फैलियो, जसको परिणामस्वरुप केही दिनपछि अमेरिकाले ग्रेनाडामा सैन्य आक्रमण गर्यो।
१९९१: भारतको उत्तरकाशी (तत्कालीन उत्तर प्रदेश, हाल उत्तराखण्ड) मा गएको करिब ६.६ देखि ६.८ म्याग्निच्युडको भूकम्पबाट आधिकारिक आँकडाअनुसार ७६८ जनाको मृत्यु भयो।
१९९५: संयुक्त राष्ट्र संघको स्थापनाको ५०औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा न्युयोर्कमा संयुक्त राष्ट्र महासभाको विशेष स्वर्ण जयन्ती अधिवेशन सुरु भयो। यो विशेष शिखर सम्मेलन २४ अक्टोबर १९९५ सम्म चल्यो, जसमा विश्वभरका राष्ट्राध्यक्ष र शासनाध्यक्षहरूले भाग लिएका थिए।
१९९५: शारजाहमा खेलिएको च्याम्पियन्स ट्रफी (शारजाह कप) को फाइनल खेलमा वेस्टइन्डिजले श्रीलंकालाई ४ विकेटले पराजित गर्दै उपाधि जितेको थियो। ब्रायन लारा प्लेयर अफ द म्याच घोषित भएका थिए।
१९९८: मौमून अब्दुल गयुम पाँचौं पटक आधिकारिक रूपमा मालदिभ्सको राष्ट्रपतिमा पुनः निर्वाचित भए। मालदिभ्सको संसद् (मजलिस) ले उनको नामलाई अनुमोदन गर्यो, त्यसपछि नागरिकहरूले जनमतसंग्रहमा उनको पक्षमा मतदान गरे। उनले १९७८ देखि २००८ सम्म लगातार ३० वर्षसम्म मालदिभ्सका राष्ट्रपतिका रूपमा कार्य गरे।
२००२: टर्कीमा विश्वको सबैभन्दा गहिरो, पानीमुनिको प्राकृतिक ग्यास पाइपलाइनहरूमध्ये एक ‘ब्लू स्ट्रीम’ लाई सञ्चालनमा ल्याइयो र यसबाट ग्यासको परिवहन सुरु भयो। यो पाइपलाइन रुसबाट ब्ल्याक सी (कालो सागर) को बाटो हुँदै टर्कीसम्म जान्छ। यो परियोजना मुख्य रूपमा रुसको ग्याज्प्रोम र इटालीको इनी कम्पनीबीचको संयुक्त उद्यम थियो, जसको माध्यमबाट टर्कीलाई ग्यास आपूर्ति गरिन्थ्यो। यो आफ्नो समयमा समुद्रमुनि बिछ्याइएको सबैभन्दा गहिरो पाइपलाइनहरूमध्ये एक थियो, जुन ब्ल्याक सी मा करिब २,१५० मिटर (७,०५० फिट) को गहिराइभित्र जान्छ।
२००३: भेटिकन सिटीमा पोप जोन पल द्वितीयले मदर टेरेसालाई ‘धन्य’ घोषित गरे, जसलाई संत बन्ने दिशाको पहिलो र महत्त्वपूर्ण कदम मानिन्छ। ‘धन्य’ घोषित गरिएको १३ वर्षपछि, ४ सेप्टेम्बर २०१६ मा पोप फ्रान्सिसले उनलाई भेटिकनमा आधिकारिक रूपमा ‘संत’ को उपाधि प्रदान गरे।
उनले १९५० मा कोलकातामा ‘मिसनरीज अफ च्यारिटी’ को स्थापना गरे र जीवनभर गरिब, अनाथ तथा बिरामीहरूको सेवा गरे।
