​नयाँ दिल्ली: इतिहासमा २९ सेप्टेम्बरको दिन भारतद्वारा पाकिस्तानको सीमाभित्र प्रवेश गरी उसका आतङ्कवादी शिविरहरू नष्ट गर्ने साहसिक कदमको साक्षीका रूपमा दर्ज छ। भारतले यस अभियानलाई सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको दाबी गर्‍यो भने पाकिस्तानले यस्तो कुनै पनि कारबाहीलाई अस्वीकार गर्‍यो। जम्मु-काश्मीरको उरी सेक्टरमा नियन्त्रण रेखा नजिकै रहेको भारतीय सेनाको स्थानीय मुख्यालयमा भएको आतङ्कवादी आक्रमणमा १८ जना जवान सहिद भएका थिए। यसलाई भारतीय सेनामाथिका ठूला आक्रमणहरूमध्ये एक मानियो। १८ सेप्टेम्बर २०१६ मा भएको उरी आक्रमणमा सीमापारि बसेका आतङ्कवादीहरूको हात रहेको बताइएको थियो। भारतले यस आक्रमणको बदला लिनका लागि २९ सेप्टेम्बरमा पाकिस्तानविरुद्ध सर्जिकल स्ट्राइक गर्‍यो।
​देश-दुनियाको इतिहासमा २९ सेप्टेम्बरको नाममा दर्ता भएका केही अन्य महत्त्वपूर्ण घटनाहरूको सिलसिलाबद्ध विवरण यस प्रकार छ~
​१६५०: इङ्ल्यान्डमा विश्वको पहिलो म्यारिज ब्युरो (विवाह कार्यालय) को सुरुवात भएको थियो। यसलाई लन्डनमा हेनरी रोबिन्सन नामक व्यक्तिले खोलेका थिए। यस कार्यालयलाई “द अफिस अफ एड्रेसिज एन्ड इन्काउन्टर” भनिन्थ्यो। हेनरी रोबिन्सनले यसको सुरुवात विवाहका लागि मात्र गरेका थिएनन्। यो एक प्रकारको सूचना केन्द्र थियो, जहाँ मानिसहरू जागिर खोज्न, जग्गा किनबेच गर्न र आफ्ना लागि जीवनसाथी खोज्न आउँथे।
​१७८९: अमेरिकी कंग्रेसले आधिकारिक रूपमा देशको पहिलो स्थायी सेना स्थापना गर्ने मन्जुरी दिएको थियो। सुरुमा यस स्थायी सेनामा केवल ८४० जना सैनिक समावेश थिए। यी सैनिकहरूको कमान्ड र जिम्मेवारी नवगठित युद्ध विभागलाई सुम्पिएको थियो। यस सेनाको प्राथमिक काम पश्चिमी सीमाहरूको रक्षा गर्नु र त्यहाँका मूल निवासीहरूसँग हुने सङ्घर्षहरूको सामना गर्नु थियो।
​१८३६: तमिलनाडुको सबैभन्दा पुरानो र भारतका प्रमुख व्यापारिक सङ्गठनहरूमध्ये एक ‘मद्रास च्याम्बर अफ कमर्स एन्ड इन्डस्ट्री’ को स्थापना भएको थियो। यसको सुरुवात प्रमुख व्यापारीहरूले मिलेर गरेका थिए।
​१९११: इटालीले अटोमन साम्राज्य (उस्मानी साम्राज्य) विरुद्ध युद्धको घोषणा गरेको थियो, जसलाई ‘इतालो-टर्क युद्ध’ का रूपमा चिनिन्छ। इटाली आधुनिक लिबियाका क्षेत्रहरू (त्रिपोली र सिरेनाइका) माथि कब्जा गरेर आफ्नो औपनिवेशिक साम्राज्य विस्तार गर्न चाहन्थ्यो, जुन त्यस समय अटोमन साम्राज्यको नियन्त्रणमा थिए। यो युद्ध अक्टोबर १९१२ सम्म चल्यो। यसको परिणामस्वरूप इटालीको जित भयो र ऊशीको सन्धिअन्तर्गत अटोमन साम्राज्यले लिबियाका प्रान्तहरू इटालीलाई सुम्पनुपर्‍यो। यस युद्धलाई इतिहासमा पहिलोपटक हवाई बमबारी र युद्धमा विमानहरूको प्रयोगका लागि पनि चिनिन्छ।
​१९१५: न्युयोर्कमा एटी&टी का अध्यक्ष थिओडोर भेलद्वारा सान फ्रान्सिस्कोमा एक सफल अन्तरमहाद्वीपीय वायरलेस (रेडियो) टेलिफोन सन्देश पठाइएको थियो।
​१९२३: ब्रिटिस शासनादेश आधिकारिक रूपमा लागू भयो, जसले १९१७ को बाल्फोर घोषणाअनुसार प्यालेस्टाइनमा एक यहुदी राष्ट्रिय गृहको स्थापनालाई अन्ततः अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी मान्यता र औपचारिक स्वीकृति प्रदान गर्‍यो। काउन्सिल अफ द लिग अफ नेसन्सले जुलाई १९२२ मै ब्रिटेनको यस शासनादेशलाई मन्जुरी दिइसकेको थियो, तर यो पूर्ण रूपमा २९ सेप्टेम्बर १९२३ मा प्रभावकारी भयो।
​१९२७: अमेरिका र मेक्सिकोबिच पहिलोपटक आधिकारिक टेलिफोन सेवाको सुरुवात भएको थियो। यो ऐतिहासिक कुराकानी अमेरिकी राष्ट्रपति क्याल्भिन कुलिज र मेक्सिकोका राष्ट्रपति प्लुटार्को एलियास क्यालेसबिच भएको थियो। दुवै देशका राष्ट्रपतिहरूले यस सेवाको उद्घाटन गर्दै एक-आपसमा कुरा गरे र यसलाई दुई देशबिचको सम्बन्ध मजबुत बनाउने ठुलो कदम बताएका थिए।
​१९३८: जब म्युनिख सम्झौता भइरहेको थियो, तब पोल्यान्डले चेकोस्लोभाकियाको टेशन क्षेत्रमा आफ्नो दाबी पूर्ण शक्तिका साथ दोहोर्‍यायो र त्यसको लगत्तै (१ अक्टोबर १९३८ मा) यसमाथि बलपूर्वक आफ्नो अधिकार जमायो।
​१९४२: मातङ्गिनी हाजराले बङ्गालको तामलुक (तुमलुक) मा ‘भारत छोडो आन्दोलन’ का क्रममा ब्रिटिस प्रहरीको गोली सामना गर्दै देशका लागि सर्वोच्च बलिदान दिएकी थिइन्।
​१९५९: भारतकी आरती साहाले ‘इङ्लिस च्यानल’ पौलिएर पार गरिन्। यसो गर्ने उनी एसियाकै पहिलो महिला बनिन्। आरतीले १९ वर्षको उमेरमा यो खतरनाक यात्रा सफलतापूर्वक पूरा गरेकी थिइन्।
​१९६२: कोलकाताको प्रसिद्ध ‘एम. पी. बिडला प्लानेटोरियम’ (तारामण्डल) सर्वसाधारणका लागि खोलिएको थियो। पछि २ जुलाई १९६३ मा देशका तत्कालीन प्रधानमन्त्री पण्डित जवाहरलाल नेहरूले यसको औपचारिक उद्घाटन गरेका थिए। यो भारतको सबैभन्दा ठुलो र राष्ट्रमण्डल (कमनवेल्थ) देशहरूमा लन्डनपछि स्थापित हुने दोस्रो प्रमुख तारामण्डल हो।
​१९७०: युनियन कार्बाइडले बम्बईस्थित आफ्नो केमिकल एन्ड प्लास्टिक प्लान्टमा पहिलो जलशोधन संस्थान स्थापना गर्‍यो। यसमा प्रशोधन गरिने ढलको पानीलाई औद्योगिक कार्यहरूमा प्रयोग गरिनु थियो।
