​नयाँ दिल्ली: भारतको इतिहासमा २० सेप्टेम्बरको मिति धेरै महत्त्वपूर्ण छ। १८५७ मा आजकै दिन अन्तिम मुगल बादशाह बहादुर शाह जफरले आत्मसमर्पण गर्नुपरेको थियो र उनलाई ब्रिटिश मेजर हडसनले पक्राउ गरेका थिए।
देश-दुनियाको इतिहासमा २० सेप्टेम्बरको मितिमा दर्ता भएका अन्य घटनाहरूको सिलसिलेवार विवरण यस प्रकार छ~
​१५१९: पोर्चुगली खोजकर्ता फर्डिनान्ड म्यागेलनले स्पेनबाट समुद्री यात्रा सुरु गरे, जुन विश्वको पहिलो समुद्री परिक्रमा बन्यो।
​१८३१: ब्रिटेनमा बाफबाट चल्ने पहिलो बस बनाइयो, जसमा एक पटकमा ३० जना यात्रु बस्न सक्थे।
​१८५७: अन्तिम मुगल बादशाह बहादुर शाह जफरले अंग्रेजहरूसामु आत्मसमर्पण गरे, जसबाट दिल्लीमा अंग्रेजहरूको पूर्ण कब्जा भयो र मुगल साम्राज्यको अन्त्य भयो। उनलाई ब्रिटिश अधिकारी मेजर विलियम हडसनले गिरफ्तार गरेका थिए। त्यसपछि उनीमाथि मुद्दा चलाएर रंगुन (अहिले म्यान्मार) पठाइयो, जहाँ १८६२ मा उनको निधन भयो।
​१८७८: प्रसिद्ध अंग्रेजी समाचार पत्र ‘द हिन्दु’ को साप्ताहिक संस्करणको प्रकाशन मद्रास (अहिले चेन्नै) बाट सुरु भएको थियो। यसको सुरुवात चार कानुनका विद्यार्थीहरू र दुई जना शिक्षकहरू (जी. सुब्रह्मण्यम अय्यर, एम. वीरा राघवाचार्य, टी. टी. रंगाचार्य, पी. वी. रंगाचार्य, डी. केशव राव पन्तुलु, एन. सुब्बा राव पन्तुलु) ले मिलेर गरेका थिए, जसलाई “ट्रिप्लिकेन सिक्स” भनिन्थ्यो। यिनीहरूमा जी. सुब्रह्मण्यम अय्यर (प्रमुख सम्पादक) र एम. वीरा राघवाचार्य मुख्य थिए। सुरुमा यो एक साप्ताहिक पत्रिका थियो। जनतामाझ यसको बढ्दो लोकप्रियताका कारण १८८९ मा यो दैनिक समाचार पत्र बन्यो।
​१९४६: कान्स फिल्म फेस्टिभल फ्रान्सको कान सहरमा सुरु भएको थियो। यो फेस्टिभल २० सेप्टेम्बरदेखि ५ अक्टोबर १९४६ सम्म आयोजित गरिएको थियो। यो मूल रूपमा १९३९ मा सुरु हुनुपर्ने थियो, तर दोस्रो विश्वयुद्धका कारण रद्द गर्नुपरेको थियो।
​१९८३: भारतको पहिलो प्रायोगिक सञ्चार उपग्रह एप्पल (एरियन प्यासेन्जर पेलोड एक्सपेरिमेन्ट) ले अन्तरिक्षमा आफ्नो काम पूरा गरेपछि काम गर्न छाडेको थियो। इसरोद्वारा निर्मित यस ६७३ किलोग्रामको उपग्रहलाई १९ जुन १९८१ मा फ्रेन्च गायनाबाट युरोपेली अन्तरिक्ष एजेन्सीको एरियन-१ रकेटमार्फत अन्तरिक्षमा पठाइएको थियो। उपग्रहमा रहेको हाइड्राजिन इन्धन समाप्त भएका कारण सेप्टेम्बर १९८३ मा यो सेवाबाट बाहिरियो।
