​नयाँ दिल्ली: भारतीय तथा विश्व इतिहासमा ३० जुलाईको आफ्नै विशेष महत्त्व रहेको छ। यस दिन धेरै यस्ता घटनाहरू घटेका थिए, जो इतिहासका पानाहरूमा सधैँका लागि दर्ता भएर रहेका छन्।
​भारतीय तथा विश्व इतिहासमा ३० जुलाईका प्रमुख घटनाहरू यस प्रकार छन्:
​१६२९: इटालीको नेपल्समा गएको भूकम्पका कारण १० हजार मानिसको मृत्यु भएको थियो।
​१७७१: १८औँ शताब्दीका प्रसिद्ध अंग्रेजी कविहरूमध्ये एक थोमस ग्रेको निधन भएको थियो।
​१८३६: स्टीफन डी. म्याकिन्टोसले होनोलुलुबाट ‘स्यान्डविच आइल्यान्ड गजेट एन्ड जर्नल अफ कमर्स’ को प्रकाशन सुरु गरेका थिए।
​१८६३: अमेरिकी राष्ट्रपति अब्राहम लिङ्कनले युद्धबन्दीहरूसँग हुने अमानवीय व्यवहारविरुद्ध “आँखाको बदला आँखा” सम्बन्धी सैन्य आदेश जारी गरेका थिए। यदि कन्फेडेरेट (दक्षिणी राज्य) सेनाले युनियनका कैदीहरूसँग क्रूरता गरेमा त्यसको सोही अनुसार जवाफ दिइने चेतावनी दिइएको थियो।
​१८६३: मोटर कार उद्योगका अग्रणी तथा फोर्ड मोटर कम्पनीका संस्थापक हेनरी फोर्डको जन्म भएको थियो।
​१८८२: प्रसिद्ध क्रान्तिकारी तथा स्वतन्त्रता सेनानी सत्येन्द्रनाथ बोसको जन्म भएको थियो।
​१८८६: भारतकी पहिलो महिला विधायक, समाजसुधारक तथा पद्मभूषणबाट सम्मानित डा. एस. मुथुलक्ष्मी रेड्डीको जन्म भएको थियो।
​१९०९: राइट दाजुभाइ (विल्बर र ओरभिल राइट) ले अमेरिकी सेनाको सिग्नल कर्प्सका लागि विश्वकै पहिलो आधिकारिक सैन्य विमान (राइट १९०९ मिलिट्री फ्लायर) सफलतापूर्वक परीक्षण गरी ३०,००० डलरमा बिक्री गरेका थिए।
​१९२३: २०औँ शताब्दीका प्रसिद्ध चिन्तक, इतिहासकार, संस्कृतज्ञ तथा सौन्दर्यशास्त्री गोविन्द चन्द्र पाण्डेको जन्म भएको थियो।
​१९२७: भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसका नेता तथा गुजरातका पूर्व मुख्यमन्त्री माधवसिंह सोलंकीको जन्म भएको थियो।
​१९३०: एनबीसी (नेशनल ब्रॉडकास्टिंग कंपनी) रेडियोमा ‘डेथ भ्याली डेज’ को पहिलो प्रसारण भएको थियो।
​१९३०: उरुग्वेले मोन्टेभिडियोमा आयोजित पहिलो फिफा विश्वकप फुटबलको उपाधि जितेको थियो।
​१९३२: अमेरिकाको लस एन्जलसमा १०औँ आधुनिक ओलम्पिक खेलकुदको सुरुवात भएको थियो।
​१९३५: महात्मा गान्धीले ‘अखिल भारतीय हरिजन सेवक संघ’ को स्थापना गरेका थिए।
​१९४२: जर्मन सेनाले बेलारुसको मिन्स्कमा २५ हजार यहुदीहरूको हत्या गरेको थियो।
​१९४५: हिरोसिमामा खसालिएको परमाणु बम (“लिटिल बाय”) का मुख्य भाग र युरेनियम टिनियन द्वीपस्थित नौसेना बेससम्म पुर्‍याएर फर्कँदै गरेको अमेरिकी युद्धपोत ‘युएसएस इन्डियानापोलिस’ (सीएल/सीए-३५) लाई जापानी पन्डुब्बीले टर्पिडो प्रहार गरी डुबाएको थियो।
​१९४५: भारतका १६औँ मुख्य निर्वाचन आयुक्त नवीन चावलाको जन्म भएको थियो।
​१९४७: हलिउड अभिनेता तथा क्यालिफोर्नियाका पूर्व गभर्नर अर्नोल्ड श्वार्ज्नेगरको जन्म भएको थियो।
​१९५७: मुम्बईमा ‘एक्सपोर्ट रिस्क इन्स्योरेन्स कर्पोरेसन अफ इन्डिया (प्राइभेट) लिमिटेड’ को स्थापना भएको थियो (जसलाई पछि ईसीजीसी को नामले चिनियो)।
​१९६६: इङ्गल्यान्डले लन्डनको वेम्बली स्टेडियममा पश्चिम जर्मनीलाई अतिरिक्त समयमा ४-२ ले हराउँदै पहिलो पटक फिफा विश्वकपको उपाधि जितेको थियो।
​१९६९: पद्मश्रीबाट सम्मानित प्रसिद्ध उडिया साहित्यकार तथा प्राच्यविद्याविद् अर्तबल्लभ मोहान्तीको निधन भएको थियो।
​१९७०: प्रसिद्ध ब्रिटिश-अमेरिकी चलचित्र निर्देशक क्रिस्टोफर नोलनको जन्म भएको थियो।
​१९७१: अमेरिकाको ‘अपोलो १५’ मिसन चन्द्रमामा सफलतापूर्वक अवतरण भएको थियो। यो नासाको नवौँ मानवयुक्त चन्द्र मिसन थियो, जसमा पहिलो पटक लुनर रोभरको प्रयोग गरिएको थियो।
​१९७३: प्रसिद्ध भारतीय पार्श्व गायक सोनु निगमको जन्म भएको थियो।
​१९७३: प्रसिद्ध भारतीय अभिनेता तथा समाजसेवी सोनु सुदको जन्म भएको थियो।
​१९८०: भानुआतु देशले ब्रिटिश र फ्रान्सेली संयुक्त प्रशासनबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको थियो।
​१९८२: सोभियत संघले भूमिगत आणविक परीक्षण गरेको थियो।
​१९८३: श्रीलंकामा तमिल अल्पसङ्ख्यकहरूविरुद्ध जुलाई २३ देखि भड्किएको हिंसात्मक दङ्गा जुलाई ३० मा समाप्त भएको थियो, जसमा हजारौँ मानिस मारिएका थिए।
​१९८५: भारतको केन्द्र सरकारले सर्वोच्च अदालतका सेवानिवृत्त न्यायाधीश जसवन्त सिंहलाई हरियाणाका मुख्यमन्त्री भजनलालविरुद्ध लागेका आरोपहरूको छानबिन गर्ने जिम्मेवारी सुम्पेको थियो।
​१९८६: लेबनानको राजधानी बेरुतमा भएको शक्तिशाली कार बम विस्फोटमा २५ जनाको मृत्यु र २५० भन्दा बढी घाइते भएका थिए।
​१९८६: अमेरिका र दक्षिण अफ्रिकाबीच दक्षिण अफ्रिकाबाट कपडा आयात ४ प्रतिशतले बढाउने सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको थियो।
​१९८७: श्रीलंकाका राष्ट्रपति जे.आर. जयवर्धनेसँग शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेपछि कोलम्बोमा ‘गार्ड अफ अनर’ को निरीक्षण गरिरहेका भारतीय प्रधानमन्त्री राजीव गान्धीमाथि एक श्रीलङ्काली नौसेनाका जवानले आक्रमण गरेका थिए, जसमा उनी बालबाल बचेका थिए।
​१९८८: फारसको खाडीमा क्षतिग्रस्त अमेरिकी युद्धपोत ‘स्यामुअल बी रोबर्ट्स’ लाई डच भारी-लिफ्ट जहाज ‘माइटी सर्भ्यान्ट २’ मार्फत सुरक्षित स्थानमा लगिएको थियो।
​१९८८: एटलान्टिक सिटीमा भएको बक्सिङ प्रतिस्पर्धामा लोयड हनीघनले वेल्टरवेट उपाधि र तोमास मोलिनारेसले डब्लुबीए वेल्टरवेट च्याम्पियनसिप जितेका थिए।
​१९९६: फ्रान्समा जन्मेकी प्रसिद्ध अमेरिकी अस्कर विजेता अभिनेत्री क्लौडेट कोलबर्टको निधन भएको थियो।
​१९९९: प्रसिद्ध अमेरिकी अभिनेत्री जोय किङको जन्म भएको थियो।
