​नयाँ दिल्ली: १६ सेप्टेम्बरको दिन देश र विश्वको इतिहासमा विश्व ओजोन दिवस तथा अन्य धेरै महत्त्वपूर्ण घटनाहरूका लागि परिचित छ।
​१६ सेप्टेम्बरका महत्त्वपूर्ण घटनाहरू~
​१८१०: धर्मगुरु मिगुएल हिडाल्गोले स्पेनिस शासनविरुद्ध मेक्सिकोको स्वतन्त्रताका लागि विद्रोहको सुरुवात गरे, जसलाई ‘डोलोरेसको पुकार’ भनिन्छ।
​१८२१: मेक्सिकोको स्वतन्त्रताले आधिकारिक मान्यता पायो।
​१९०८: विलियम क्र्यापो ड्युर्यान्टद्वारा जनरल मोटर्स निगमको स्थापना मिसिगनको फ्लिन्ट सहरमा एक नियन्त्रक कम्पनीका रूपमा गरियो।
​१९४७: जापानको साइतामा र टोकियो क्षेत्रमा क्याथलीन चक्रवातका कारण भारी वर्षा भयो। यसबाट तोने र अराकावा नदीका बाँध भत्किएर भीषण बाढी आयो, जसमा १,०७७ जनाको मृत्यु भयो तथा ८५३ जना बेपत्ता भए। करिब ३,००,००० भन्दा बढी घर डुबानमा परे वा नष्ट भए।
​१९७५: अफ्रिकाका तीन द्वीपहरू – केप भर्डे, मोजाम्बिक, तथा साओ टोमे र प्रिन्सिपे आधिकारिक रूपमा संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य बने।
​१९७५: पापुआ न्यू गिनी आधिकारिक रूपमा अस्ट्रेलियाबाट अलग भई एक स्वतन्त्र र सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्र बन्यो। यो ऐतिहासिक कदम पापुआ न्यू गिनी स्वतन्त्रता ऐन १९७५ अन्तर्गत चालिएको थियो, जसबाट अस्ट्रेलियाको प्रशासनिक नियन्त्रण समाप्त भयो। माइकल सोमाले देशका पहिलो प्रधानमन्त्री बने।
​१९७८: जनरल मोहम्मद जिया-उल-हकले पाकिस्तानको राष्ट्रपतिका रूपमा कार्यभार सम्हाले। जिया-उल-हकले ५ जुलाई १९७७ मा प्रधानमन्त्री जुल्फिकार अली भुट्टोको सरकारलाई हटाएर देशमा सैनिक शासन लागू गरेका थिए। उनी १६ सेप्टेम्बर १९७८ देखि १७ अगस्ट १९८८ मा आफ्नो निधनसम्म पाकिस्तानका राष्ट्रपति रहे।
​२००३: भुटानले भारतीय हितविरुद्ध आफ्नो भूमि प्रयोग हुन नदिने प्रतिबद्धता जनायो। यस निर्णयपछि भारत र भुटानको सम्बन्धमा नयाँ मोड आएको थियो।
​२००७: पाकिस्तानका मुख्य निर्वाचन आयुक्तले परवेज मुशर्रफलाई राष्ट्रपति पदमा पुनः चुनाव लड्नका लागि निर्वाचनसम्बन्धी कानुनमा संशोधन गरे।
​२००७: वान टु गो एयरलाइन्सको विमान थाइल्यान्डमा दुर्घटनाग्रस्त हुँदा ८९ जनाको मृत्यु भयो।
​२००८: भारत हेभी इलेक्ट्रिकल्स लिमिटेडका कर्मचारीहरूलाई विश्वकर्मा पुरस्कार प्रदान गरियो।
​२००९: विश्वभर भारतलाई एक उत्कृष्ट पर्यटकीय स्थलका रूपमा प्रस्तुत गर्ने अतुलनीय भारत अभियानले बेलायती पुरस्कार प्राप्त गर्‍यो।