​१९७७: सोभियत सङ्घले आफ्नो प्रसिद्ध अन्तरिक्ष स्टेसन ‘साल्युत ६’ लाई पृथ्वीको तल्लो कक्षामा सफलतापूर्वक स्थापित गरेको थियो। यसले मानिसहरूलाई अन्तरिक्षमा लामो समयसम्म रहने बाटो सहज बनायो। यो स्टेसन लगभग पाँच वर्षसम्म कक्षामा रह्यो र जुलाई १९८२ मा यसलाई सेवामुक्त गरियो।
​१९७७: भारत र बङ्गलादेशले गङ्गा नदीको पानी बाँडफाँडसम्बन्धी सन्धिमा हस्ताक्षर गरे।
​१९८८: च्यालेन्जर दुर्घटनाग्रस्त भएको साढे दुई वर्षपछि अमेरिकाले आफ्नो पहिलो मानवयुक्त अन्तरिक्ष यान सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गर्‍यो।
​२०००: चीनको मुन्चोनाक कोइला खानीमा १०० जनाको मृत्यु भयो।
​२००१: संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्ले ऐतिहासिक प्रस्ताव १३७३ पारित गरेको थियो, जुन अमेरिकामा भएका ९/११ आक्रमणपछि आतङ्कवादसँग कडाइका साथ जुध्नका लागि ल्याइएको थियो।
​२००२: दक्षिण कोरियाको बुसान शहरमा १४औँ एसियाली खेलकुदको भव्य उद्घाटन गरिएको थियो। एसियाली ओलम्पिक परिषद्को इतिहासमा पहिलोपटक सबै ४४ सदस्य देशहरूले यसमा भाग लिएका थिए।
​२००३: इरानले अन्तर्राष्ट्रिय दबाबका बाबजुद आफ्नो युरेनियम प्रशोधन कार्यक्रम जारी राख्ने घोषणा गरेको थियो। यस घोषणाअघि अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीले इरानलाई आफ्ना आणविक गतिविधिहरू पूर्ण रूपमा पारदर्शी बनाउन र युरेनियम संवर्धन रोक्नका लागि अक्टोबर २००३ को मध्यसम्मको समयसीमा दिएको थियो।
​२००६: विश्वकै पहिलो महिला अन्तरिक्ष पर्यटक इरानी मूलकी अमेरिकी नागरिक अनुसेह अन्सारी अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसनको सफल यात्रापछि सकुशल पृथ्वीमा फर्किइन्। उनीसँगै अमेरिकी अन्तरिक्ष यात्री जेफ विलियम्स र रुसी अन्तरिक्ष विज्ञ पावेल विनोग्रादोभ पनि पृथ्वीमा फर्किएका थिए।
​२००९: अन्तर्राष्ट्रिय बक्सिङ महासङ्घद्वारा जारी वरीयतामा भारतीय बक्सर विजेंदर सिंहलाई ७५ किलोग्राम (मिडलवेट) वर्गमा २७०० अङ्कसहित विश्वको नम्बर-१ बक्सर घोषित गरिएको थियो।
​२०१६: भारतीय सेनाले नियन्त्रण रेखापारि पाकिस्तान नियन्त्रित काश्मीरमा रहेका आतङ्कवादी अखडामा सर्जिकल स्ट्राइक सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको थियो।
​२०२१: फुमियो किसिदाले लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टीको नेतृत्व चयनको चुनाव जिते र जापानका भावी प्रधानमन्त्री बने।
​२०२१: ट्युनिसियाका राष्ट्रपति केस सय्यदले नजला बौडेन रोम्धानेलाई देश र अरब जगत्कै पहिलो महिला प्रधानमन्त्री नियुक्त गरे।