२००३: बोलिभियाका राष्ट्रपति गोन्जालो सांचेज डी लोसाडाको राजीनामा संसद्ले स्वीकार गरेपछि कार्लोस मेसा बोलिभियाका नयाँ राष्ट्रपति बने। यो सत्ता परिवर्तन बोलिभियामा भएको तीव्र जनआन्दोलन र “ग्यास युद्ध” का नामले चिनिने विरोध प्रदर्शनपछि भएको थियो, जसमा प्राकृतिक गैस स्रोतहरूको निर्यातको योजनाको भारी विरोध गरिएको थियो।
२००३: रुसको अन्तरिक्ष यान सोयुज टीएमए-३ सफलतापूर्वक अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसन (आईएसएस) सँग जोडियो। यो अन्तरिक्ष यान १८ अक्टोबर २००३ मा कजाकिस्तानको बैकोनूर कोस्मोड्रोमबाट प्रक्षेपण गरिएको थियो। यस यानमा एक्सपीडिसन ८ का चालक दलका सदस्यहरू—अमेरिकी अन्तरिक्ष यात्री माइकल फोले र रुसी कोस्मोनट अलेक्जेंडर कालेरी सामेल थिए। उनीहरूसँगै युरोपेली अन्तरिक्ष एजेन्सीका अन्तरिक्ष यात्री पेड्रो डुक पनि यात्रा गरिरहेका थिए।
२००४: बंगलादेशको एक अदालतले देशको बहुचर्चित जेल हत्याकाण्ड १९७५ को फैसला सुनाउँदै ३ पूर्व सैन्य अधिकारी (दफादार मारफत अली शाह, दफादार अवुल हशम मृधा र रिसालदार मोसलेम उद्दीन) लाई मृत्युदण्ड र अन्य १२ पूर्व सेना अधिकारीहरूलाई आजीवन कारावासको सजाय सुनायो।
यो जेल हत्याकाण्ड ३ नोभेम्बर १९७५ को हो, जब बंगलादेशका संस्थापक शेख मुजिबुर रहमानको हत्यालगत्तै ढाका सेन्ट्रल जेलमा थुनामा रहेका देशका चार प्रमुख राष्ट्रिय नेताहरू (सय्यद नजरुल इस्लाम, ताजुद्दीन अहमद, ए.एच.एम. कामरुज्जामा र क्याप्टेन मन्सूर अली) को निर्मम हत्या गरिएको थियो। पछि कानुनी अपिलहरूको लामो दौडपछि बंगलादेशको सर्वोच्च अदालतले पनि यी तीन पूर्व सैन्यकर्मीको मृत्युदण्डको सजायलाई पूर्ण रूपमा कायम राख्यो।
२००४: ब्रिटिश लेखक एलन होलिंघर्स्टलाई बेलायतको सबैभन्दा प्रतिष्ठित साहित्यिक सम्मान ‘बुकर पुरस्कार’ प्रदान गरियो। उनलाई यो सम्मान उनको चौथो उपन्यास ‘द लाइन अफ ब्यूटी’ का लागि प्रदान गरिएको थियो।
२००७: अली लारीजानीको राजीनामापछि सईद जलीलीलाई इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का सचिव र देशको नयाँ प्रमुख परमाणु वार्ताकार नियुक्त गरियो।
२००७: त्यस समयका अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज डब्लु. बुसले म्यानमार (बर्मा) मा लोकतन्त्र समर्थक र प्रदर्शनकारीहरूमाथि त्यहाँको सैन्य शासनद्वारा गरिएको हिंसक दमनको विरोधमा कडा आर्थिक प्रतिबन्धहरूको घोषणा गरे।
२००८: भारतीय रिजर्भ बैंकले विश्वव्यापी वित्तीय संकट र बजारमा तरलताको कमीलाई दूर गर्न रेपो रेटमा १% को कटौती गर्यो। यसको मुख्य उद्देश्य बैंकहरूलाई सस्तो ऋण उपलब्ध गराउनु र अर्थतन्त्रमा नगद प्रवाह बढाउनु थियो।
