इम्फाल(देवेन्द्र के ढुङगाना): मणिपुर राज्यले युवा सशक्तीकरण र खेलकुद विकासलाई नयाँ दिशा दिन युवा तथा खेलकुदसम्बन्धी नीतिहरू परिमार्जन गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ। वैज्ञानिक प्रशिक्षण, खेल प्रतिभाको पहिचान, व्यावसायिक करिअर विकास र समावेशी सहभागितालाई प्राथमिकतामा राख्दै राज्यले युवाको क्षमता अभिवृद्धि तथा खेलकुद क्षेत्रको संस्थागत विकासका लागि नयाँ नीतिगत आधार तयार गर्न खोजेको हो।
यसै उद्देश्यले मणिपुर राज्य युवा नीति, २०२६ र मणिपुर राज्य खेलकुद नीति, २०२६ सम्बन्धी दुईदिने परामर्श बैठक शुक्रबार इम्फालस्थित खुमान लाम्पाक खेलकुद परिसरको इन्डोर स्टेडियमको विपरीत दिशामा रहेको क्यान्टिन हलमा सुरु भएको छ। राज्यको युवा मामिला तथा खेलकुद विभागद्वारा आयोजित बैठकमा सम्बन्धित सरोकारवालाको सुझाव संकलन गरी वर्तमान आवश्यकता र चुनौतीअनुरूपका नीति निर्माण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
प्रस्तावित नीतिहरूले युवाको सर्वाङ्गीण विकास र खेलकुदलाई व्यवस्थित, वैज्ञानिक तथा अवसरमुखी बनाउने दिशामा जोड दिने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषगरी खेलाडीको प्रतिभा समयमै पहिचान गर्ने, उनीहरूलाई आवश्यक प्रशिक्षण तथा पूर्वाधार उपलब्ध गराउने र खेलकुदलाई केवल प्रतिस्पर्धा वा पदक प्राप्तिको माध्यममा सीमित नराखी दीर्घकालीन पेसागत सम्भावनासँग जोड्ने विषय महत्त्वपूर्ण मानिन्छन्।
खेलकुदमा सम्भावना भएका युवाले उचित प्रशिक्षण, आर्थिक सहयोग, प्रशिक्षकको मार्गदर्शन र प्रतिस्पर्धात्मक अवसर नपाउँदा आफ्नो क्षमता पूर्ण रूपमा प्रदर्शन गर्न नसक्ने अवस्था विभिन्न क्षेत्रमा देखिँदै आएको छ। यस्तो चुनौतीलाई सम्बोधन गर्न नीतिगत स्पष्टता, संस्थागत समन्वय र उपलब्ध स्रोतसाधनको प्रभावकारी उपयोग आवश्यक हुन्छ। मणिपुरले अघि सारेको नीतिगत परामर्श प्रक्रिया पनि यिनै आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ।
मणिपुर खेलकुद प्रतिभाका लागि परिचित राज्य हो। यहाँका खेलाडीले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गर्दै आएका छन्। तर खेलकुदमा स्थापित पहिचानलाई दीर्घकालीन उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्न प्रतिभा उत्पादनसँगै उनीहरूको निरन्तर विकास, स्वास्थ्य तथा शारीरिक क्षमतासम्बन्धी वैज्ञानिक निगरानी, आधुनिक प्रशिक्षण सुविधा र खेलजीवनपछिको करिअर व्यवस्थापनमा समेत ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।
समकालीन खेलकुदमा सफलता केवल खेलाडीको व्यक्तिगत मेहनतमा निर्भर हुँदैन। प्रशिक्षकको दक्षता, खेल विज्ञानको प्रयोग, पोषण, मानसिक तयारी, प्रविधिको उपयोग र नियमित प्रतिस्पर्धात्मक अनुभवले पनि खेलाडीको प्रदर्शन निर्धारण गर्छन्। त्यसैले नयाँ खेलकुद नीतिले यी पक्षलाई कसरी समेट्छ भन्ने विषय यसको प्रभावकारिता मापन गर्ने महत्त्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ।
त्यस्तै, युवा विकासलाई खेलकुदमा मात्र सीमित राख्न सकिँदैन। शिक्षा, सीप विकास, रोजगारी, उद्यमशीलता, नेतृत्व क्षमता र सामाजिक सहभागितालाई एकीकृत रूपमा अघि बढाउनु आवश्यक छ। युवाको ऊर्जा र सिर्जनशीलतालाई उत्पादनशील क्षेत्रमा उपयोग गर्न सके मात्र उनीहरू व्यक्तिगत रूपमा आत्मनिर्भर बन्नुका साथै समाज र अर्थतन्त्रको विकासमा पनि योगदान दिन सक्छन्।
समावेशी सहभागिता पनि प्रस्तावित नीतिको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रका युवा, आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका प्रतिभाशाली खेलाडी र पर्याप्त अवसरबाट वञ्चित समूहसम्म प्रशिक्षण तथा विकासका कार्यक्रम पुर्‍याउन सकिएमा खेलकुदको आधार फराकिलो बन्न सक्छ। अवसरको समान पहुँच सुनिश्चित नगरी प्रतिभा पहिचान र खेलकुद विकासको लक्ष्य पूर्ण रूपमा हासिल गर्न कठिन हुन्छ।
दुईदिने परामर्श बैठकमा प्राप्त हुने सुझावले मणिपुरको युवा तथा खेलकुद क्षेत्रका प्राथमिकता निर्धारण गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। यद्यपि नीतिको वास्तविक सफलता त्यसमा समेटिने प्रावधानभन्दा पनि तिनको कार्यान्वयन, पर्याप्त बजेट, जिम्मेवार निकायको जवाफदेहिता र नियमित अनुगमनमा निर्भर रहनेछ।
मणिपुरको यो पहलले युवा विकास र खेलकुदलाई छुट्टाछुट्टै क्षेत्रका रूपमा नभई एकअर्कासँग जोडिएका सामाजिक तथा आर्थिक रूपान्तरणका माध्यमका रूपमा अघि बढाउने सम्भावना बोकेको छ। अब मुख्य प्रश्न नीति निर्माणमा मात्र सीमित रहने कि त्यसलाई स्थानीय तहसम्म प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गरेर युवाले प्रत्यक्ष लाभ लिन सक्ने वातावरण बनाउने भन्ने हो। वैज्ञानिक दृष्टिकोण, समावेशी अवसर र दीर्घकालीन योजनालाई व्यवहारमा उतार्न सके मणिपुरले आफ्नो युवा शक्ति र खेलकुद प्रतिभालाई थप व्यवस्थित रूपमा विकास गर्ने आधार तयार गर्न सक्छ।