​पटना: प्राचीन वैदिक सभ्यता र सूर्य उपासनाको प्रतीकका रूपमा रहेको महान पर्व छठ सुरु भएको छ। बिहार, झारखंड तथा उत्तर भारतका विभिन्न क्षेत्रसहित प्रवासी नेपालीहरूले समेत हर्षोल्लासका साथ मनाउने यो पर्व करिब तीन हजार वर्ष पुरानो इतिहास बोकेको मानिन्छ। ऋग्वेदका सूर्य-सूक्त र महाभारत कालमा कर्ण तथा द्रौपदीले गरेको सूर्य आराधनाबाट यसको प्रचीनता पुष्टि हुन्छ।
​कुनै लिखित पाण्डुलिपि वा जटिल कर्मकाण्डबिना नै यो अमूर्त सांस्कृतिक विरासतलाई जीवन्त राख्ने मुख्य श्रेय भोजपुरी, मैथिली र मगही भाषिका पारंपरिक लोकगीतलाई जान्छ। पूजाका कडा नियम, सरसफाइका मापदण्ड, ‘कद्दू-भात’ देखि ‘उषा अर्घ्य’ सम्मका क्रम र प्रयोग हुने प्राकृतिक सामग्रीहरूको विस्तृत विवरण यी लोकगीतले नै पुस्तान्तरण गर्दै आएका छन्।
​ऐतिहासिक तथा पौराणिक शोधअनुसार वैदिक काल (करिब १५०० देखि ५०० ईसा पूर्व) बाटै छठ पर्वको सुरुआत भएको मानिन्छ। मध्यकालसम्म आइपुग्दा यो वैदिक सूर्य-उपासना बिहार र पूर्वी उत्तर प्रदेशको क्षेत्रीय लोकपरम्परासँग जोडिएर व्यवस्थित रूपमा स्थापित भयो। कठिन निर्जला व्रत बस्ने व्रतालुहरूलाई यी लोकगीतले मानसिक बल र आध्यात्मिक ऊर्जा प्रदान गर्ने गरेको पाइन्छ।
​आधुनिक प्रविधि र डिजिटल क्रान्तिले यस पर्व र लोकसङ्गीतलाई विश्वव्यापी बनाएको छ। विंध्यावासिनी देवी र पद्मभूषण शारदा सिन्हाजस्ता प्रख्यात लोकगायिकाले ग्रामोफोन र रेडियोमार्फत दशकौँअघि घरਘर पुर्‍याएका ‘उग हो सूरज देव’ र ‘काँच ही बांस के बहंगिया’ जस्ता गीत आज युट्युब, स्ट्रिमिङ एप र सामाजिक सञ्जालमार्फत विश्वभर गुञ्जिरहेका छन्। यसले विदेशमा बस्ने नयाँ पुस्तालाई समेत आफ्नै जरोसँग जोड्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।