​२०२१: इक्वेडरको गुवायाकिल सहरको लिटोरल जेलमा देशकै इतिहासकै सबैभन्दा भीषण र रक्तपातपूर्ण जेल दङ्गा भएको थियो, जसमा ११६ भन्दा बढी कैदीको मृत्यु भयो र ८० भन्दा बढी घाइते भए। यो रक्तपातपूर्ण सङ्घर्ष मुख्यतया स्थानीय जेल गिरोहहरू “लस चोनेरोस” र “लस लोबोस” बिच भएको थियो। यी गिरोहहरूको सम्बन्ध मेक्सिकोका ठुला ड्रग कार्टेलहरू (जस्तै सिनालोआ र जलिस्को न्यु जेनेरेसन कार्टेल) सँग छ, जो जेलभित्रैबाट लागुऔषध तस्करीका मार्गहरू नियन्त्रण गर्न लडिरहेका थिए।
​२०२२: भारतको सर्वोच्च अदालतले एक ऐतिहासिक फैसला सुनाउँदै देशका सबै महिलाहरूलाई (चाहे उनीहरू विवाहित हुन् या अविवाहित) सुरक्षित र कानुनी गर्भपतनको अधिकार दियो। अदालतले मेडिकल टर्मिनेसन अफ प्रेग्नेन्सी एक्टअन्तर्गत २४ हप्तासम्मको गर्भपतनको अधिकार अविवाहित महिलाहरूलाई पनि रहेको बतायो।
​२०२२: उत्तर प्रदेशको अयोध्यामा सुर कोकिला लता मङ्गेसकरको स्मृतिमा निर्माण गरिएको ‘लता मङ्गेसकर चोक’ को अनावरण गरियो, जहाँ ४० फिट अग्लो वीणा स्थापना गरिएको छ।
​२०२२: अत्यन्त खतरनाक क्याटगोरी ४ को चक्रवाती आँधी ‘इयान’ ले अमेरिकाको फ्लोरिडा राज्यमा भीषण विनाश मच्चायो। यस आपतविपद्मा १५० भन्दा बढी मानिसको ज्यान गयो र यो करिब ११२ अर्ब डलरभन्दा बढीको क्षतिसँगै फ्लोरिडाको इतिहासकै सबैभन्दा महँगो र अमेरिकी इतिहासकै सबैभन्दा विनाशकारी आँधीहरूमध्ये एक बन्यो।
​२०२२: प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले गुजरातमा भव्य समारोहका बिच ३६ औँ राष्ट्रिय खेलकुदको औपचारिक उद्घाटन गरे।
​२०२२: रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले युक्रेनका चार कब्जा गरिएका क्षेत्रहरू (डोनेट्स्क, लुहान्स्क, जापोरिजिया र खेरसोन) लाई औपचारिक रूपमा रुसमा गाभ्ने दस्तावेजहरूमा हस्ताक्षर गर्ने तयारी पूरा गरे।
​२०२२: म्यानमारको सैन्य अदालतले देशकी अपदस्त नेत्री आङ सान सु कीलाई ‘स्टेट सिक्रेट्स एक्ट’ (राजकीय गोपनीयता कानुन) उल्लङ्घनको मामिलामा तीन वर्षको जेल सजाय सुनायो।
​२०२३: महिला आरक्षण विधेयक (नारी शक्ति वन्दन अधिनियम) लाई २८ सेप्टेम्बर २०२३ मा राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मूको स्वीकृति मिलेको थियो, जसको आधिकारिक अधिसूचना २९ सेप्टेम्बर २०२३ मा कानुन मन्त्रालयद्वारा जारी गरियो र यो संविधान (१०६ औँ संशोधन) अधिनियम, २०२३ बन्यो।
​२०२३: पाकिस्तानको बलुचिस्तानको मस्तुङ जिल्लामा पैगम्बर हजरत मोहम्मदको जन्मदिन (इद मिलाद-उन-नबी) को र्‍यालीका क्रममा एक भीषण आत्मघाती विस्फोट भयो, जसमा ५० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो र धेरैजना घाइते भए। यसबाहेक खैबर पख्तुनख्वाको हन्जुमा पनि एउटा मस्जिद नजिकै धमाका भएको थियो।
​२०२४: भारत सरकारले गैर-बासमती सेतो चामलको निर्यातमा लगाइएको प्रतिबन्ध हटायो र यसको निर्यातका लागि प्रति टन ४९० डलर न्यूनतम निर्यात मूल्य तय गर्‍यो।
​२०२४: श्रीलङ्काले गालेमा खेलिएको दोस्रो टेस्ट म्याचमा न्युजिल्यान्डलाई एक पारि र १५४ रनले हराएर १५ वर्षपछि टेस्ट शृङ्खलामाथि २-० को ऐतिहासिक कब्जा जमायो। श्रीलङ्काले पहिलो म्याच ६३ रनले जितेको थियो।
​२०२५: अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ह्वाइट हाउसमा इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुको स्वागत गरे। ट्रम्पले अरब र मुस्लिम देशका नेताहरूअगाडि गाजामा युद्धविरामका लागि २१ बुँदे योजना राखे।
​२०२५: इरानको न्यायपालिकाले इजरायलका लागि जासुसी गरेको आरोपमा बहमन चौबी-अस्ल नामक व्यक्तिलाई फाँसी दियो।
​२९ सेप्टेम्बरमा जन्मिएका व्यक्तिहरू~
​१०६ ईसा पूर्व: पोम्पे महान (- ४८ ईसा पूर्व) – प्राचीन रोमन गणराज्यका सबैभन्दा महान् र प्रभावशाली सैन्य तथा राजनीतिक नेताहरूमध्ये एक थिए।
​१५४७: मिगुएल डि सर्बान्तेस – स्पेनिस लेखक, जसले ‘डन किहोते’ उपन्यास लेखे।
​१७२५: रोबर्ट क्लाइभ – इस्ट इन्डिया कम्पनीद्वारा बङ्गालको पहिलो ब्रिटिस गभर्नरका रूपमा नियुक्त गरिएका थिए, जसलाई भारतमा ब्रिटिस साम्राज्यका संस्थापक पनि मानिन्छ।
​१९०१: एनरिको फर्मी – प्रसिद्ध इटाली-अमेरिकी भौतिकविज्ञानी र नोबेल पुरस्कार विजेता।
​१९२८: ब्रजेश मिश्र – भारतका प्रथम राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार (नोभेम्बर १९९८ देखि मे २००४)। उनी पूर्वप्रधानमन्त्री अटल बिहारी वाजपेयीका प्रधान सचिव पनि थिए।
​१९३०: सत्यव्रत शास्त्री – संस्कृत भाषाका प्रख्यात विद्वान् र साहित्यकार।
​१९३२: महमुद – भारतका एक अत्यन्त लोकप्रिय तथा प्रसिद्ध हास्य अभिनेता, निर्देशक र निर्माता थिए।
​१९३६: सिल्भियो बर्लुस्कोनी – इटालीका पूर्वप्रधानमन्त्री तथा व्यवसायी।
​१९४३: मोहम्मद खातमी – १९९७ देखि २००५ सम्म इरानका पाँचौँ राष्ट्रपतिका रूपमा कार्यरत रहे। उनी इरानका एक प्रमुख राजनीतिज्ञ, विद्वान् र सुधारवादी नेता मानिन्छन्, जसले आफ्नो कार्यकालमा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, नागरिक समाज र वैदेशिक सम्बन्धमा सुधार (विशेष गरी पश्चिमा देशहरूसँगको संवाद) मा जोड दिएका थिए।