​२०००: संयुक्त राष्ट्रसंघले इजरायलले खाली गरेका क्षेत्रहरूमा शान्ति सेना खटाउन सुरु गरेको थियो।
​२००१: श्रीलंका सरकारले तमिल टाइगर्स (एलटीटीई) माथिको प्रतिबन्ध हटाउन अस्वीकार गरेको थियो।
​२००२: क्यानाडाले अल-कायदा लगायत सात समूहलाई आतंकवादी संगठन घोषित गरेको थियो।
​२००४: भारत र पाकिस्तानबीच तुलबुल परियोजनाबारे भएको वार्ता कुनै सहमति बिना टुङ्गिएको थियो।
​२००४: पाकिस्तानका मनोनीत प्रधानमन्त्री शौकत अजिज आत्मघाती हमलामा बालबाल बचेका थिए।
​२००५: सुडानका पहिलो उपराष्ट्रपति तथा विद्रोही नेता जोन गाराङको हेलिकप्टर दुर्घटनामा मृत्यु भएको थियो।
​२००६: हलिउड अभिनेत्री पामेला एन्डरसनले गायक किड रकसँग विवाह गरेकी थिइन्।
​२००७: स्वीडिश फिल्म निर्माता इङ्गम्यार बर्गम्यानको निधन भएको थियो।
​२००७: प्रसिद्ध इटालीका चलचित्र निर्देशक माइकेलान्जेलो एन्टोनियोनीको निधन भएको थियो।
​२००७: चिनियाँ वैज्ञानिकहरूले झेङझोउमा करिब ५० लाख वर्ष पुराना चट्टानहरू पत्ता लगाएका थिए।
​२००८: नेपालका कार्यवाहक प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई कोलम्बोमा आयोजित सार्क शिखर सम्मेलनमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्ने अनुमति मिलेको थियो।
​२०१२: आन्ध्र प्रदेशमा रेलमा आगो लाग्दा ३२ जनाको मृत्यु र २७ जना घाइते भएका थिए।
​२०१२: भारतको उत्तरी ग्रिडमा खराबी आउँदा दिल्ली, उत्तर प्रदेश, पञ्जाब लगायतका राज्यहरूमा ३६ करोड मानिस बिजुलीविहीन भएका थिए।
​२०१३: ममनून हुसेन पाकिस्तानका १२औँ राष्ट्रपति चुनिएका थिए।
​२०१३: नाइजेरियाको कानो सहरमा भएका शृङ्खलाबद्ध बम विस्फोटमा २८० जनाको ज्यान गएको थियो।
​२०१४: मध्य प्रदेशको हरदामा लगातारको वर्षाले पुलपुलेसा बगाउँदा १०० भन्दा बढी गाउँको सम्पर्क विच्छेद भएको थियो।
​२०१४: इजरायली सेनाको गोलाबारीबाट गाजाको जबलियास्थित संयुक्त राष्ट्रसंघको विद्यालयमा धेरै प्यालेस्टिनी नागरिक मारिएका थिए।
​२०१५: सन् १९९३ को मुम्बई बम विस्फोटका दोषी याकुब मेमनलाई नागपुर सेन्ट्रल जेलमा फाँसी दिइएको थियो।
​२०१५: भारतका पूर्व राष्ट्रपति डा. एपीजे अब्दुल कलामलाई उहाँको गृहनगर रामेश्वरममा राजकीय सम्मानका साथ अन्त्येष्टि गरिएको थियो।
​२०१५: नेपालको पोखरा नजिकै पहिरो जाँदा कम्तीमा ३० जनाको मृत्यु भएको थियो।
​२०१६: अमेरिकी अभिनेत्री तथा गायिका ग्लोरिया डिहेभेनको निधन भएको थियो।
​२०१६: भारतका गृहमन्त्री राजनाथ सिंहले असमका बाढी प्रभावित क्षेत्रको भ्रमण गरी मृतकका परिवारलाई राहत घोषणा गरेका थिए।
​२०१६: टेक्ससमा हट एयर बेलुन बिजुलीको तारमा ठोक्किएर दुर्घटना हुँदा सवार सबै १६ जनाको मृत्यु भएको थियो।
​२०१६: टर्कीको सेनाले पीकेके (कुर्डिस्तान वर्कर्स पार्टी) का ३५ आतंकवादीहरूलाई मारेर सैन्य बेस कब्जा गर्ने प्रयास विफल पारेको थियो।
