गान्ताेक: ​भारतको स्वतन्त्रता सङ्ग्रामका प्रमुख केन्द्रहरूभन्दा धेरै टाढा, सिक्किमका पहाडहरूमा एक युवाले महात्मा गान्धीका विचार र जीवनशैलीबाट प्रेरणा पाए। ‘गान्धी पोख्रेल’ वा ‘बन्दे पोख्रेल’ को नामले चिनिने त्रिलोचन पोख्रेलले आफ्नो हिमाली जन्मभूमिको बजार-बजारमा चर्खा पुर्‍याएर सादगी, आत्मनिर्भरता र सेवालाई दैनिक जीवनको हिस्सा बनाए। उनको यो यात्राले गान्धीवादी विचार कसरी तत्कालीन राजनीतिक केन्द्रहरूभन्दा टाढा हिमाली समाजसम्म पुग्यो भन्ने एउटा अनुकरणीय उदाहरण प्रस्तुत गर्दछ।
​पूर्वी सिक्किमको तारेथाङमा भद्रलाल र जानुका पोख्रेलको कोखबाट जन्मेका त्रिलोचन पोख्रेल भारतभरि स्वतन्त्रता सङ्ग्रामको लहर चलिरहेका बेला गान्धीका विचारतर्फ आकर्षित भएका थिए। सत्य, अहिंसा र सादा जीवनप्रतिको निष्ठा नै उनको जीवनको मुख्य आधार बन्यो। उनलाई सिक्किमबाट स्वतन्त्रता सङ्ग्राममा भाग लिने पहिलो र प्रमुख व्यक्तिका रूपमा लिइन्छ।
​ऐतिहासिक तथ्यअनुसार उनले गुजरातको साबरमती आश्रम र बिहारको सर्वोदय आश्रममा समय बिताएका थिए, जहाँ उनले चर्खा कात्ने, आश्रमका गतिविधिमा सहयोग गर्ने र सादा जीवन अपनाउने काम गरे। उनको खादी कपडा, काठको खडाऊँ (पादुका) र चर्खाप्रतिको निरन्तरको लगावका कारण गाउँलेहरूले उनलाई ‘गान्धी पोख्रेल’ भन्न थालेका थिए।
​पोख्रेलले रङ्गली, रेनोक, पाकिम र रङ्पोका बजारहरूमा चर्खा पुर्‍याएर मानिसहरूलाई चर्खा कात्न सिकाउनुका साथै स्थानीय सीप र उत्पादनलाई प्रवर्धन गरे। स्वतन्त्रता सङ्ग्रामको प्रत्यक्ष राजनीतिभन्दा बाहिर रहेको सिक्किममा उनले स्थानीय उत्पादनको प्रवर्धन गर्दै श्रमको सम्मान र सामुदायिक आत्मनिर्भरताको जग बसाले।
​अहिलेको आधुनिक सिक्किममा पनि पोख्रेलले अङ्गीकार गरेका गान्धीवादी सिद्धान्तहरूको सान्दर्भिकता उत्तिकै छ। स्थानीय उत्पादन र उद्यमलाई प्रोत्साहन, सामुदायिक सहभागिता, समाजका विविध समुदायबीचको शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व र पर्यावरणप्रतिको दायित्वमा ती मूल्यहरू झल्किएका छन्।
​समयसँगै त्रिलोचन पोख्रेलको योगदानको मूल्याङ्कन र पहिचान पनि बढ्दै गएको छ। सिक्किम सरकारले उनलाई सन् २०१८ मा मरणोपरान्त ‘लोकतान्त्रिक आन्दोलनका लागि एल. डी. काजी पुरस्कार’ प्रदान गरेको थियो। सन् २०२६ मा सिक्किम विधानसभाले पाकिम विमानस्थलको नाम परिवर्तन गरी ‘त्रिलोचन पोख्रेल विमानस्थल’ राख्ने सर्वसम्मत प्रस्ताव पारित गरेको छ। मुख्यमन्त्री श्री प्रेमसिंह तामाङले २७ फेब्रुअरी २०२६ मा रङ्पोमा आयोजित अखिल सिक्किम खस क्षेत्री बाहुन कल्याण सङ्घको ३१ औँ स्थापना दिवसका अवसरमा सो घोषणा गर्नुभएको थियो।
​लामो समयसम्म ओझेलमा परेका बन्दे पोख्रेलको पहिचान अहिले राष्ट्रिय स्तरमा फैलाउने प्रयास भइरहेको छ। एउटा सानो हिमाली राज्यबाट सुरु भएको उनको यात्रा, चर्खा र सादा जीवनको सन्देश आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ।