नयाँ दिल्ली: हिन्दुजा फाउन्डेशनले विश्व जल दिवसको अवसरमा घोषणा गरेको छ कि यसको प्रमुख जल व्यवस्थापन पहल ‘जल जीवन’ मार्फत भारतमा भू–जलमा ५ ट्रिलियन लिटरभन्दा बढी रिचार्ज भएको छ र १,१७,६२० हेक्टर कृषि जग्गामा सिँचाइ प्रणाली सुदृढ गरिएको छ। यस पहलले १६ राज्यका जलसंकटग्रस्त क्षेत्रहरूमा जल सुरक्षा, कृषि उत्पादन र ग्रामीण आजीविकामा सुधार ल्याएको छ, जसले लाखौं मानिसहरूलाई लाभ पुऱ्याएको छ।
सामुदायिक सहभागिता र समग्र दृष्टिकोण:
स्थानीय समुदाय, प्राविधिक संस्थाहरू र हिन्दुजा समूहका कम्पनीहरूको सहकार्यमा सञ्चालन भएको यो पहल जल व्यवस्थापनको समग्र दृष्टिकोणमा आधारित छ। यसमा वॉटरशेड र स्प्रिङशेड व्यवस्थापन, वर्षा जल सङ्कलनमार्फत घरेलु जल उपलब्धता सुधार, वाटर एटीएम, जल स्रोत पुनर्जीवन, परम्परागत जल निकायको पुनरुद्धार र जलवायु–संवेदनशील कृषि प्रवर्द्धन समावेश छ। यी सबै प्रयासहरूले भू–जल पुनर्भरणमा योगदान पुऱ्याउँछन् र समुदायहरूको जलवायु परिवर्तन प्रति लचीलोपना बढाउँछन्।
हिन्दुजा फाउन्डेशनका सीईओ रमन कल्याणकृष्णनले भने, “ग्रामीण भारतमा जल सुरक्षा र आजीविकाको सीधा सम्बन्ध छ। ‘जल जीवन’ पहल मार्फत हामी समुदायसँग मिलेर दिगो जल संरचना निर्माण गर्दैछौं, जसले घरेलु जल उपलब्धता वृद्धि, कृषिलाई समर्थन र जलवायु अस्थिरताविरुद्ध मजबुती प्रदान गर्न मद्दत गर्छ। हाम्रो ध्यान समुदाय आधारित सहभागितामा आधारित दीर्घकालीन र जिम्मेवार जल प्रयोग सुनिश्चित गर्नमा केन्द्रित छ।
प्रमुख उपलब्धिहरू:
६० लाख मानिस लाभान्वित।
१६ राज्यका ४,००० गाउँ समावेश।
२०,००० खुला कुण्ड पुनर्जीवन/रिचार्ज।
४,००० रूफटप वर्षा जल सङ्कलन प्रणाली स्थापना।
१२५ ताल पुनरुद्धार।
४५० जल स्रोत (स्प्रिङ) पुनर्जीवित।
विशेष परियोजनाहरू:
गुजरातको कच्छस्थित ४० एकर क्षेत्रफल भएको होली झूलेलाल तीर्थधाम परिसरमा महत्वपूर्ण परियोजना विकास गरिएको छ। यहाँ श्री झूलेलाल मन्दिर वरिपरि मीठो पानीका जलाशयहरूको नेटवर्क बनाएर पारिस्थितिकी तंत्र पुनर्जीवित गरिएको छ, समुद्र सतहको वृद्धि असर कम गरिएको छ र स्थानीय जैव विविधतालाई समर्थन दिइएको छ।
प्रमुख प्रभाव क्षेत्र र लाभ:
पोखर, चेक ड्याम, रिचार्ज पिट र वर्षा जल सङ्कलन संरचना निर्माण, जसले ५ ट्रिलियन लिटरभन्दा बढी भू–जल रिचार्ज गरेको छ।
उत्तराखण्डका ग्रामीण क्षेत्रहरूमा २६७ जल स्रोत पुनर्जीवित, जसले दीर्घकालीन जल सुरक्षा सुदृढ गरेको छ।
कृषि र पशुपालनका लागि जल उपलब्धता वृद्धि, जसले उत्पादन र आयमा वृद्धि गरेको छ।
स्वास्थ्य र सरसफाइ पहल, जसले स्वस्थ समुदाय निर्माण गरेको छ।
हिन्दुजा फाउन्डेशन सरकारले, नागरिक समाज संगठनहरू र स्थानीय संस्थाहरूको सहकार्यमार्फत ‘जल जीवन’ पहलको विस्तार गर्न प्रतिबद्ध छ, जसले दिगो र व्यापक जल समाधान विकास गर्न सहयोग पुऱ्याउँछ।