​२०१७: अमेरिकी मनोरञ्जन नेटवर्क एचबीओ माथि ठूलो साइबर हमला भई १.५ टेराबाइट डाटा चोरी भएको थियो।
​२०१७: इजरायली सैनिकलाई थप्पड हानेर प्रतिरोधको प्रतीक बनेकी १७ वर्षीया प्यालेस्टिनी किशोरी अहद तमिमी इजरायली जेलबाट रिहा भएकी थिइन्।
​२०१८: भारतको असममा राष्ट्रिय नागरिक रजिस्टर (एनआरसी) को अन्तिम ड्राफ्ट सार्वजनिक भएको थियो।
​२०१८: इन्डोनेसियाको लोम्बोक टापुमा ६.४ म्याग्निच्युडको भूकम्पपछि पहिरो जाँदा फसेका ५०० भन्दा बढी विदेशी पदयात्रीको उद्धार गरिएको थियो।
​२०१९: भारतको राज्य सभाबाट ‘तीन तलाक’ विधेयक पारित भएको थियो।
​२०१९: महाराष्ट्र सरकारले अपराधीहरूको डिजिटल डाटाबेसका लागि ‘एम्बिस’ प्रणाली सुरु गरेको थियो।
​२०१९: विशखापटनममा भारतीय नौसेनाको ‘आईएन एलसीयू एल५६’ जहाज कमिसन गरिएको थियो।
​२०१९: पाकिस्तानको रावलपिन्डी नजिकै सैन्य विमान दुर्घटना हुँदा १८ जनाको मृत्यु भएको थियो।
​२०१९: जापानमा भीषण तातो हावा (हीटवेभ) का कारण ११ जनाको मृत्यु भएको थियो।
​२०१९: भारतीय अर्थशास्त्री तथा आरबीआई का पूर्व डेपुटी गभर्नर सुबीर गोकर्णको निधन भएको थियो।
​२०२०: पश्चिम बंगाल कांग्रेसका अध्यक्ष सोमेन मित्राको निधन भएको थियो।
​२०२०: पूर्व भारतीय फुटबल कप्तान तथा प्रशिक्षक अशोक मुस्तफीको निधन भएको थियो।
​२०२१: वरिष्ठ भारतीय चलचित्र समीक्षक रसिद इरानीको निधन भएको थियो।
​२०२१: टोकियो ओलम्पिकमा भारतीय मुक्केबाज लभलिना बोरगोहाइनले सेमिफाइनलमा पुगेर पदक पक्का गरेकी थिइन्।
​२०२१: ओमान नजिकै तेल ट्याङ्करमा भएको ड्रोन हमलामा दुई जनाको मृत्यु भएको थियो।
​२०२३: इसरो (भारतीय अंतरिक्ष अनुसंधान संगठन) ले पीएसएलवी-सी५६ रोकेटमार्फत सिंगापुरका ७ वटा भूउपग्रह सफलतापूर्वक अन्तरिक्षमा पठाएको थियो।
​२०२३: पाकिस्तानको बाजोडमा जमियत उलेमा-ए-इस्लामको र्‍यालीमा आत्मघाती बम विस्फोट हुँदा ५० भन्दा बढीको मृत्यु भएको थियो।
​२०२४: केरलाको वायनाडमा भीषण पहिरो जाँदा १०० भन्दा बढी मानिसको ज्यान गएको थियो।
​२०२४: पेरिस ओलम्पिक २०२४ मा मनु भाकर र सरबजोत सिंहको जोडीले १० मिटर एयर पेस्तोल मिक्स्ड टिममा कांस्य पदक जितेका थिए।
​२०२५: इसरो र नासाको संयुक्त राडार भूउपग्रह ‘निसार’ श्रीहरिकोटाबाट सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गरिएको थियो।
​महत्त्वपूर्ण दिवस:
​अन्तर्राष्ट्रिय मित्रता दिवस: यो दिन विश्वभरका मानिस र संस्कृतिहरूबीच मित्रताको सम्बन्धलाई प्रवर्द्धन गर्न संयुक्त राष्ट्रसंघद्वारा मान्यता प्राप्त दिवस हो।
​आजको रोचक तथ्य:
​आजकै दिन (३० जुलाई १९०९) मा रसायनशास्त्री युजिन शुएलरले एक सौन्दर्य प्रसाधन कम्पनीको स्थापना गरेका थिए, जसलाई आज विश्वभर ल’ओरियालको नामले चिनिन्छ।