​१९४४: मीना काकोडकर – कोङ्कणी भाषाकी जानी-मानी लेखिका।
​१९४७: एस. एच. कपाडिया (सरोश होमी कपाडिया) – भारतका ३८ औँ प्रधानन्यायाधीश, जसको कार्यकाल १२ मे २०१० देखि २९ सेप्टेम्बर २०१२ सम्म रह्यो। उनी पारसी समुदायबाट भारतको सर्वोच्च अदालतको प्रधानन्यायाधीश बन्ने पहिलो व्यक्ति थिए।
​१९५८: दर्शन जरीवाला – प्रसिद्ध चलचित्र, टेलिभिजन र रङ्गमञ्च अभिनेता।
​१९५८: तापस पाल – प्रसिद्ध बेङ्गाली अभिनेता र राजनीतिज्ञ।
​१९८८: केभिन डुरान्ट – प्रसिद्ध अमेरिकी बास्केटबल खेलाडी।
​२९ सेप्टेम्बरमा भएका निधनहरू~
​१९०२: एमिल जोला – प्रसिद्ध फ्रान्सेली लेखक तथा समीक्षक।
​१९१३: रुडोल्फ डिजेल – डिजेल इन्जिनको आविष्कार गर्ने प्रसिद्ध जर्मन इन्जिनियर।
​१९४२: मातङ्गिनी हाजरा – भारतकी प्रसिद्ध महिला स्वतन्त्रता सेनानी र क्रान्तिकारी (यिनलाई ‘गान्धी बुढी’ पनि भनिन्थ्यो)।
​१९४४: गोपाल सेन – पश्चिम बङ्गालका प्रसिद्ध क्रान्तिकारी।
​१९७०: गमाल अब्दुल नासिर – मिस्रका दोस्रो र अत्यन्त प्रभावशाली राष्ट्रपति।
​१९७२: एस. आर. रङ्गानाथन – भारतीय गणितज्ञ र पुस्तकालय विज्ञानका जनक।
​१९७३: डब्ल्यु. एच. ओडेन – प्रसिद्ध अङ्ग्रेज-अमेरिकी कवि तथा लेखक।
​१९७८: पोप जोन पोल प्रथम – क्याथोलिक चर्चका प्रमुख (उनको ३३ दिनको कार्यकालपछि रहस्यमय निधन भएको थियो)।
​१९८१: बिल श्याङ्कली – प्रसिद्ध स्कटिस फुटबलर र लिभरपुलका म्यानेजर।
​२००४: बालमणि अम्मा – मलयालम भाषाकी प्रसिद्ध कवयित्री।
​२०१०: टोनी कर्टिस – हलिउडका दिग्गज अभिनेता।
​२०१०: ग्रेग गिराल्डो – प्रसिद्ध अमेरिकी स्ट्यान्ड-अप कमेडियन र अभिनेता।
​२०१७: टम अल्टर – भारतीय सिनेमा, टिभी र थिएटरका जाने-माने अभिनेता (पद्मश्रीद्वारा सम्मानित)।
​२०२०: हेलेन रेड्डी – ‘आइ एम वुमन’ गीतका लागि प्रसिद्ध अस्ट्रेलियाली-अमेरिकी गायिका।
​२०२०: शेख सबाह अल अहमद अल सबाह – कुवेतका अमिर (शासक)। उनी जनवरी २००६ देखि सेप्टेम्बर २०२० सम्म कुवेतका अमिर रहेका थिए।
​२०२३: डायान फेनस्टाइन – क्यालिफोर्नियाबाट लामो समयसम्म सेवा दिने एक अग्रणी अमेरिकी राजनीतिज्ञ र सिनेटर।
​२९ सेप्टेम्बरका महत्त्वपूर्ण अवसर तथा उत्सवहरू~
​विश्व मुटु दिवस: मुटुसम्बन्धी रोगहरू र तिनबाट बच्ने उपायहरूबारे जनचेतना जगाउनका लागि हरेक वर्ष २९ सेप्टेम्बरमा यो दिवस मनाइन्छ। यसको स्थापना सन् २००० मा ‘वर्ल्ड हार्ट फेडरेसन’ द्वारा विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्यूएचओ) को सहयोगमा गरिएको थियो।