​२०१३: अमेरिकाको राजधानी वासिङ्टन डिसीमा स्थित वासिङ्टन नौसेना केन्द्रमा एक अमेरिकी नौसेनाका जगेडा कर्मचारी आरोन एलेक्सिसले ‘भवन नम्बर १९७’ मा अन्धाधुन्ध गोलीहाानी गर्दा १२ जनाको मृत्यु भएको थियो।
​२०१४: इस्लामिक स्टेटले उत्तरी सिरियाको कुर्द बहुल सहर कोबानी र त्यस वरपरका गाउँहरू कब्जा गर्नका लागि भीषण सैन्य आक्रमण सुरु गरेको थियो, जसलाई इतिहासमा ‘कोबानीको घेराबन्दी’ भनेर चिनिन्छ।
​२०१५: श्रीलङ्काका प्रधानमन्त्री रनिल विक्रमासिङ्घे आफ्नो तीन दिने भारत भ्रमणको दोस्रो दिन नयाँ दिल्लीमा थिए, जहाँ उनले राष्ट्रपति प्रणव मुखर्जीसँग भेटघाट गरे।
​२०१५: चिलीको तट नजिकै ८.३ देखि ८.४ तीव्रताको शक्तिशाली भूकम्प आयो, जसबाट तटीय क्षेत्रमा क्षति पुग्यो र सुनामीको चेतावनी जारी गर्नुपर्‍यो।
​२०१५: दक्षिणपूर्वी टर्कीको मार्दिन र हक्कारी प्रान्तहरूमा पिकेकेको आक्रमणमा पाँच टर्की प्रहरी अधिकारी मारिए।
​२०१६: महाचक्रवात मेरान्टीले मुख्यभूमि चीन र ताइवानमा भारी तबाही मचायो, जसबाट धेरै मानिसको मृत्यु भयो र हजारौँ घर नष्ट भए।
​२०१६: बेलायतको राजनीतिक दल ‘युके इन्डिपेन्डेन्स पार्टी’का सदस्यहरूले डियान जेम्सलाई आफ्नो नयाँ नेता चुने।
​२०१६: नेपालका तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ आफ्नो भारत भ्रमणका क्रममा नयाँ दिल्ली पुगे।
​२०१६: पश्चिम बङ्गालका पूर्व यातायात मन्त्री मदन मित्रा शारदा वित्तीय घोटाला प्रकरणमा केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोसामु उपस्थित हुनुपरेको थियो।
​२०१७: १ अक्टोबरमा हुने जनमत सङ्ग्रहअघि स्पेनको बार्सिलोनामा ७०० भन्दा बढी क्याटलन नगरप्रमुखहरूले क्याटलनका राष्ट्रपति कार्ल्स पुइग्डेमोन्टसँग भेट गरी आफ्नो राजनीतिक प्रक्रियालाई समर्थन जनाए।
​२०१८: एसियामा शक्तिशाली चक्रवात ‘मङ्खुत’का कारण हाङकाङ र मकाउमा प्रत्यक्ष रूपमा कसैको मृत्यु भएन, तर ५०० भन्दा बढी मानिस घाइते भए।
​२०१९: जामु र काश्मीरका पूर्व मुख्यमन्त्री तथा सांसद फारुक अब्दुल्लालाई जनसुरक्षा कानुन अन्तर्गत पक्राउ गरियो र उनको श्रीनगरस्थित निवासलाई कारागार घोषणा गरियो।
​२०१९: साउदी अरेबियाका दुई प्रमुख तेल प्रशोधन केन्द्रहरू (अबकाइक र खुरैस) मा चालकविहीन विमानबाट आक्रमण भयो, जसका कारण देशको आधा तेल उत्पादन ठप्प भयो र विश्वव्यापी रूपमा तेलको मूल्यमा भारी वृद्धि भयो।
​२०१९: खगोलविद्हरूले पहिलो पटक बस्न योग्य क्षेत्रमा रहेको बाह्यग्रह ‘के२-१८बी’ को वायुमण्डलमा पानीको उपस्थिति पत्ता लगाएका थिए। यो खोजको घोषणा युनिभर्सिटी कलेज लन्डनका वैज्ञानिकहरूले गरेका थिए र यसका लागि हबल अन्तरिक्ष दूरबिनको तथ्याङ्क प्रयोग गरिएको थियो। यो ग्रह पृथ्वीबाट लगभग १११ प्रकाश वर्ष टाढा सिंह राशिका ताराहरूको समूहमा अवस्थित छ। यसले एक रातो सानो ताराको परिक्रमा गर्छ।
