​नयाँ दिल्ली: इतिहासमा २५ मे को तारिख धेरै महत्वपूर्ण घटनाहरूको साक्षी बनेको छ। आजकै दिन मुगल साम्राज्यको इतिहासदेखि लिएर आधुनिक अन्तरिक्ष विज्ञानसम्मका ठूला घटनाहरू घटेका थिए।
​मुगल इतिहासको एउटा रोचक प्रसङ्ग
​मुगल सल्तनतका धेरै कथाहरू प्रसिद्ध छन्, जसमा सलीम र अनारकलीको प्रेम कथासँग यस पुस्ताका मानिसहरू फिल्मका माध्यमबाट बढी परिचित छन्। इतिहास अनुसार जलालुद्दीन मोहम्मद अकबरका छोरा शहजादा सलीम उर्फ जहाँगीर र मेहरून्निसा उर्फ नूरजहाँको निकाह (विवाह) २५ मे १६११ का दिन भएको थियो।
​पार्वती शर्माको पुस्तक ‘एन इंटिमेट पोर्ट्रेट ऑफ़ अ ग्रेट मुग़ल जहाँगीर’ का अनुसार अकबरसँग संसारका सबै थोक थिए तर सन्तान थिएनन्। उनी सन्तानको आशमा सुफी सन्त शेख सलीम चिश्तीकहाँ जान थाले। सलीम चिश्तीले उनलाई भगवानले तीन छोरा दिने भविष्यवाणी गरे। मन्नत पूरा भएपछि अकबरले आफ्नो जेठो छोराको नाम सलीम चिश्तीको नाममा सलीम राखे। पुस्तकमा उल्लेख भए अनुसार सलीम चिश्तीले एक पटक भनेका थिए कि जब साना सलीमले कुनै कुरा पहिलो पटक कण्ठ गरेर दोहोर्‍याउने छन्, त्यही दिन सलीम चिश्तीको मृत्यु हुनेछ। एक दिन सलीमले दुई पंक्ति दोहोर्‍याए र शेख सलीम चिश्तीको स्वास्थ्य बिग्रिएर निधन भयो।
​वर्षानुसार प्रमुख ऐतिहासिक घटनाहरू:
​१४५८: गुजरातका प्रमुख सुल्तान महमूद बेगडाको जन्म।
​१६११: मुगल शासक जहाँगीर र मेहरून्निसा (नूरजहाँ) बीच निकाह सम्पन्न।
​१८३१: प्रसिद्ध उर्दू कवि (शायर) दाग देहलवीको जन्म।
​१८७७: ७३२ यात्रु बोकेको स्टीमर ‘सर जॉन लारेंस’ उडिसा तट नजिकै डुब्यो।
​१८८६: प्रख्यात वकिल, शिक्षाविद् र स्वतन्त्रता सेनानी रासबिहारी बोसको जन्म।
​१८९२: युगोस्लाभियाका पूर्व राष्ट्रपति तथा राजनीतिज्ञ जोसिप ब्रोज टिटोको जन्म।
​१९३९: ‘लर्ड अफ द रिङ्ग्स’ फिल्मका प्रसिद्ध ब्रिटिश अभिनेता इयान म्याककेलनको जन्म।
​१९६१: अमेरिकी राष्ट्रपति जोन एफ केनेडीले अन्तरिक्ष अभियानका लागि लाखौँ डलर स्वीकृत गरे र सन् १९७० सम्ममा अमेरिकालाई चन्द्रमामा पुर्‍याउने लक्ष्य राखे।
​१९६३: अफ्रिकी देशहरूलाई एकजुट गर्ने उद्देश्यले ३२ राष्ट्रहरू मिलेर अफ्रिकी संघको गठन गरे।
​१९६३: क्यानेडियन-अमेरिकी अभिनेता तथा कमेडियन माइक मायर्सको जन्म।
​१९७०: अस्कर विजेता अमेरिकी अभिनेत्री अक्टेभिया स्पेन्सरको जन्म।
​१९७४: भारतका प्रसिद्ध आविष्कारक र ‘एडिसन अफ कोइम्बटोर’ भनिने जी. डी. नायडुको निधन।
​१९७६: अस्कर विजेता आइरिस अभिनेता सिलियन मर्फि (ओपेनहाइमर फेम) को जन्म।
​१९८५: बंगलादेशमा आएको भीषण आँधीका कारण करिब १० हजार मानिसको मृत्यु।
​१९९१: इजरायलले ‘अपरेशन सोलोमन’ अन्तर्गत १४ हजार यहुदीहरूलाई इथियोपियाबाट निकाल्यो।