​१९९५: संयुक्त राष्ट्र महासभाको ५०औँ अधिवेशन सुरु भएको थियो। यसै वर्ष संयुक्त राष्ट्रले आफ्नो स्थापनाको ५०औँ वार्षिकोत्सव पनि मनाएको थियो।
​२०००: तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति बिल क्लिन्टन र उनकी पत्नी हिलारी क्लिन्टनलाई ‘व्हाइटवाटर काण्ड’ का सबै आरोपहरूबाट पूर्ण रूपमा मुक्त गरिएको थियो। अनुसन्धान प्रतिवेदनमा क्लिन्टन दम्पतीविरुद्ध कुनै पनि आपराधिक गतिविधिमा जानीजानी संलग्न भएको पर्याप्त प्रमाण नभेटिएको निष्कर्ष निकालिएको थियो। स्वतन्त्र वकिल रोबर्ट रेले करिब ६ वर्ष चलेको यो लामो अनुसन्धानलाई आधिकारिक रूपमा बन्द गर्ने घोषणा गरेका थिए।
​२००१: अमेरिकाले आफ्नो सैन्य तयारीलाई तीव्र पार्दै खाडी क्षेत्रमा लगभग १५० लडाकु विमान र बमवर्षक विमान तैनाथ गरेको थियो। खाडी क्षेत्रमा लडाकु विमानहरूको यो तैनाथी मुख्य रूपमा अल-कायदा र अफगानिस्तानमा उसलाई शरण दिने तालिवान नेटवर्कलाई ध्वस्त पार्न अमेरिकी घेराबन्दीको पहिलो ठोस कदम थियो।
​२००३: संयुक्त राष्ट्र महासभाले एक प्रस्ताव पारित गरी इजरायललाई प्यालेस्टिनी नेता यासिर अराफातको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न र उनलाई देशबाट निकाल्ने धम्कीहरू रोक्न भनेको थियो।
​२००४: इन्डोनेसियामा ऐतिहासिक राष्ट्रपति निर्वाचनको दोस्रो तथा अन्तिम चरण भएको थियो, जसमा देशका नागरिकहरूले पहिलो पटक प्रत्यक्ष मतदानमार्फत आफ्ना नयाँ राष्ट्रपति चयन गरेका थिए। यस निर्वाचनमा सुसिलो बमबाङ युधोयोनोले मेगावती सुकर्णोपुत्रीलाई हराएर जित हासिल गरे र इन्डोनेसियाका पहिलो प्रत्यक्ष निर्वाचित राष्ट्रपति बने।
​२००६: ब्रिटेनको रोयल बोटानिक गार्डन्स, क्युका वैज्ञानिकहरूले २०० वर्ष पुराना बीउहरूबाट बिरुवा उमार्न सफलता पाएका थिए। यी बीउहरू सन् १८०३ मा दक्षिण अफ्रिकाबाट एक डच व्यापारीद्वारा चीन लगिँदै थिए। बाटोमा ब्रिटिश नौसेनाले त्यो जहाज नियन्त्रणमा लियो र यी बीउहरू एक ओसिलो टावरको सेफ (तिजोरी) भित्र बन्द रहे। उनीहरूले आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गरी यी बीउहरू उमार्ने प्रयास गरे। वैज्ञानिकहरूको आश्चर्यको सीमा रहेन जब यी २०० वर्ष पुराना बीउहरूबाट ‘लुपिन’ प्रजातिको बिरुवा सफलतापूर्वक उम्रीयो।
​२००६: बहराइनमा विश्व कन्नड संस्कृति सम्मेलनको आयोजना गरिएको थियो। यस सम्मेलनको मुख्य उद्देश्य कन्नड भाषा, साहित्य र संस्कृतिलाई वैश्विक स्तरमा प्रवर्द्धन गर्नु र प्रवासी कन्नड समुदायलाई एक ठाउँमा ल्याउनु थियो।
