वासिङ्टन: ​वैज्ञानिकहरूले विश्वको मौसममा आउन सक्ने ठूलो परिवर्तनलाई लेकर संसारलाई सचेत गराएका छन्। विज्ञहरूका अनुसार प्रशान्त महासागरमा एउटा शक्तिशाली ‘सुपर एल निनो’ तीव्र रूपमा बनिरहेको छ। यो एल निनोले विश्वभर कस्तो र कति प्रभाव पार्छ भन्ने कुरा वायुमण्डलमा हुने परिवर्तन र अस्थिर हावाको गतिमा निर्भर हुनेछ। उष्णकटिबंधीय प्रशान्त महासागर तीव्र रूपमा तातिरहनुले एउटा ठूलो प्राकृतिक संकटको संकेत गरेको छ। व्यापारिक हावा कमजोर हुनाले यसको गतिलाई कम वा बढी गर्न सक्छ, जुन अहिलेसम्म भएको छैन। वैज्ञानिकहरूका अनुसार समुद्र र वायुमण्डलको यो आपसी अन्तरक्रिया निकै जटिल हुन्छ र यसको पहिल्यै अनुमान लगाउन गाह्रो हुने भएकाले अहिले नै यसको शक्तिको बारेमा यकिन गर्न हतार हुनेछ। अमेरिकी एजेन्सी ‘यूएस नेशनल ओशिनिक एन्ड एटमस्फेरिक एडमिनिस्ट्रेशन’ (एनओएए) का अनुसार आगामी जुलाइसम्ममा एल निनो बन्ने सम्भावना ८० प्रतिशत रहेको छ।
​भूमध्यरेखीय प्रशान्त महासागरको मुख्य एल निनो क्षेत्रहरूमा समुद्रको तापक्रम तीव्र गतिमा बढ़िरहेको छ, जसले गर्दा समुद्रको सतह मुनि असामान्य रूप से तातो पानीको ठूलो भण्डार जम्मा भइरहेको छ। विभिन्न मौसम एजेन्सीहरूका अनुसार यस वर्षको अन्त्यसम्ममा प्रशान्त महासागरका केही भागको तापक्रम औसतभन्दा २.५°से. वा सोभन्दा बढीले वृद्धि हुन सक्छ। सन् १८७७/७८ मा पहिलो पटक रेकर्ड गरिएको ठूलो एल निनो यता इतिहासमा केवल तीन पटक मात्र तापक्रम २°से. को सीमा पार भएको थियो। यूके मेट अफिसका दीर्घकालीन पूर्वानुमान प्रमुख एडम स्केफका अनुसार यो पटकको एल निनो अहिलेसम्मकै सबैभन्दा शक्तिशाली र रेकर्ड तोड्ने खालको हुन सक्छ। सबैभन्दा बलियो एल निनोको मुख्य लक्षण भनेको भूमध्य रेखामा पूर्वबाट पश्चिमतिर बहने हावा कमजोर हुनु हो। यो हावा अप्रत्याशित हुन्छ र अचानक तीव्र भएमा एल निनोको प्रक्रिया रोकिन वा उल्टिन पनि सक्छ।
​एनओएए का अनुसार यो मौसमी प्रणाली २°से. वा सोभन्दा माथि पुग्ने सम्भावना एक-तिहाई रहेको छ, जसको अर्थ यो ‘सुपर एल निनो’ को क्षेत्रमा प्रवेश गर्नेछ। गर्मी महिनाहरूमा जब समुद्र र वायुमण्डल एकअर्कामा बढी जोडिन्छन्, तब एल निनोको शक्ति झन् बढ्छ। यसले गर्दा वायुमण्डलीय चाप, बादलको अवस्था र हावाको दिशा बदलिन्छ, जसले विश्वभरिको मौसममा ठूलो उथलपुथल ल्याउँछ। एल निनो सामान्यतया डिसेम्बर महिनाको आसपासमा आफ्नो चरम बिन्दुमा पुग्छ, तर समुद्रको गर्मी बिस्तारै वायुमण्डलमा फैलने भएकाले यसको असर आगामी वर्षहरू सम्म देखिन्छ। इतिहासमा अत्यधिक गर्मी भएका वर्षहरू एल निनोका कारण वा त्यसकै आसपासमा विकसित भएका थिए। जलवायु वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो चक्रका कारण आगामी वर्षहरूमा विश्वव्यापी गर्मीका नयाँ रेकर्डहरू बन्न सक्छन्। जलवायु परिवर्तनका कारण पृथ्वीको आधारभूत वातावरण यति धेरै बदलिइसकेको छ कि अब पुरानो इतिहास हेरेर मौसमको सही पूर्वानुमान गर्न गाह्रो भइसकेको छ।
​अस्ट्रेलियाको मौसम विज्ञान ब्यूरोकी जलवायु विज्ञ फेलिसिटी ग्याम्बलका अनुसार हरेक एल निनो फरक प्रकृतिको हुने भए तापनि ठूला घटनाहरूले एउटा निश्चित ढाँचा पछ्याउँछन्। यसको प्रभावले अमेजन, इन्डोनेसिया र अस्ट्रेलियामा गम्भीर खडेरी पर्न सक्छ भने नेपाली र भारतीय मनसुनमा अवरोध आउने र उष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरूमा वर्षाको चक्र पूर्ण रूपमा बिग्रने सम्भावना रहन्छ। अस्ट्रेलियाको मौसम पूर्वानुमान अनुसार यो एल निनोको प्रभाव २.८°से. सम्म पुग्न सक्छ, जुन निश्चित रूपमा एक ऐतिहासिक र भयावह घटना हुनेछ।