२००९: सुसिलो बामबांग युधोयोनोले लगातार दोस्रो पटक इन्डोनेसियाका राष्ट्रपतिका रूपमा शपथ लिए।
२०१०: इराकको नजफ सहरमा संयुक्त राष्ट्रका विशेष दूत ‘एड मेलकर्ट’ को काँफिलालाई लक्षित गरी बम आक्रमण गरियो। यस दुर्घटनामा उनी बालसल बचिन्।
२०११: लिबियाका पूर्व तानाशाह कर्नल मुअम्मर गद्दाफीको उनकै गृह नगर सिरतेमा हत्या गरियो।
उनले लिबियामा ४२ वर्षसम्म शासन गरे (१९६९ देखि २०११ सम्म)। नेटोको हवाइ आक्रमण र सिरतेको अन्तिम लडाइँपछि उनलाई नेशनल ट्रान्जिसनल काउन्सिलका लडाकुहरूले एउटा ड्रेनेज पाइप (नाली) बाट बाहिर निकाले र गैरन्यायिक रूपमा गोली हानेर हत्या गरे।
२०१२: लिबियाका सरकारी अधिकारीहरू र प्रधानमन्त्रीको कार्यालयले गद्दाफी सरकारका पूर्व प्रवक्ता मूसा इब्राहिमलाई तरहुना सहरबाट पक्राउ गरिएको घोषणा गर्यो। यो घोषणाको केही घण्टापछि नै इन्टरनेटमा मूसा इब्राहिमको एक कथित अडियो टेप जारी भयो। यसमा उनले आफ्नो गिरफ्तारीको खबरलाई झूटो साबित गर्दै आफू लिबियामा नरहेको बताए। पछि सरकारले पनि स्वीकार गर्यो कि उनीहरूसँग गिरफ्तारीको कुनै पक्का पुष्टि थिएन। यता लिबियाका नेशनल ट्रान्जिसन काउन्सिलका अधिकारीहरू र सैन्य कमाण्डरहरूले गद्दाफीका कान्छा छोरा तथा कुख्यात ‘खमीस ब्रिगेड’ का कमाण्डर खमीस गद्दाफी बानी वलीदमा विद्रोहीहरूसँग लड्दै गर्दा मारिएको दाबी गरे।
२०१२: संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्ले हातहतियारको उल्लंघनलाई लिएर डेमोक्रेटिक रिपब्लिक अफ कङ्गोको ‘एम२३ विद्रोही आन्दोलन’ का नेताहरूमाथि प्रतिबन्ध लगाउने योजनाको घोषणा गर्यो।
२०१३: सिरियाली गृहयुद्धको समयमा हामा सहरबाहिर अल-कायदासित जोडिएको अल-नुसरा फ्रन्टले एउटा सरकारी चेकपोस्टमा बारूदले भरिएको ट्रकबाट आत्मघाती आक्रमण गर्यो, जसमा कम्तीमा ३० जनाको मृत्यु भयो।
२०१३: सोमालियामा अल-शबाबको एक आत्मघाती आक्रमणकारीले एउटा क्याफेलाई लक्षित गर्यो, जसमा १६ जनाको मृत्यु भयो।
२०१३: दक्षिण सुडानको जोङलेई राज्यमा गाईवस्तु लुट्नेहरूद्वारा गरिएको भीषण आक्रमणमा ७९ जनाको मृत्यु भयो र अन्य ७८ जना घाइते भए।
२०१३: इराकको राजधानी बगदादको एक शिया बहुल इलाकामा रहेको क्याफे र नावा सहरमा प्रहरी चौकीहरूलाई लक्षित गरी सिलसिलेवार आत्मघाती आक्रमणहरू गरिए, जसमा ५२ भन्दा बढी मानिस मारिए।