​२००६: १५ वर्षको लामो अन्तरालपछि बेल्जियमको राजधानी ब्रसेल्समा ‘भारत महोत्सव’ को आयोजना पुनः सुरु भएको थियो। लगभग चार महिनासम्म चलेको यस महोत्सवका क्रममा भारतीय कला प्रदर्शनी, शास्त्रीय नृत्य तथा संगीत, बलिउड फिल्म स्क्रिनिङ, फेसन शो, योग कार्यशाला र प्रसिद्ध भारतीय परिकारहरूको भव्य आयोजना गरिएको थियो।
​२००९: मराठी फिल्म ‘हरिश्चन्द्राची फ्याक्ट्री’ लाई ओस्कर अवार्ड्सको विदेशी फिल्म विधामा भारतको आधिकारिक प्रविष्टिका रूपमा चयन गरियो।
​२०१२: भारतको राजभाषा हिन्दी विश्वमा दोस्रो सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा हो। बहुभाषी भारतका हिन्दी भाषी राज्यहरूको जनसङ्ख्या ४६ करोडभन्दा बढी छ।
​२०१८: भारतीय क्रिकेट टोलीका कप्तान विराट कोहली र विश्व च्याम्पियन भारोत्तोलक मीराबाई चानूलाई देशको सबैभन्दा ठूलो खेल सम्मान ‘राजीव गान्धी खेल रत्न पुरस्कार’ (अहिले मेजर ध्यानचन्द खेल रत्न पुरस्कार) बाट सम्मानित गरिने आधिकारिक घोषणा गरिएको थियो।
​२०१९: अर्थमन्त्री निर्मला सीतारमणले अर्थतन्त्रलाई गति दिन स्वदेशी कम्पनीहरूका लागि कर्पोरेट कर घटाएर २५.१७% (सरचार्ज र सेससहित) गरिदिएकी थिइन्। नयाँ उत्पादनमूलक (म्यानुफ्याक्चरिङ) कम्पनीहरूका लागि यसलाई १५% गरियो।
​२०१९: प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी एक हप्ताको अमेरिका भ्रमणका लागि दिल्लीबाट प्रस्थान गरे। उनले ह्युस्टनमा ‘हाउडी मोदी’ कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्नु थियो।
​२०१९: पश्चिम बंगालको हल्दिया पेट्रोकेमिकल्सको नेफ्था युनिटमा भीषण आगलागी भयो, जसमा १० देखि १२ जना जलेर घाइते भए।
​२०२०: मोदी सरकारले तीव्र विरोधका बीच राज्यसभामा कृषि विधेयक (किसान उपज व्यापार र वाणिज्य विधेयक, तथा मूल्य आश्वासन र कृषि सेवा सम्झौता विधेयक) पेस गर्यो। केन्द्रीय कृषि मन्त्री नरेन्द्र सिंह तोमरले यी विधेयक सदनमा राखेका थिए।
​२०२०: अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले टिकटक र ओराकलबीचको सम्भावित सम्झौतालाई हरियो झण्डा देखाएका थिए।
​२०२१: कांग्रेस नेता चरणजीत सिंह चन्नीले पञ्जाबको १६औँ मुख्यमन्त्रीका रूपमा शपथ लिएका थिए।
​२०२२: भारतका मुख्य निर्वाचन आयुक्त राजीव कुमारले केन्द्रीय कानुन मन्त्रीलाई पत्र लेखेर राजनीतिक दलहरूले पाउने अज्ञात नगद चन्दाको सीमा २०,००० रुपैयाँबाट घटाएर २,००० रुपैयाँ गर्न सिफारिस गरे, ताकि चुनावी फन्डिङमा पारदर्शिता ल्याउन सकियोस्।
