भ्रष्टाचार नियन्त्रणको प्रयास कि क्षेत्राधिकारको लडाइँ?

​काठमाडौँ (नेत्र बिक्रम बिमली): नेपालमा उच्च ओहोदामा रहेका र अवकाशप्राप्त सार्वजनिक पदाधिकारीहरूको सम्पत्ति छानबिन गर्ने सरकारी प्रयासमा सर्वोच्च अदालतले फेरि एकपटक पूर्ण विराम लगाइदिएको छ। यस कदमले एकातिर कानुनी क्षेत्राधिकार र शक्ति पृथकीकरणको जटिल बहस निम्त्याएको छ भने अर्कोतिर सुशासनको पर्खाइमा रहेका आम नागरिकमा गम्भीर निराशा र आक्रोश पैदा गरेको छ।
​न्यायाधीश नृपध्वज निरौलाको एकल इजलासले बुधबार जारी गरेको अन्तरिम आदेशले सम्पत्ति छानबिन आयोगको कामकारबाहीलाई तत्कालका लागि ठप्प बनाइदिएको छ। मणिराम उपाध्यायले दायर गरेको रिटमाथि सुनुवाइ गर्दै अदालतले बहालवाला र अवकाशप्राप्त सबै सार्वजनिक पदाधिकारीको सम्पत्ति जाँचबुझ नगर्न स्पष्ट निर्देशन दिएको हो। यसअघि गत शुक्रबार अदालतले दिएको आदेशमा केही प्राविधिक अस्पष्टता रहेको भन्दै आयोगले पूर्वन्यायाधीश र पूर्वसैनिकबाहेकका हकमा छानबिन जारी राख्ने सूचना निकालेको थियो। तर, बुधबारको नयाँ आदेशले त्यो व्याख्यालाई खारेज गर्दै बहालवाला र सेवानिवृत्त सबैको हकमा छानबिन प्रक्रियामा पूर्ण रोक लगाएको छ।
​यो कानुनी लडाइँको अन्तर्यमा शक्ति पृथकीकरणको सिद्धान्त र क्षेत्राधिकारको गम्भीर प्रश्न जोडिएको छ। रिट निवेदक र कानुनविद्हरूका अनुसार बहालवाला तथा सेवानिवृत्त न्यायाधीश र सैनिकहरूको छानबिन गर्ने आफ्नै विशिष्ट संवैधानिक र कानुनी प्रक्रियाहरू छन्। कार्यपालिका मातहत गठित सामान्य आयोगले सिधै न्यायालय वा सेनाको सम्पत्ति कोट्याउनु संविधानविपरीत हुने जिकिर उनीहरूको छ। तर, अर्कोतर्फ नागरिक समाज र विश्लेषकहरूले यसलाई राज्यका उच्च अंगहरूमा रहेका व्यक्तिहरूलाई जवाफदेहिताबाट उम्काउने एउटा ‘सुरक्षित कवच’ को रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
​यस निर्णयले नेपाली राजनीति र समाजमा पनि ठूलो तरंग पैदा गरेको छ। एकातिर सरकारमाथि आफ्ना मन्त्री र सांसदहरूलाई जोगाउन यो आयोगलाई राजनीतिक अस्त्रका रूपमा प्रयोग गरेको आरोप लागिरहेको थियो भने अर्कोतिर अदालतको यो आदेशलाई आम जनताले निकै असन्तुष्टिपूर्वक हेरेका छन्। सामाजिक सञ्जाल र विभिन्न सञ्चारमाध्यममा व्यक्त जनआक्रोशले न्यायालयप्रतिको जनविश्वासमाथि नै प्रश्न उठाएको छ। भ्रष्टाचार नियन्त्रणका प्रयासहरू कानुनी छिद्र र प्राविधिक उल्झनमा अल्झिँदा अन्ततः ‘ठूला माछा’ हरूले सधैं उन्मुक्ति पाउने भाष्यलाई यस घटनाले थप बल पुर्‍याएको विश्लेषण गर्न थालिएको छ।