​२०२०: योसिहिदे सुगाले जापानको नयाँ प्रधानमन्त्रीका रूपमा कार्यभार सम्हाले, उनले सिन्जो आबेको स्थान लिएका थिए।
​२०२१: चीनको सिचुआन प्रान्तको लु काउन्टीमा ६.० तीव्रताको भूकम्प आयो, जसमा ३ जनाको मृत्यु भयो र ८८ भन्दा बढी घाइते भए।
​२०२१: फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले आधिकारिक रूपमा घोषणा गरे कि फ्रान्सेली सेनाले साहेल क्षेत्रमा ‘इस्लामिक स्टेट इन द ग्रेटर सहारा’का शीर्ष नेता अदनान अबु वालिद अल-सहरावीलाई मारेको छ।
​२०२१: भारतीय क्रिकेट टोलीका तत्कालीन कप्तान विराट कोहलीले टोली २० विश्वकप २०२१ पछि भारतीय टोली २० टोलीको कप्तान पद छाड्ने घोषणा गरे।
​२०२१: साङ्घाई सहयोग सङ्गठन देशहरूको शान्तिपूर्ण अभ्यासमा भाग लिन भारतीय सेनाको एक टोली रुसको ओरेनबर्ग पुग्यो।
​२०२१: इतिहासको पहिलो पूर्ण रूपमा नागरिक (निजी) कक्षीय चालकदल अन्तरिक्ष उडान केनेडी अन्तरिक्ष केन्द्रबाट सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गरियो।
​२०२२: भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको जन्मदिन (१७ सेप्टेम्बर) भन्दा ठीक अघि नामिबियाबाट ८ वटा चितुवा भारत ल्याउने प्रक्रिया सुरु भयो, जसलाई मध्य प्रदेशको कुनो राष्ट्रिय निकुञ्जमा छाड्ने तय भएको थियो।
​२०२२: प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी साङ्घाई सहयोग सङ्गठनको शिखर सम्मेलनमा भाग लिन उज्बेकिस्तानतर्फ प्रस्थान गरे।
​२०२२: नयाँ दिल्लीमा नाइजेरियाली मूलकी एक ३० वर्षीया महिलामा मङ्कीपक्सको सङ्क्रमण पुष्टि भयो, जुन दिल्लीमा आठौँ र भारतभर कुल १३ औँ मामला थियो।
​२०२२: विनेस फोगाटले विश्व कुस्ती प्रतियोगितामा काँस्य पदक जितेर इतिहास रचिन र दुई पदक जित्ने पहिलो भारतीय महिला कुस्ती खेलाडी बनिन।
​२०२३: जकार्तास्थित इन्डोनेसियाको राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयमा भीषण आगलागी भयो, जसबाट भवनको छत र पर्खालहरू भत्किए तथा धेरै प्राचीन ऐतिहासिक कलाकृतिहरू नष्ट भए।
​२०२३: ब्राजिलको अमेजन राज्यको बार्सेलोसमा एक विमान (एमब्राएर इएमबि-११०) दुर्घटनाग्रस्त हुँदा १४० जनाको मृत्यु भयो।
​२०२३: भारत आधिकारिक रूपमा विश्वको १३ औँ यस्तो देश बन्यो, जसले अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा स्वीकृत कानुनी नापतौल सङ्गठन प्रमाण पत्र जारी गर्ने अधिकार प्राप्त गर्‍यो।