​२०२२: इन्टरनेसनल क्रिकेट काउन्सिलले सौरभ गाङ्गुलीको नेतृत्वमा रहेको क्रिकेट समितिले गरेको सिफारिसपछि क्रिकेटका नियमहरूमा धेरै ऐतिहासिक परिवर्तनहरूलाई मन्जुरी दियो (जस्तै: मङ्काडिङलाई आधिकारिक रन-आउट मान्नु र थुकको प्रयोगमा स्थायी प्रतिबन्ध), जुन १ अक्टोबर २०२२ देखि लागू हुनु थियो।
​२०२२: मेक्सिकोको प्रशान्त तटमा ७.६ म्याग्निच्युडको अत्यन्त शक्तिशाली भूकम्प आयो, जसले गर्दा सुनामीको चेतावनी जारी गरियो र ठूलो क्षति भयो।
​२०२२: किर्गिस्तान-ताजिकिस्तान सीमा विवादमा दुवै देशबीच सीमामा भीषण हिंसात्मक झडपहरू भए, जसमा ९४ भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो।
​२०२३: भारतीय संसदको विशेष सत्रका क्रममा लोकसभामा पेस गरिएको ‘नारी शक्ति वन्दन अधिनियम’ (महिला आरक्षण विधेयक) मा लामो बहस भयो, जसमा विभिन्न राजनीतिक दलहरूले आफ्नो पक्ष र मागहरू राखे।
​२०२३: अजरबैजान र नागोर्नो-कारबाखका स्थानीय अधिकारीहरूबीच दुई दिनको संघर्षपछि युद्धविरामको सहमति बन्यो।
​२०२४: तिरुपति मन्दिरको प्रसाद (लड्डु) मा प्रयोग हुने घिउमा जनावरको बोसो र माछाको तेल भेटिएको प्रयोगशाला प्रतिवेदन सार्वजनिक भएपछि देशभर ठूलो विवाद र विरोध प्रदर्शन भयो।
​२०२४: केन्द्रीय गृह मन्त्री अमित शाहले छत्तीसगढमा ३१ मार्च २०२६ सम्ममा वामपन्थी उग्रवादलाई पूर्ण रूपमा समाप्त गर्ने संकल्प दोहोर्याए र नक्सलीहरूलाई आत्मसमर्पण गर्न चेतावनी दिए।
​२०२४: बम्बई उच्च अदालतले केन्द्र सरकारको त्यो याचिका खारेज गरिदियो, जसमा केन्द्र सरकारविरुद्ध अनलाइन गलत सूचनाको पहिचानका लागि फ्याक्ट-चेक युनिट बनाउने माग गरिएको थियो।
​२०२५: अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग टेलिफोनमा सार्थक कुराकानी गरे, जसमा व्यापार, रुस-युक्रेन युद्ध र टिकटकसँग सम्बन्धित मुद्दाहरूमा छलफल भयो।
​२०२५: मणिपुरको बिष्णुपुर जिल्लाको नामबोल क्षेत्रमा आतंकवादीहरूले असम राइफल्सको गाडीमा एम्बुस थापेर आक्रमण गरे, जसमा दुई जवान शहीद भए र अन्य पाँच जना घाइते भए।
​२० सेप्टेम्बरमा जन्मिएका व्यक्तिहरू~
​१५४७: फैजी – मध्यकालीन भारतका एक विद्वान साहित्यकार र फारसीका प्रसिद्ध कवि। उनी अकबरका नवरत्नहरूमध्ये एक थिए।
​१८५६: श्री नारायण गुरु – भारतका महान सन्त, दार्शनिक र समाज सुधारक। उनले केरलामा जातिवादविरुद्ध सामाजिक क्रान्तिको सुरुवात गरेका थिए।