२०१४: जोको विडोडोले पहिलोपटक इन्डोनेसियाको ७औं राष्ट्रपतिका रूपमा शपथ लिए। ठीक पाँच वर्षपछि, २० अक्टोबर २०१९ मा उनले आफ्नो दोस्रो तथा अन्तिम कार्यकालका लागि शपथ लिए। उनी इन्डोनेसियाका पहिलो यस्ता राष्ट्रपति हुन् जो देशको सैन्य वा पुरानो राजनीतिक अभिजात वर्गबाट आएका छैनन्, तर एक साधारण पृष्ठभूमि (काठको व्यापारी) बाट उठेı यो पदसम्म पुगेका छन्।
२०१४: रुसको मस्को (भुनुकोभो विमानस्थल) मा एक निजी डसॉल्ट फाल्कन ५०ईएक्स विमान उडान भर्ने क्रममा हिउँ पखाल्ने गाडीसँग ठोक्किएर दुर्घटनाग्रस्त भयो। यस दुर्घटनामा फ्रान्सको दिग्गज तेल कम्पनी ‘टोटल’ का तत्कालीन मुख्य कार्यकारी अधिकृत क्रिस्टोफ डि मार्गेरीसहित विमानमा सवार सबै ४ जनाको मृत्यु भयो।
२०१४: इराकको राजधानी बगदाद र पवित्र सहर कर्बलामै इस्लामिक स्टेट (आईएसआईएल) द्वारा गरिएका सिलसिलेवार आत्मघाती र कार बम विस्फोटहरूमा ४३ भन्दा बढी शिया श्रद्धालुहरूको मृत्यु भयो।
२०१५: भारतका दिग्गज तथा विस्फोटक ओपनिङ ब्याट्सम्यान वीरेंद्र सहवागले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट र आईपीएलका सबै प्रारूपबाट सन्न्यासको घोषणा गरे।
२०१५: सिरियामा जारी युद्धका बीच हवाइ क्षेत्रमा हुने द्वन्द्व रोक्नका लागि सोही दिन अमेरिका र रुसबीच एक सैन्य सम्झौतामा हस्ताक्षर भयो, ताकि दुवै देशका लडाकु विमानहरू आपसमा नठोकिउन्।
२०१५: अफगानिस्तानको फरयाब प्रान्तमा तालिबान र अफगान सैनिकहरूबीच भीषण झडप भयो। यसमा २२ प्रहरीकर्मीको ज्यान गयो र जिल्ला सुरक्षा प्रमुखसहित १९ जनाको अपहरण गरियो। सोही दिन हेलमन्द प्रान्तको राजधानी लश्कर गाहमा पनि तालिबानले ठूलो आक्रमण गर्यो।
२०१६: सिरियाली गृहयुद्धका समयमा टर्कीको सेनाले उत्तर अलेप्पोका गाउँहरूमा कुर्द नेतृत्वतर्फको सिरियन डेमोक्रेटिक फोर्सेसमाथि भीषण हवाइ आक्रमण गर्यो। टर्की सेनाको दाबीअनुसार यी आक्रमणहरूमा १६० देखि २०० लडाकु मारिएका थिए।
२०१६: भारतमा जम्मू-कश्मीरको रियासी जिल्लामा बटुकल गइरहेको यात्रुबहाक बस गहिरो खसेर दुर्घटनाग्रस्त भयो, जसमा २२ जनाको मृत्यु भयो र अन्य धेरै गम्भीर घाइते भए।
२०१७: अमेरिकी समर्थित सेनाले सिरियाको रक्का सहरलाई आतंकवादी संगठन इस्लामिक स्टेटको चंगुलबाट पूर्ण रूपमा मुक्त घोषणा गर्यो। वर्षौंसम्म चलेको युद्धका कारण यो ऐतिहासिक सहर पूर्ण रूपमा भग्नावशेष र बर्बादीमा परिणत भएको थियो।