​१९९८: आणविक परीक्षणका कारण भारतमाथि प्रतिबन्ध नलगाउन युरोपेली संघका सदस्य राष्ट्रहरू सहमत भए।
​२००३: चिलीले पहिलो पटक विश्वकप टेनिसको उपाधि जित्यो।
​२००३: अस्कर विजेता प्रसिद्ध अमेरिकी फिल्म र थिएटर निर्देशक इलिया (एली) काजानको निधन।
​२००५: हिन्दी चलचित्रका दिग्गज अभिनेता तथा राजनीतिज्ञ सुनील दत्तको निधन।
​२००५: भारतीय-ब्रिटिश चलचित्र निर्माता इस्माइल मर्चेन्टको निधन।
​२००८: अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासाले पठाएको फिनिक्स रोबोट आजकै दिन मंगल ग्रहमा उत्रियो।
​२०१०: भारतीय मूलकी ५९ वर्षीया नेत्री कमला प्रसाद बिसेसर तत्कालीन पीएम प्याट्रिक म्यानिङलाई पराजित गर्दै ट्रिनिडाड र टोबागोको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री निर्वाचित भइन्।
​२०११: टेलिभिजन इतिहासकै सबैभन्दा लामो समयसम्म प्रसारण भएको कार्यक्रम ‘द ओप्रा विन्फ्रे शो’ को अन्तिम शृङ्खला प्रसारण भयो।
​२०१२: स्पेसएक्सको ड्र्यागन क्याप्सुल अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशनमा सफलतापूर्वक डक गर्ने इतिहासकै पहिलो निजी अन्तरिक्ष यान बन्यो।
​२०१२: सिरियाको होला सहरमा सिरियाली सेनाले गरेको भीषण नरसंहारमा दर्जनौँ महिला र बालबालिकासहित १०० भन्दा बढी मानिस मारिए।
​२०१२: टोमिसलाभ निकोलिक सर्बियाको नयाँ राष्ट्रपति चुनिए।
​२०१२: प्रसिद्ध भारतीय कवि तथा निबन्धकार भगवत रावतको निधन।
​२०१३: जापानका ८० वर्षीय युइशिरो मिडराले सबैभन्दा बढी उमेरमा माउन्ट एभरेष्ट (सगरमाथा) आरोहण गर्ने कीर्तिमान बनाए।
​२०१३: अमेरिकाको ओक्लाहोमा राज्यको मूर सहरमा आएको भीषण चक्रवात (टोर्नेडो) मा २४ जनाको मृत्यु र ठूलो क्षति।
​२०१३: विश्व टेबल टेनिस च्याम्पियनसिपमा चीनका झाङ जिकेले पुरुष एकल र लि शियाओशियाले महिला एकलको उपाधि जिते।
​२०१३: अमेरिकी लेखिका लिडिया डेभिसले प्रतिष्ठित ‘म्यान बुकर इन्टरनेशनल पुरस्कार’ जितिन्।
​२०१४: सिरियाको होम्स सहरमा तीनवटा बम विष्फोट हुँदा ९ जनाको मृत्यु र २० भन्दा बढी घाइते।
​२०१४: भारतमा एम्बेसेडर कार उत्पादन गर्ने कम्पनी हिन्दुस्तान मोटर्सले औपचारिक रूपमा यसको उत्पादन सधैँका लागि बन्द गर्ने घोषणा गर्‍यो।
​२०१५: भारतमा भीषण लूका कारण ५०० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो।
​२०१५: अफगानिस्तानको दक्षिणी भागमा तालिबानले विस्फोटक पदार्थले भरिएको ट्रक विष्फोट गराउँदा करिब ७० जना घाइते भए।
​२०१६: भारतको केरलमा पिनाराई विजयनले तिरुवनन्तपुरममा १९ मन्त्रीहरूसहित मुख्यमन्त्री पदको शपथ लिए।
