नयाँ दिल्ली: सुकन्या समृद्धि योजना भारतका लाखौँ बालिकाका लागि आशा र सशक्तीकरणको एक शक्तिशाली प्रतीक बनेको छ। यसले बालिकाहरूका सपना पोषण गर्ने र उनीहरूको भविष्य सुरक्षित गर्ने विषयमा सरकारको गहिरो प्रतिबद्धता प्रतिबिम्बित गर्छ।
सन् २०१५ को २२ जनवरीमा ‘बेटी बचाओ, बेटी पढाओ’ कार्यक्रमअन्तर्गत यो योजना सुरु गरिएको थियो। आर्थिक सुरक्षा र सामाजिक रूपान्तरणबीच सेतुका रूपमा यस योजनाको परिकल्पना गरिएको थियो। २२ जनवरी २०२६ मा सुकन्या समृद्धि योजनाले ११ वर्ष पूरा गर्दैछ। सुरु भएदेखि अहिलेसम्म ४.५३ करोडभन्दा बढी खाता खोलिएका छन्। प्रत्येक खाता एउटा बालिकाको विशाल सम्भावनाप्रतिको विश्वासको प्रतीक हो। एउटी बालिकालाई सक्षम बनाउनु भनेको परिवार, समाज र अन्ततः सम्पूर्ण राष्ट्रलाई सशक्त बनाउनु हो, यही भावनाले एसएसवाईलाई समानता र अवसरको दिशामा एक राष्ट्रिय आन्दोलनमा रूपान्तरण गरेको छ।
बालिकाको भविष्य सुरक्षित गर्ने सुकन्या समृद्धि योजना: कसरी काम गर्छ? के तपाईंलाई थाहा छ?
एसएसवाई योजनामा हाल वार्षिक ब्याजदर ८.२ प्रतिशत छ, जुन बालिकाका लागि लक्षित बचत योजनामध्ये उच्चतममध्ये एक हो। सुकन्या समृद्धि योजना न्यून जोखिमयुक्त बचत योजना हो। सरकारले मूलधन र निर्धारित दरअनुसारको ब्याज सुनिश्चित गर्छ। ब्याजदर प्रत्येक तीन महिनामा निर्धारण हुन्छ र वार्षिक रूपमा खातामा जोडिन्छ।
यस योजनाको आर्थिक र सामाजिक दुवै महत्व छ। यसले देशका प्रत्येक बालिकाको उज्यालो र समृद्ध भविष्य सुनिश्चित गर्न मद्दत गर्छ। मुख्य रूपमा बालिकाको शिक्षा र विवाहसम्बन्धी खर्चका लागि यो योजना अपनाइएको हो। शिक्षा, आर्थिक सुरक्षा र आत्मनिर्भरता मार्फत यसले महिला सशक्तीकरणलाई मजबुत बनाउँदै आत्मनिर्भर भारतको लक्ष्यमा योगदान पुर्‍याउँछ।
एसएसवाई खाता के हो र कसले खोल्न सक्छ?
एसएसवाई खाता सुकन्या समृद्धि योजनाअन्तर्गत जम्मा गरिएको रकम राख्ने खाता हो। अभिभावकहरूले आफ्नी छोरीका लागि कुनै पनि हुलाक कार्यालय, सरकारी बैंक वा स्वीकृत निजी बैंकका शाखामा खाता खोल्न सक्छन्। छोरी जन्मिएदेखि १० वर्ष पूरा नहुन्जेल जुनसुकै समयमा खाता खोल्न सकिन्छ। एउटी छोरीका लागि एउटा मात्र एसएसवाई खाता खोल्न पाइन्छ। एक परिवारले अधिकतम दुई छोरीका लागि खाता खोल्न सक्छ। जुम्ल्याहा वा ‘ट्रिप्लेट’को हकमा सम्बन्धित जन्म प्रमाणपत्र र शपथपत्र बुझाएपछि दुईभन्दा बढी खाता खोल्न सकिन्छ।
यो खाता भारतभर जहाँसुकै स्थानान्तरणयोग्य छ। बालिकाको १८ वर्ष नपुग्दासम्म खाता अभिभावकले सञ्चालन गर्छन्। १८ वर्ष पूरा भएपछि आवश्यक कागजात बुझाई बालिकाले स्वयं खाता सञ्चालन गर्न सक्छिन्। एसएसवाई खातामा जम्मा रकम डिसेम्बर २०२५ सम्म ३.३३ लाख करोड रुपैयाँ नाघिसकेको छ।
न्यूनतम प्रारम्भिक जम्मा २५० रुपैयाँ हो। त्यसपछि ५० रुपैयाँको गुणनमा जम्मा गर्न सकिन्छ। प्रत्येक आर्थिक वर्षमा कम्तीमा २५० रुपैयाँ जम्मा अनिवार्य छ। वार्षिक अधिकतम जम्मा सीमा १ लाख ५० हजार रुपैयाँ हो। यसभन्दा बढी जम्मा गरिएको रकममा ब्याज लाग्दैन र फिर्ता गरिन्छ। खाता खोलिएको मितिदेखि अधिकतम १५ वर्षसम्म जम्मा गर्न सकिन्छ।
ब्याज कसरी गणना हुन्छ?