​१८७८: अप्टन सिन्क्लेयर – पुलित्जर पुरस्कार विजेता अमेरिकी उपन्यासकार।
​१८९७: नाना साहेब परुलेकर – महाराष्ट्रका प्रसिद्ध पत्रकार र मराठी दैनिक समाचार पत्र ‘सकाल’ का संस्थापक।
​१९१०: डोरोथी भन – नासाकी प्रसिद्ध गणितज्ञ।
​१९११: श्रीराम शर्मा आचार्य – प्रसिद्ध भारतीय आध्यात्मिक नेता, स्वतन्त्रता सेनानी र ‘अखिल विश्व गायत्री परिवार’ का संस्थापक।
​१९२३: ए. नागेश्वर राव – तेलुगु सिनेमाका दिग्गज अभिनेता तथा निर्माता। उनलाई भारतीय सिनेमाको सर्वोच्च सम्मान ‘दादासाहेब फाल्के पुरस्कार’ बाट पनि सम्मानित गरिसकिएको छ।
​१९३४: सोफिया लोरेन – इटालीकी ओस्कर विजेता महान अभिनेत्री।
​१९४१: डेल चिहुली – विश्व प्रसिद्ध अमेरिकी ग्लास मूर्तिकार।
​१९४२: राजिन्दर गोयल – भारतका उत्कृष्ट प्रथम श्रेणीका क्रिकेटर र देब्रेहाते स्पिनर। रणजी ट्रफीको इतिहासमा सबैभन्दा बढी विकेट लिने रेकर्ड उनकै नाममा छ।
​१९४८: जी. आर. आर. मार्टिन – ‘गेम अफ थ्रोन्स’ का प्रसिद्ध अमेरिकी लेखक।
​१९४८: महेश भट्ट – दिग्गज बलिउड फिल्म निर्माता तथा निर्देशक।
​१९७३: कैलाश चौधरी – भारतीय जनता पार्टीका राजनीतिज्ञ।
​१९८४: सौन्दर्या रजनीकान्त – तमिल सिनेमाकी नामी ग्राफिक्स डिजाइनर, फिल्म निर्माता तथा निर्देशक। उनी सुपरस्टार रजनीकान्तकी कान्छी छोरी हुन्।
​१९८८: हबीब नुरमागोमेदोभ – अपराजित लेजेन्डरी एमएमए रुसी फाइटर।
​२० सेप्टेम्बरमा भएका निधन~
​१३८८: सुल्तान फिरोज शाह तुगलक (तृतीय) – दिल्ली सल्तनतको तुगलक वंशका शासक। उनी गयासुद्दीन तुगलकका कान्छा भाइ सिपहसालार रजबका छोरा थिए र मोहम्मद बिन तुगलकको मृत्युपछि १३५१ मा दिल्लीको गद्दीमा बसेका थिए। उनले जौनपुर, फिरोजाबाद, हिसार, फतेहाबाद र फिरोजपुर जस्ता धेरै महत्त्वपूर्ण सहरहरूको स्थापना गरे।
​१९२७: मोहम्मद बरकतउल्ला – भारतको स्वतन्त्रता संग्राममा महत्त्वपूर्ण योगदान दिने प्रसिद्ध क्रान्तिकारी।
​१९२८: नारायण गुरु – भारतका महान सन्त, दार्शनिक र केरलाका प्रसिद्ध समाज सुधारक।
​१९३३: एनि बेसेन्ट – प्रख्यात समाज सुधारक, थियोसोफिस्ट र भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा सक्रिय योगदान दिने ब्रिटिश महिला। उनी १८९३ मा भारत आइन् र यहाँ भारतीय संस्कृति, शिक्षा र समाज सुधारका लागि काम गरिन्। सन् १९१६ मा उनले बाल गंगाधर तिलकसँग मिलेर होम रुल आन्दोलनको सुरुवात गरेकी थिइन्।