​२०१६: मुल्ला अख्तर मन्सुरको मृत्युपछि तालिबानले मुल्ला हैबतुल्ला अखुन्दजादालाई आफ्नो नयाँ सर्वोच्च नेता नियुक्त गर्‍यो।
​२०१६: चीनकी प्रसिद्ध लेखिका, नाटककार र अनुवादक याङ जियाङको १०४ वर्षको उमेरमा निधन भयो।
​२०१७: मेक्सिकोको कानकुन सहरमा ‘विपद् जोखिम न्यूनीकरण २०१७’ सम्बन्धी वैश्विक मञ्च (जीपीडीआरआर) सुरु भयो।
​२०१७: भारतको कोलकाता मेट्रोद्वारा हुगली नदीमुनि देशको पहिलो अन्डरवाटर सुरुङ (टनल) को निर्माण कार्य सम्पन्न भयो।
​२०१७: नाटो शिखर सम्मेलनका क्रममा बेल्जियमले नाटोलाई आफ्नो नयाँ मुख्यालय हस्तान्तरण गर्‍यो।
​२०१८: युरोपेली संघमा कडा डाटा सुरक्षा कानुन जीडीपीआर(जनरल डेटा प्रोटेक्शन रेगुलेशन) लागू भयो, जसले इन्टरनेट र डाटा गोपनीयताको क्षेत्रमा ठूलो परिवर्तन ल्यायो।
​२०१८: क्याथोलिक चर्चका प्रमुख पोप फ्रान्सिसले यौन दुर्व्यवहारका मामिलामा कडा रुख अपनाउँदै पादरीहरूविरुद्ध कडा कदम चाल्न निर्देशन दिए।
​२०२०: कोरोनाभाइरस महामारीका कारण दुई महिना लामो लकडाउनपछि भारतमा आन्तरिक उडानहरू पुनः सुरु भए।
​२०२०: अमेरिकाको मिनीपोलिस सहरमा प्रहरी अधिकारी डेरेक चोभिनद्वारा अश्वेत व्यक्ति जर्ज फ्लोयडको हत्या गरियो, जसको विरोधमा विश्वभर ‘ब्ल्याक लाइभ्स म्याटर’ आन्दोलन चर्कियो।
​२०२०: पाकिस्तान इन्टरनेशनल एयरलाइन्सको विमान ८३०३ कराँची विमानस्थल नजिकैको आवासीय क्षेत्रमा दुर्घटनाग्रस्त हुँदा ९७ जनाको ज्यान गयो।
​२०२०: इरानको युद्धपोत ‘जमारान’ ले प्रहार गरेको मिसाइल आफ्नै सहयोगी जहाज ‘कोनारक’ मा लाग्दा १९ जना नाविकको मृत्यु भयो।
​२०२०: भारतका महान हक्की खेलाडी तथा तीन पटकका ओलम्पिक स्वर्ण पदक विजेता बलबीर सिंह सीनियरको ९६ वर्षको उमेरमा मोहालीमा निधन भयो।
​२०२१: असम सरकारले काजिरङ्गा राष्ट्रिय निकुञ्जमा गैँडाको सुरक्षा र तस्करहरूमाथि निगरानी राख्न विश्वकै पहिलो स्याटेलाइट फोन प्रविधि प्रयोग गर्ने घोषणा गर्‍यो।
​२०२१: भारत सरकारद्वारा सोशल मिडिया र डिजिटल प्लेटफर्महरूका लागि बनाइएको नयाँ आईटी नियम (डिजिटल मिडिया आचार संहिता) लागू गरियो।
​२०२२: जापानको राजधानी टोकियोमा आयोजित क्वाड लीडर्स समिटमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेन, जापानी प्रधानमन्त्री फुमियो किशिदा र अष्ट्रेलियाका प्रधानमन्त्री एन्थनी अल्बानिज सहभागी भए।
​२०२२: क्वाड सम्मेलनका क्रममा भारत र अमेरिकाबीच ‘इन्भेष्टमेन्ट इन्सेन्टिभ एग्रीमेन्ट’ मा हस्ताक्षर भयो।
​२०२२: अमेरिकाको टेक्ससको उभाल्डेस्थित रब एलिमेन्ट्री स्कूलमा भएको दुखद गोलीकाण्डमा १९ बालबालिकासहित कयौँको मृत्यु भयो।
​२०२३: इरानका राष्ट्रपति इब्राहिम रईसीले सिरियामा इजरायली आक्रमणपछि मुस्लिम देशहरूलाई इजरायलविरुद्ध एकजुट हुन अपील गरे।