२०१७: प्रतिष्ठित मेडिकल जर्नल ‘द लान्सेट’ को एक चम्किलो रिपोर्ट बाहिर आयो, जसमा बताइयो कि प्रदूषणबाट हुने मृत्युको मामिलामा भारत विश्वमा पहिलो स्थानमा छ।
२०१८: साउदी अरेबियाले पहिलोपटक आधिकारिक रूपमा यो स्वीकार गर्यो कि प्रख्यात पत्रकार जमाल खशोगीको मृत्यु दूतावासभित्रैको एक झगडाका क्रममा भएको थियो।
२०१९: चिलीको राजधानी सान्टियागोमा मेट्रो भाडा वृद्धिलाई लिएर हिंसक झडप र आगजनी भयो, जसपछि सरकारले आपतकाल र कफ्युको दायरा बढाउनु पर्यो। यस अवधिमा ३ जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भयो।
२०१९: जर्जियामा एक अमेरिकी सैन्य प्रशिक्षण अभ्यासको क्रममा एक बख्तरबंद गाडी दुर्घटनाग्रस्त भयो। यसमा ३ अमेरिकी सैनिकको मृत्यु भयो र अन्य ३ जना घाइते भए।
२०२०: आइसल्याण्डको रेक्जानेस प्रायद्वीपमा ५.६ म्याग्निच्युडको भूकम्प गयो, जसका झट्काहरू राजधानी रेक्जाभिक र त्यस आसपासका इलाकामा निकै तिब्र रूपमा महसुस गरिए। यो भूकम्प त्यस ठूलो भूगर्भिक गतिविधिको हिस्सा थियो, जसले अगाडि बढेर मार्च २०२१ मा नजिकैको फाग्रादल्सफ्यात्ल ज्वालामुखीको ऐतिहासिक विस्फोटको बाटो खुला गर्यो।
२०२१: सिरियाको राजधानी दमास्कसमा एउटा सैन्य बसलाई लक्षित गरी दुईवटा बम विस्फोट गराइयो। यो भीषण आतंकवादी आक्रमणमा कम्तीमा १४ सैन्यकर्मीको मृत्यु भयो र अन्य धेरै घाइते भए। यसको लगत्तै इदलिब प्रान्तको अरीहामा भएको गोलाबारीमा १० नागरिकको पनि ज्यान गयो।
२०२१: डेमोक्रेटिक रिपब्लिक अफ कङ्गोको बेनी क्षेत्रमा एलाइड डेमोक्रेटिक फोर्सेसका सशस्त्र आतंकवादीहरूले थुप्रै गाउँहरूमा आक्रमण गरी १६ नागरिकको निर्मम हत्या गरे।
२०२२: राजनीतिक र आर्थिक उथलपुथलका बीच बेलायती प्रधानमन्त्री लिज ट्रसले मात्र ४५ दिनको कार्यकालपछि यसै दिन आफ्नो पदबाट राजीनामा दिइन्, जुन बेलायती इतिहासमा कुनै पनि प्रधानमन्त्रीको सबैभन्दा छोटो कार्यकाल हो।
२०२२: भारतमा कोरोना भाइरसको ओमिक्रोन सब-भेरियन्ट (बीएफ.७) का मामिलाहरू देखिएपछि स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरे।
