काेलकाता(बेबी चक्रवर्ती): औपनिवेशिक शासनकालमा भारतमा जुत्ता विलासिताको वस्तु मानिन्थ्यो। अधिकांश मानिस नाङ्गो खुट्टाले हिँड्थे, किनकि विदेशबाट आयात गरिएका जुत्ता सर्वसाधारणको पहुँचभन्दा बाहिर थिए। त्यस्तो अवस्थामा एउटा मानवीय घटनाबाट प्रभावित भएर एक विदेशी उद्यमीले भारतीयहरूका लागि सस्तो जुत्ता उत्पादन गर्ने सपना देखे- उनी थिए टॉमस बाटा।
एक जाडो बिहान कोलकाताको चितपुर सडकमा रगतले भरिएका खुट्टा भएका एक वृद्ध रिक्सा चालकलाई देखेर उनी गहिरो रूपमा प्रभावित भए। मानिसहरूको पीडा कम गर्ने उद्देश्यले उनले भारतमै जुत्ता उत्पादन गर्ने विचार गरे। त्यसपछि हुगलीको कोन नगरमा रहेको एक परित्यक्त तेल मिल भाडामा लिएर यस ऐतिहासिक यात्राको सुरुवात गरियो।
सुरुमा जुत्ता विदेशबाट ल्याइन्थ्यो, तर छिट्टै उनले देशको आर्थिक अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै उत्पादन यहीँ गर्नुपर्ने निष्कर्ष निकाले। यही सोचका साथ कोन नगरमा आधुनिक जुत्ता कारखाना स्थापना गरियो। भाषाको समस्या, बजारमा स्वीकार्यताको कमी र आर्थिक नोक्सानीजस्ता चुनौती पार गर्दै १ मे १९३३ मा भारतको पहिलो आधुनिक जुत्ता तयार गरियो।
त्यसपछि छिटो रूपमा देशका विभिन्न सहरहरूमा यस कम्पनीका बिक्री केन्द्रहरू विस्तार भए। जापानी जुत्ताको एकाधिकारलाई चुनौती दिँदै स्वदेशी उत्पादनले नयाँ दिशा खोल्यो। प्रारम्भिक चरणमा हल्ला, विरोध र धार्मिक आपत्तिहरूको सामना गर्नुपरे पनि उत्पादन र रोजगारीमार्फत कोन नगरको अर्थतन्त्रमा ठूलो परिवर्तन आयो।
१९३२ मा एक दुर्घटनामा टमस बाटाको निधन भएपछि उनका छोरा थमस जे बाटाले नयाँ ऊर्जा सहित कामलाई अगाडि बढाए। कोन नगरको कारखानालाई विस्तार गर्दै पछि बटानगरमा स्थानान्तरण गर्ने निर्णय गरियो।

समयसँगै यो कम्पनी भारत मात्र होइन, विश्वभर स्थापित भयो। प्रसिद्ध साहित्यकार विभूतिभूषण बन्द्योपाध्याय र वैज्ञानिक प्रफुल्ल चन्द्र राय पनि उनको जीवनदर्शनबाट प्रेरित भएका थिए। कम मूल्यमा गुणस्तरीय वस्तु सर्वसाधारणसम्म पुर्‍याउने उनको सोच आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ।
आज बाटा भारतका सबैभन्दा लोकप्रिय जुत्ता ब्रान्डहरूमध्ये एक हो। १९३४ देखि सुरु भएको यो यात्रा आज पनि जनविश्वासको प्रतीक बनेको छ। कोन्नगरबाट सुरु भएको यो पहल भारतीय जुत्ता उद्योगमा नयाँ युगको सुरुवात साबित भयो।