​१९३६: पण्डित विष्णु नारायण भातखण्डे – हिन्दुस्तानी शास्त्रीय संगीतका महान विद्वान, संगीतकार र संगीत-शास्त्रका पुनरुद्धारक।
​१९४२: कनकलता बरुआ – असमकी वीर छोरी, जो ‘भारत छोडो आन्दोलन’ का क्रममा गोहपुर थानामा राष्ट्रिय झण्डा फहराउने क्रममा ब्रिटिश पुलिसको गोलीबाट शहीद भएकी थिइन्। शहादतको समयमा उनको उमेर मात्र १७-१८ वर्ष थियो।
​१९९९: राइसा गोर्बाचोभ – सोभियत सङ्घका अन्तिम राष्ट्रपति मिखाइल गोर्बाचोभकी पत्नी तथा समाजशास्त्री।
​१९९९: टी. आर. राजकुमारी – तमिल सिनेमाकी पहिलो ‘डिम गर्ल’ वा ‘स्वप्न सुन्दरी’ का नामले विख्यात अभिनेत्री। उनको बहुचर्चित फिल्म ‘हरिदास’ ले चेन्नै (तत्कालीन मद्रास) को एउटै सिनेमाघरमा लगातार ११४ हप्तासम्म चलेर ऐतिहासिक रेकर्ड बनाएको थियो।
​२००७: सिमोन क्यापोन – फ्रान्सकी तत्कालीन सबैभन्दा वृद्ध महिला। ११३ वर्षको उमेरमा उनको निधन भएको थियो।
​२००९: प्रभा खेतान – हिन्दी भाषाकी प्रतिष्ठित उपन्यासकार, कवयित्री, नारीवादी चिन्तक तथा समाजसेविका।
​२०१५: जगमोहन डाल्मिया – भारतीय क्रिकेट नियन्त्रण बोर्ड (बीसीसीआई) र अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद (आईसीसी) का पूर्व अध्यक्ष तथा नामी व्यापारी।
​२०१६: कर्टिस ह्यान्सन – ओस्कर विजेता अमेरिकी फिल्म निर्देशक तथा स्क्रिनराइटर।
​२०१७: शकिला – हिन्दी सिनेमामा सन् १९५०-६० को दशककी प्रसिद्ध अभिनेत्री।
​२०२१: महन्त नरेन्द्र गिरी – अखिल भारतीय अखाडा परिषद्का अध्यक्ष। प्रयागराजस्थित बाघम्बरी मठमा शंकास्पद परिस्थितिमा उनको निधन भएको थियो।
​२० सेप्टेम्बरका महत्त्वपूर्ण अवसर तथा उत्सवहरू~
​रेलवे सुरक्षा बल (आरपीएफ) स्थापना दिवस: भारत सरकारको रेल मन्त्रालय अन्तर्गतको एक प्रमुख केन्द्रीय सशस्त्र बल हो, जसले रेलवे सम्पत्ति, यात्रु र यात्रु क्षेत्रको सुरक्षाको जिम्मेवारी सम्हाल्छ। यसको स्थापना RPF अधिनियम, १९५७ अन्तर्गत भएको थियो। संसदद्वारा संशोधन गरिएपछि २० सेप्टेम्बर १९८५ मा यसलाई संघको सशस्त्र बलको दर्जा मिल्यो, र हरेक वर्ष २० सेप्टेम्बरमा यसको स्थापना दिवस मनाइन्छ।
​विश्व स्वच्छता दिवस: यो दिन विश्वभर पर्यावरण संरक्षण, फोहोर व्यवस्थापन र सरसफाइप्रति जागरूकता फैलाउनका लागि मनाइन्छ। यसको सुरुवात सन् २००८ मा इस्टोनियाबाट भएको थियो।
​पत्नी प्रशंसा दिवस: यो सेप्टेम्बरको तेस्रो आइतबार मनाइन्छ, जसमा जीवनसाथीप्रति आभार व्यक्त गरिन्छ।