२०२३: युनाइटेड किङ्डमको लिड्स ब्राडफोर्ड विमानस्थलमा ‘आँधी बाबेट’ का कारण भारी वर्षा र तेज हावा चलिरहेको बेला कोर्फूबाट आउँदै गरेको टीयूआई एयरवेजको बोइङ ७३७-८०० विमान (फ्लाइट टीओएम३५५१) ल्यान्डिङका क्रममा रनवेबाट चिप्लिएर घाँसे मैदानमा पुग्यो। विमानमा १९५ यात्री र ६ क्रू मेम्बर सवार थिए। गनीमत यो रह्यो कि यस घटनामा कसैलाई पनि कुनै चोट लागेन र सबैलाई सुरक्षित बाहिर निकालियो। दुर्घटनापछि आकस्मिक सेवाहरूलाई तुरुन्त सक्रिय गरियो र रनवे बन्द भएका कारण विमानस्थल अर्को दिनसम्मका लागि बन्द राख्नुपर्यो, जसले गर्दा थुप्रै उडानहरू प्रभावित भए।
२०२४: इजरायल र हमासबीच जारी युद्धका बीच यसै दिन उत्तर गाजाको जबालिया र अन्य इलाकामा इजरायली हवाइ आक्रमणमा ८७ भन्दा बढी मानिस मारिए र दर्जनौं घाइते भए। यसबाहेक सोही दिन एक आईईडी विस्फोटमा इजरायली सेनाका कर्नेल एहसान दक्सा पनि मारिए।
२०२४: अमेरिकाको टेक्सास प्रान्तको ह्युस्टनमा एक निजी हेलिकप्टर अनियन्त्रित भई एउटा रेडियो टावरसँग ठोक्किएर क्र्यास भयो। यो विमान दुर्घटनामा हेलिकप्टरमा सवार ४ जनाको ज्यान गयो।
२०२४: अमेरिकाको न्यू मेक्सिको राज्यको रोसवेलमा अचानक आएको भीषण बाढीका कारण दुई जनाको मृत्यु भयो र ठूलो क्षति भयो।
२०२४: भारतमा जम्मू-कश्मीरको गान्दरबल जिल्लाको गगनगीर इलाकामा एउटा निर्माण स्थल (टनेल प्रोजेक्ट) मा आतंकवादीहरूले अन्धाधुन्ध गोलीबारी गरे। यो कायरतापूर्ण आक्रमणमा एक डाक्टर र ६ प्रवासी मजदुरसहित ७ जनाको मृत्यु भयो।
२०२४: भारतमा राजस्थानको धौलपुर जिल्लाको बाडी उपखण्डमा सोनीपुर गाउँ नजिकै एउटा स्लीपर बसले टेम्पोलाई जोडले ठक्कर दियो। यो भीषण सडक दुर्घटनामा ११ देखि १२ जनाको दर्दनाक मृत्यु भयो, जसमा अधिकांश बालबालिका र महिलाहरू थिए। उनीहरू एउटा पारिवारिक कार्यक्रम (भात) बाट फर्कंदै थिए।
२०२५: हङकङ इन्टरनेसनल एयरपोर्टमा इमिरेट्स स्काईकार्गोको फ्लाइट ९७८८ (बोइङ ७४७-४००बीडीएसएफ) ल्यान्डिङका क्रममा रनवेमा रहेको एउटा मर्मतसम्भार (मेन्टिनेन्स) गाडीसँग ठोक्कियो। यस दुर्घटनामा २ जना ग्राउन्ड कर्मचारीको मृत्यु भयो र विमान रनवेबाट चिप्लिएर क्षतिग्रस्त भयो।
२०२५: उत्तर प्रदेशको फतेहपुर (एमजी कलेज मैदान) र एटामा पटकाहरूको बजारमा भीषण आगो लाग्यो। फतेहपुरमा ६० भन्दा बढी पसलहरू जलेर खरानी भए, जबकि एटामा भएको विस्फोटमा १ व्यक्तिको मृत्यु भयो र धेरै घाइते भए।
२०२५: युक्रेनको डोनेट्स्क क्षेत्रको ज्वानिभ्का ९मा रुसी सेनाद्वारा एउटा घरमा गरिएको गोलीबारी र बर्बरतामा ५ नागरिकको दुःखद् मृत्यु भयो।
अक्टोबर २० मा जन्मिएका प्रसिद्ध व्यक्तिहरू~
१६३२: सर क्रिस्टोफर व्रेन – प्रसिद्ध ब्रिटिश वास्तुकार