​२०२३: जामु र काश्मीरको बारामुल्ला जिल्लाको उरी क्षेत्रमा नियन्त्रण रेखा नजिक सुरक्षा बलले तीन जना घुसपैठियालाई मारे।
​२०२४: रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले रुसी सेनामा १,८०,००० सैनिक थप गर्ने आदेश दिए, जसबाट उनीहरूको कुल सक्रिय सेनाको सङ्ख्या बढेर १५ लाख पुग्यो।
​२०२४: पोल्यान्ड, रोमानिया, चेक गणतन्त्र र अस्ट्रिया जस्ता देशहरूमा भारी वर्षा र विनाशकारी बाढीका कारण १४ भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो र व्यापक क्षति पुग्यो।
​२०२४: भारतका भाला फ्याँक्ने खेलाडी नीरज चोपडा ब्रसेल्समा आयोजित डाइमन्ड लिगको अन्तिम प्रतिस्पर्धामा मात्र १ सेन्टिमिटरको अन्तरले पछि पर्दै दोस्रो स्थानमा रहे।
​२०२४: एसियाली च्याम्पियन्स ट्रफी हकीमा भारतीय हकी टोलीले प्रतिस्पर्धात्मक खेलमा पाकिस्तानलाई २-१ ले हराउँदै जित हासिल गर्‍यो।
​२०२५: सर्वोच्च अदालतले वक्फ कानुनमा पूर्ण रोक लगाउन अस्वीकार गर्‍यो, तर प्रमुख अधिकारीको अधिकार र ५ वर्षसम्म इस्लामको अनुयायी हुनुपर्ने सर्तसहित तीन ठुला परिवर्तनहरूमा रोक लगायो।
​२०२५: अमेरिकी सेनाद्वारा औषधी ओसारपसार गर्ने जहाजमा गरिएको आक्रमणमा तीन जनाको मृत्यु भएपछि दुवै देशबिच तनाव बढ्यो।
​२०२५: देहरादुनको सहस्रधारा र कारलीगाड क्षेत्रमा पहिरो र लेदो खस्दा भारी तबाही भयो, जसमा धेरै पसल, होटेल र सवारी साधनहरू बगेका थिए।
​१६ सेप्टेम्बरमा जन्मिएका व्यक्तिहरू~
​१८८०: अल्फ्रेड नोयस – बेलायती लेखक, कवि र नाटककार।
​१८८२: बलवन्त सिंह – स्वतन्त्रता सेनानी।
​१८९३: श्यामलाल गुप्त ‘पार्षद’ – प्रसिद्ध राष्ट्रिय झण्डा गीत ‘विजय विश्व तिरङ्गा प्यारा’का रचयिता।
​१९०१: एम. एन. कौल – तेस्रो लोकसभाका लोकसभा महासचिव।
​१९१६: एम. एस. सुब्बुलक्ष्मी – भारत रत्नबाट सम्मानित प्रसिद्ध शास्त्रीय गायिका तथा अभिनेत्री।
​१९२०: आर्ट स्यान्सम – अमेरिकी कार्टुनकार।
​१९२५: बी.बी. किङ – विश्वका सबैभन्दा प्रभावशाली अमेरिकी ब्लुज गिटारवादक तथा गायक-गीतकार।
​१९३१: आर. रामचन्द्र राव – प्रसिद्ध भारतीय क्रिकेट अम्पायर।
​१९५६: डेभिड कपरफिल्ड – विश्वका सबैभन्दा प्रसिद्ध र जादुई भ्रमवादी।
​१९६८: प्रसून जोशी – भारतीय सिनेमाका प्रसिद्ध गीतकार, कवि र विज्ञापन गुरु।
​१९६८: मार्क एन्थोनी – प्रसिद्ध अमेरिकी-प्युर्टो रिकन गायक, अभिनेता र सङ्गीत उत्पादक।
​१९७७: सुशील आनन्द – भारतीय अभिनेता।
​१६ सेप्टेम्बरमा भएका निधनहरू~
​१६८१: जहाँआरा – मुगल सम्राट शाहजहाँ र मुम्ताज महलकी जेठी छोरी, जो आफ्नो समयकी अत्यधिक प्रभावशाली र कला-साहित्यमा रुचि राख्ने मुगल राजकुमारी थिइन्।