​२०२३: भारतमा देहरादूनदेखि दिल्लीका लागि पहिलो वन्दे भारत एक्सप्रेस रेल सेवा सुरु भयो।
​२०२४: पापुआ न्यु गिनीमा भीषण पहिरोका कारण ठूलो दुर्घटना र जनधनको क्षति भयो।
​२०२४: भारतको हरियाणास्थित अम्बालामा वैष्णो देवी जाँदै गरेका श्रद्धालुहरूको बस र ट्रक ठोक्किँदा ७ जनाको मृत्यु भयो।
​२०२५: भारतले संयुक्त राष्ट्र संघ (यूएन) मा आतंकवादको मुद्दा उठाउँदै पाकिस्तानको कडा आलोचना गर्‍यो र आतंकवादी आक्रमणमा २०,००० भारतीयले ज्यान गुमाएको जानकारी दियो।
​२५ मेमा जन्मिएका प्रमुख व्यक्तिहरू:
​दाग देहलवी (१८३१): उर्दू साहित्यका प्रसिद्ध शायर तथा कवि।
​रासबिहारी बोस (१८६६): भारतका प्रख्यात वकिल, शिक्षाविद तथा स्वतन्त्रता सेनानी।
​महमूद बेगडा (१४५८): गुजरातका प्रसिद्ध सुल्तान।
​जोसिप ब्रोज टिटो (१८९२): युगोस्लाभियाका पूर्व राष्ट्रपति तथा प्रसिद्ध राजनेता।
​इयान म्याकेलेन (१९३९): हलिउड चलचित्र ‘लर्ड अफ द रिङ्स’ का लागि प्रसिद्ध दिग्गज ब्रिटिश अभिनेता।
​माइक मायर्स (१९६३): चर्चित क्यानेडियन-अमेरिकी अभिनेता र हास्य कलाकार (फिल्म ‘अस्टिन पावर्स’ फेम)।
​अक्टेभिया स्पेन्सर (१९७०): ओस्कार विजेता प्रख्यात अमेरिकी अभिनेत्री (फिल्म ‘द हेल्प’ फेम)।
​सिलियन मर्फी (१९७६): फिल्म ‘ओपेनहाइमर’ र चर्चित वेब सिरिज ‘पिकी ब्लाइन्डर्स’ का लागि ओस्कार विजेता आइरिस अभिनेता।
​२५ मेमा निधन भएका प्रमुख व्यक्तिहरू:
​सुनील दत्त (२००५): हिन्दी चलचित्रका दिग्गज अभिनेता, निर्माता तथा भारतीय राजनेता।
​भगवत रावत (२०१२): प्रसिद्ध भारतीय कवि तथा निबन्धकार।
​याङ जियाङ (२०१६): चीनकी प्रसिद्ध लेखिका, नाटककार तथा अनुवादक (१०४ वर्षको उमेरमा निधन)।
​बलबीर सिंह सीनियर (२०२०): भारतका महान हक्की खेलाडी तथा तीन पटकका ओलम्पिक स्वर्ण पदक विजेता (९६ वर्षको उमेरमा मोहालीमा निधन)।
​इलिया (एली) काजान (२००३): ओस्कार विजेता प्रसिद्ध अमेरिकी चलचित्र तथा थिएटर निर्देशक।
​इस्माइल मर्चेन्ट (२००५): ‘मर्चेन्ट आइभोरी प्रोडक्सन’ अन्तर्गत कयौँ क्लासिक फिल्म बनाउने भारतीय-ब्रिटिश चलचित्र निर्माता।
​जी. डी. नायडू (१९७४): भारतका प्रसिद्ध आविष्कारक, उद्योगपति र ‘एडिसन अफ कोइम्बटूर’ का नामले चिनिने व्यक्तित्व।
​जर्ज फ्लोयड (२०२०): अमेरिकी अश्वेत नागरिक, जसको प्रहरी हिरासतमा भएको हत्यापछि संसारभर ऐतिहासिक नस्लवाद-विरोधी आन्दोलन सुरु भएको थियो।
​महत्वपूर्ण दिवस:
​अन्तर्राष्ट्रिय लापता बालबालिका दिवस (इंटरनेशनल मिसिंग चिल्ड्रन डे): यो दिन हराएका बालबालिकाहरूको सम्झनामा र उनीहरूको उद्धारका लागि चेतना फैलाउने उद्देश्यले मनाइन्छ।