कोहिमा: नवीन प्रतिवेदनले भारतको उत्तरपूर्वी राज्य नागाल्याण्डमा आय असमानता उल्लेखनीय रूपमा उच्च रहेको देखाएको छ। तथ्याङ्क तथा कार्यक्रम कार्यान्वयन मन्त्रालय (एमओएसपीआई) अन्तर्गत, हैदराबाद विश्वविद्यालयसँगको सहकार्यमा गरिएको अध्ययनले राज्यमा गिनी गुणांक ०.४६ रहेको पुष्टि गरेको छ, जसले मध्यमदेखि उच्च स्तरको आय असमानतालाई संकेत गर्छ।
अध्ययन अनुसार, शहरी क्षेत्रमा आय असमानता ग्रामीण क्षेत्रभन्दा अलि बढी देखिएको छ। शहरी क्षेत्रको गिनी गुणांक ०.४४ रहेको छ भने ग्रामीण क्षेत्रमा ०.४२ रहेको छ, जसले शहरतर्फ आर्थिक असमानता अझ तीव्र हुँदै गएको संकेत गर्छ।
प्रतिवेदनले आय वितरणमा ठूलो अन्तर देखाएको छ। राज्यको तल्लो ५० प्रतिशत घरपरिवारले कुल आयको करिब १८ प्रतिशत मात्र प्राप्त गर्छन् भने शीर्ष ५ प्रतिशतले करिब २१ प्रतिशत हिस्सा ओगट्छन्। औसत आयको तुलना गर्दा पनि ठूलो खाडल देखिन्छ—शीर्ष ५ प्रतिशतको मासिक औसत आय ७१,०२८ रुपैयाँ छ भने तल्लो आधा घरपरिवारको औसत आय मात्र १,६३९ रुपैयाँ रहेको छ।
यो सर्वेक्षण अक्टोबरदेखि डिसेम्बर २०२४ बीच ४,३९६ घरपरिवारमा गरिएको हो। यसमा शहरी क्षेत्रका ६० वडाका १,३१५ घरपरिवार र ग्रामीण क्षेत्रका १४० गाउँका ३,०८० घरपरिवार समेटिएका थिए।
जिल्लागत रूपमा हेर्दा लङलेङ जिल्ला सबैभन्दा बढी असमानता भएको जिल्ला देखिएको छ (गिनी गुणांक ०.४९२), भने फेक जिल्ला सबैभन्दा कम असमानता भएको जिल्ला हो (०.३६६)। ग्रामीण तहमा पनि लङलेङ अग्रस्थानमा छ, जबकि जुन्हेबोटो जिल्लामा सबैभन्दा कम असमानता (०.३३०) देखिएको छ।
समसामयिक सन्दर्भमा विश्लेषण:
यो प्रतिवेदनले देखाएको तथ्यले भारतको पूर्वोत्तर क्षेत्रमा आर्थिक विकास भए पनि त्यसको लाभ समान रूपमा वितरण नभएको संकेत गर्छ। विशेषगरी शहरी क्षेत्रमा बढ्दो असमानताले रोजगारी, आय स्रोतको सीमितता र आर्थिक अवसरको केन्द्रिकरणलाई उजागर गर्छ। दीर्घकालीन रूपमा यस्तो असमानताले सामाजिक असन्तुलन र विकासको असमान गति बढाउन सक्ने देखिन्छ।