​१७०१: ज्याक द्वितीय – इङ्ल्यान्ड, स्कटल्यान्ड र आयरल्यान्डका राजा।
​१७३६: ड्यानियल गेब्रिएल फरेनहाइट – प्रसिद्ध डच-जर्मन-पोलिस भौतिकशास्त्री र आविष्कारक। उनले नै तापमान मापन गर्ने आधुनिक ‘थर्मामिटर’ र ‘फरेनहाइट मापन’को आविष्कार गरेका थिए।
​१८२४: लुई १८ औँ – फ्रान्सेली क्रान्तिपछि फ्रान्सका पहिलो राजा।
​१९३१: उमर मुख्तार – लिबियाका महान् स्वतन्त्रता सेनानी र क्रान्तिकारी नेता। उनले लिबियामा इटालेली उपनिवेशवादविरुद्ध लामो र कडा सङ्घर्ष लडेका थिए, जसपश्चात् १६ सेप्टेम्बरमा उनलाई फाँसी दिइएको थियो।
​१९४४: ज्वालाप्रसाद – प्रसिद्ध भारतीय इन्जिनियर तथा वर्ष १९३६ मा ‘काशी हिन्दू विश्वविद्यालय’का उपकुलपति।
​१९६५: लेफ्टिनेन्ट कर्नेल अर्देशिर तारापोर – भारतीय सेनाका एक साहसी अधिकारी जो १९६५ को भारत-पाकिस्तान युद्धमा सहिद भएका थिए। उनलाई मरणोपरान्त भारतको सर्वोच्च वीरता पुरस्कार परमवीर चक्रबाट सम्मानित गरिएको थियो।
​१९९८: मजहर खान – बलिउडका प्रसिद्ध अभिनेता तथा निर्देशक।
​२००९: म्यारी ट्रेभर्स – प्रसिद्ध अमेरिकी लोक गायिका तथा ‘पिटर, पल एन्ड म्यारी’ सङ्गीत समूहकी सदस्य।
​२०१६: कार्लो अजेग्लियो सियाम्पी – इटालीका पूर्व प्रधानमन्त्री तथा राष्ट्रपति।
​२०१६: एडवर्ड एल्बी – पुलित्जर पुरस्कार विजेता प्रसिद्ध अमेरिकी नाटककार।
​२०१७: मार्सल अर्जन सिंह – भारतीय वायु सेनाका एकमात्र अधिकारी जसले ‘मार्सल अफ द एयर फोर्स’ (पाँच तारे दर्जा) को सर्वोच्च पद पाएका थिए। उनले १९६५ को भारत-पाकिस्तान युद्धमा वायु सेनाको सफल नेतृत्व गरेका थिए।
​२०२०: कपिला वात्स्यायन – भारतीय शास्त्रीय नृत्य, कला, वास्तुकला र कला इतिहासकी प्रसिद्ध विद्वान्। उनी इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय कला केन्द्रकी संस्थापक सचिव थिइन् र उनलाई पद्म विभूषणबाट सम्मानित गरिएको थियो।
​१६ सेप्टेम्बरका महत्त्वपूर्ण अवसर तथा उत्सवहरू~
​ओजोन तह संरक्षण दिवस: यो दिन १९८७ मा ओजोन तहलाई नोक्सान पुर्‍याउने पदार्थहरूसम्बन्धी भएको मोन्ट्रियल महासन्धिमा हस्ताक्षर गरिएको सम्झनामा मनाइन्छ। संयुक्त राष्ट्रसङ्घको साधारण सभाले १९९४ मा १६ सेप्टेम्बरलाई यो दिवसका रूपमा घोषणा गरेको थियो।
​श्रमिक शिक्षा दिवस (भारत): यो दिवस मनाउनुको मुख्य उद्देश्य श्रमिकहरूमाझ उनीहरूको अधिकार, कर्तव्य र सीप विकासप्रति जागरूकता बढाउनु हो। यसका साथै उद्योगहरूमा राम्रो सम्बन्ध र श्रम कल्याणलाई प्रवर्द्धन गर्नु यसको मुख्य प्राथमिकता हो।