१७८४: विस्काउंट पामर्स्टन – १९औं शताब्दीको मध्यमा दुई पटक प्रधानमन्त्रीका रूपमा कार्य गर्ने एक ब्रिटिश राजनीतिज्ञ।
१८५५: गोवर्धनराम माधवराम त्रिपाठी – आधुनिक गुजराती साहित्यका कथाकार, कवि, चिन्तक, समीक्षक, चरित्र लेखक तथा इतिहासकार।
१८९१: जेम्स चाडविक – ब्रिटिश भौतिकशास्त्री जसले ‘न्युट्रन’ को आविष्कार गरे र १९३५ मा नोबेल पुरस्कार प्राप्त गरे।
१९००: अशफाकुल्ला खान – भारतका महान् स्वतन्त्रता सेनानी।
१९१९: ट्रेसी हल – अमेरिकी रसायनशास्त्री, जसले सिन्थेटिक डायमन्ड (कृत्रिम हीरा) बनाउने कार्य गरे।
१९२०: सिद्धार्थ शंकर राय – पश्चिम बंगालका पूर्वमुख्यमन्त्री र कांग्रेसका वरिष्ठ नेता।
१९२३: भि. एस. अच्युतानन्दन – भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी) का राजनीतिज्ञ, जो केरलका एघारौं मुख्यमन्त्री बने।
१९३०: लीला सेठ – भारतमा कुनै उच्च अदालत (दिल्ली उच्च अदालत) की प्रथम महिला मुख्य न्यायाधीश।
१९४७: म्यानुअल फ्रेडरिक – भारतीय हक्की खेलाडी।
१९५४: किरण कुमार – भारतीय सिनेमाका प्रसिद्ध अभिनेता।
१९५७: कुमार सानु – भारतीय सिनेमाका सर्वाधिक प्रसिद्ध र सफल पार्श्वगायकहरूमध्ये एक।
१९६३: नवजोत सिंह सिद्धू – भारतीय पूर्वक्रिकेटर र राजनीतिज्ञ।
१९६४: कमला ह्यारिस – अमेरिकाकी पूर्वउपराष्ट्रपति।
१९६५: सुदर्शन भगत – नरेन्द्र मोदीको मन्त्रिपरिषद्मा कृषि र किसान कल्याण राज्यमन्त्री।
१९७१: स्नुप डग – प्रसिद्ध अमेरिकी र्यापर र गायक।
१९७८: वीरेन्द्र सहवाग – प्रसिद्ध भारतीय क्रिकेटका पूर्वविस्फोटक र आक्रामक ओपनिङ ब्याट्सम्यान।
१९७९: जोन क्रासिंस्की – अमेरिकी अभिनेता र चलचित्र निर्माता (‘जैक रायन’ र ‘ए क्वाइट प्लेस’ फेम)।
१९८६: एलिज टेलर – अष्ट्रेलियाली मोडल।
१९८८: कृष्णप्पा गौतम – भारतीय प्रथम श्रेणीका क्रिकेट खेलाडी।
अक्टोबर २० मा भएका प्रमुख निधनहरू~
१७४०: चाल्र्स छैटौं – पवित्र रोमन सम्राट र हाब्सबर्ग राजशाहीका शासक। उनी प्रसिद्ध अस्ट्रियाली शासक मारिया थेरेसाका पिता थिए। उनले १७१३ मा ‘प्रैग्म्याटिक सेंशन’ (व्यावहारिक स्वीकृति) जारी गरेका थिए ताकि उनकी छोरी मारिया थेरेसाले बिना कुनै विभाजन हाब्सबर्गको गद्दी सम्हाल्न सकून्।
१८९०: रिचर्ड फ्रान्सिस बर्टन – प्रसिद्ध ब्रिटिश अन्वेषक र लेखक।
१९६४: हर्बर्ट हूवर – संयुक्त राज्य अमेरिकाका ३१औं राष्ट्रपति।
१९६४: एच. सी. दासप्पा – भारतका क्रान्तिकारीहरूमध्ये एक।