प्रत्येक महिनामा ब्याज गणना गरिन्छ र आर्थिक वर्षको अन्त्यमा खातामा जोडिन्छ। वर्षको बीचमा खाता अर्को शाखा वा हुलाक कार्यालयमा स्थानान्तरण भए पनि आर्थिक वर्षको अन्त्यमा ब्याज जम्मा हुन्छ।
एसएसवाई खाताबाट रकम झिक्ने सुविधा:
खाताधारकले अघिल्लो आर्थिक वर्षको अन्त्यमा रहेको मौज्दातको अधिकतम ५० प्रतिशत शिक्षा सम्बन्धी खर्चका लागि झिक्न सक्छिन्। यो सुविधा १८ वर्ष पूरा भएपछि वा कक्षा १० उत्तीर्ण गरेपछि लागू हुन्छ। रकम एकैपटक वा किस्तामा झिक्न सकिन्छ। अधिकतम पाँच वर्षसम्म वर्षमा एकपटक झिक्न पाइन्छ, र यो सम्बन्धित शैक्षिक संस्थाले तोकेको वास्तविक खर्चसम्म सीमित हुन्छ।
खाता कहिले परिपक्व हुन्छ? अग्रिम बन्द गर्न मिल्छ?
खाता खोलिएको मितिदेखि २१ वर्ष पूरा भएपछि खाता परिपक्व हुन्छ। केही विशेष अवस्थामा अग्रिम बन्द गर्ने अनुमति छ। विवाहको हकमा बालिकाको उमेर कम्तीमा १८ वर्ष हुनुपर्छ र तोकिएको समयसीमाभित्र आवेदन दिनुपर्छ। खाताधारकको मृत्यु भएमा मृत्यु प्रमाणपत्र बुझाई तुरुन्तै खाता बन्द गरी ब्याजसहितको रकम अभिभावकलाई दिइन्छ। तर खाता खोलिएको पहिलो पाँच वर्षभित्र अग्रिम बन्द गर्न अनुमति छैन।
किन सुकन्या समृद्धि योजना बुद्धिमानी निर्णय हो?
सुकन्या समृद्धि योजना सरकार समर्थित बचत योजना हो। यसले उच्च ब्याजदर, कर छुट र सजिलो निकासी सुविधामार्फत बालिकाको दीर्घकालीन आर्थिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्छ।
आकर्षक ब्याजदर, आयकर ऐनको धारा ८०सी अन्तर्गत कर छुट, न्यूनतम जम्मा २५० रुपैयाँ, अधिकतम १.५ लाख रुपैयाँ।
आंशिक निकासीको सुविधा, म्याद पूरा भएपछि खाता बन्द नगरेमा हुलाक बचत योजनाको दरअनुसार ब्याज लागू सँगसँगै बढ्दै गएको योजना सुकन्या समृद्धि योजना भारतका बालिकाहरूका लागि सुरक्षित र सक्षम भविष्य निर्माणतर्फको एक महत्वपूर्ण कदम हो। शिक्षा र आर्थिक स्वतन्त्रतालाई प्राथमिकता दिँदै यसले परिवारमा आर्थिक जिम्मेवारीबोध र समाजमा सकारात्मक परिवर्तनलाई प्रोत्साहन गर्छ। खाताको निरन्तर वृद्धि यस योजनाप्रतिको जनविश्वास र प्रभावको प्रमाण हो। लैङ्गिक समानता र समावेशितातर्फ अघि बढिरहेको भारतमा सुकन्या समृद्धि योजनाले प्रत्येक बालिकालाई आत्मविश्वास र आवश्यक स्रोत प्रदान गर्दै अगाडि बढ्ने अवसर दिइरहेको छ।