१९८२: निरंजन नाथ वांचू – वरिष्ठ प्रशासनिक अधिकारी तथा केरल र मध्य प्रदेशका पूर्वराज्यपाल।
१९८४: पोल डिराक – महान् ब्रिटिश भौतिकशास्त्री (नोबेल पुरस्कार विजेता)।
१९८५: निकुंज गोपाल गोस्वामी – भारतको असम राज्यका प्रसिद्ध विद्वान र धार्मिक लेखक।
१९८६: कनूरू लक्ष्मण राव – भारतका प्रसिद्ध इन्जिनियर र केन्द्रीय सिँचाइ तथा बिजुली मन्त्री (उनी भारतमा बाँध डिजाइनका जनक मानिन्छन्)।
१९९४: बर्ट लांकेस्टर – ओस्कर विजेता प्रसिद्ध अमेरिकी अभिनेता।
१९९६: श्रीपाद बाबा – भारतका प्रसिद्ध संत र धार्मिक विचारक।
२००७: सदानंद कामत – प्रसिद्ध भारतीय चित्रकार र फोटोग्राफर।
२०११: मुअम्मर गद्दाफी – लिबियाका पूर्वतानाशाह र राजनीतिज्ञ।
२०१९: दादू चौगुले दत्तात्रेय – भारतका प्रसिद्ध पहलवानहरूमध्ये एक।
२०२०: जेम्स र्यान्डी – ‘द अमेजिङ र्यान्डी’ नामले मशहूर क्यानाडाई-अमेरिकी जादुगर।
२०२५: गोवर्धन असरानी – बलिउडका दिग्गज हास्य अभिनेता (चलचित्र ‘शोले’ को जेलरको भूमिकाका लागि विशेष प्रसिद्ध)।
अक्टोबर २० का महत्त्वपूर्ण अवसर तथा उत्सवहरू~
विश्व ओस्टियोपोरोसिस दिवस: यस दिवसको उद्देश्य हाडको स्वास्थ्य, ओस्टियोपोरोसिस (हाड कमजोर हुने समस्या) को रोकथाम, र समयमै जाँचप्रति विश्वव्यापी जनचेतना अभिवृद्धि गर्नु हो। यसलाई प्रायः “मौन रोग” भनिन्छ किनभने हाड भाँचिनु (फ्रेक्चर हुनु) अघि यसका कुनै स्पष्ट लक्षणहरू देखिंदैनन्। यो अभियान अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा ‘इन्टरनेशनल ओस्टियोपोरोसिस फाउन्डेसन’ द्वारा आयोजित गरिन्छ।
विश्व तथ्यांक दिवस: यो समाज र देशको विकासमा सही, विश्वसनीय र समयमै उपलब्ध तथ्यांकको महत्त्वलाई उजागर गर्न मनाइने एक अन्तर्राष्ट्रिय दिवस हो। यो दिवस प्रत्येक ५ वर्षमा एकपटक अक्टोबर २० मा मनाइन्छ। संयुक्त राष्ट्र तथ्यांक आयोगको प्रस्तावमा संयुक्त राष्ट्र महासभाले ३ जुन २०१० मा यसलाई मनाउने घोषणा गरेको थियो। पहिलो विश्व तथ्यांक दिवस २० अक्टोबर २०१० मा मनाइएको थियो।
अन्तर्राष्ट्रिय शेफ दिवस: यस दिनको मुख्य उद्देश्य शेफको पेसालाई सम्मान गर्नु, उनीहरूको कडा मेहनत र रचनात्मकताको प्रशंसा गर्नु, र विश्वभरका बालबालिकाहरूलाई स्वस्थ खानाप्रति सचेत गराउनु हो। यसको सुरुवात सन् २००४ मा ‘वर्ल्ड एसोसिएशन अफ सेफ्स सोसाइटीज’ का तत्कालीन अध्यक्ष स्वर्गीय शेफ डा. बिल गलाघरले गरेका थिए।
About Author
