नयाँ दिल्ली: इन्दिरा गान्धी भारतको राजनीतिमा एक यस्तो नाम हो, जसको व्यक्तित्व र कृतित्व सधैँ चर्चामा रह्यो। देशकी पहिलो र एक मात्र महिला प्रधानमन्त्रीका रूपमा उनले यस्ता कैयौँ निर्णय लिइन्, जसका कारण मोरारजी देसाइद्वारा ‘गूंगी गुड़िया’ (लाटी गुडिया) भनिएकी इन्दिरा ‘आइरन लेडी’ का रूपमा उदाइन्। जवाहरलाल नेहरू र कमला नेहरूकहाँ १९ नोभेम्बर, १९१७ मा जन्मिएकी छोरीलाई उनका हजुरबुबा मोतीलाल नेहरूले इन्दिरा नाम दिए र बुबाले उनको मनमोहक रूपका कारण त्यसमा प्रियदर्शिनी पनि थपिदिए। फलामे आँट भएकी इन्दिरा गान्धीले लगातार तीन पटक र जम्मा चार पटक देशको बागडोर सम्हालिन्।
राजनीतिक चलाखीमा माहिर इन्दिराका केही निर्णय विवादित पनि रहे। प्रधानमन्त्रीका रूपमा उनको सिफारिसमा देशमा लगाइएको सङ्कटकाललाई तिनै निर्णयमध्ये गनिन्छ, जसका कारण उनले आफ्नो सत्ताबाट समेत हात धुनुपर्यो र अर्को एक विवादित निर्णय उनको मृत्युको कारण बन्यो। जुन १९८४ मा अमृतसरको स्वर्ण मन्दिरमा गरिएको सैन्य कारबाहीको मूल्य उनले आफ्ना शिख अङ्गरक्षकहरूको हातबाट ज्यान गुमाएर चुकाउनुपर्यो।
१९ नोभेम्बरको मितिमा इतिहासमा दर्ता भएका केही अन्य महत्त्वपूर्ण घटनाहरूको सिलसिलाबद्ध विवरण यस प्रकार छ~
१८२४: रुसको सेन्ट पिटर्सबर्ग सहरमा आएको विनाशकारी बाढीबाट लगभग दस हजार मानिसको मृत्यु भएको थियो। यो सहर र रुसको इतिहासकै सबैभन्दा भीषण बाढी विपत्तिहरूमध्ये एक थियो। आँधीका कारण नेभा नदीको जलस्तर ४२१ सेन्टिमिटरसम्म पुगेको थियो। यो विध्वंसबाट तङ्ग्रिन सहरलाई एक दशकभन्दा बढी समय लाग्यो र पछि अस्वच्छ अवस्थाका कारण हैजा फैलने जस्ता समस्या पनि देखा परे।
१८९५: अमेरिकी आविष्कारक फ्रेडरिक ई. ब्लेजडेलले कागजमा बेरिएको पेन्सिल (पेपर-र्याप्ड पेन्सिल) को प्याटेन्ट (प्याटेन्ट नं. यूएस५४९९५२ए) र पेन्सिल बनाउने मेसिनका लागि प्याटेन्ट नं. यूएस५५०२१२ प्राप्त गरेका थिए।
यसमा लेख्ने वा क्रेयोनको टुप्पोलाई काठको साटो कसिलो गरी बेरिएको कागज (जस्तै पार्चमेन्ट वा लेजर पेपर) भित्र राखिएको थियो। कागजमा बनेका रेखा र प्वालको मद्दतले चक्कु वा सार्पनरबिना नै यसलाई पट्टीझैँ उधारेर टुप्पोलाई अगाडि निकाल्न सकिन्थ्यो। यस प्रकारको पेन्सिललाई आजभोलि सामान्यतया ‘चाइना मार्कर’ वा ग्रीस पेन्सिलका रूपमा पनि चिनिन्छ।
१९३३: स्पेनको राष्ट्रिय आम चुनावमा महिलाहरूले पहिलो पटक आफ्नो मताधिकार प्रयोग गरेका थिए। यद्यपि, उनीहरूले यो संवैधानिक अधिकार दुई वर्षअघि नै पाइसकेका थिए।
१९५२: स्पेन संयुक्त राष्ट्रसङ्घको विशेष संस्था युनेस्कोको सदस्य बनेको थियो। युनेस्कोको आम सम्मेलनले नोभेम्बर १९५२ मा स्पेनको प्रवेशलाई स्वीकृति दिएको थियो। यसको लगत्तै फेब्रुअरी १९५३ मा युनेस्कोका लागि स्पेनी राष्ट्रिय आयोग स्थापना गरियो।
१९७७: इजिप्टका राष्ट्रपति अनवर सादात इजरायलको भ्रमण गर्ने पहिलो अरब नेता बने। उनले इजरायली प्रधानमन्त्री मेनाकेम बेगिनसँग भेटवार्ता गरे र अरब-इजरायल द्वन्द्व अन्त्य गरी शान्ति स्थापना गर्ने पहल गरे।
१९८२: नयाँ दिल्ली, भारतमा नवौँ एसियाली खेलकुद (एसियाड १९८२) आयोजना भएको थियो। यसमा ३३ देशका खेलाडीहरूले २१ खेलका स्पर्धामा भाग लिएका थिए।
१९८५: जेनेभा शिखर सम्मेलनका क्रममा अमेरिकी राष्ट्रपति रोनाल्ड रीगन र सोभियत नेता मिखाइल गोर्बाचेभबिच पहिलो ऐतिहासिक भेटवार्ता भएको थियो। यो शीतयुद्धको तनाव कम गर्न र दुवै महाशक्तिबिच संवाद पुनः सुरु गर्ने दिशामा एक महत्त्वपूर्ण कदम थियो।
१९८६: भारतमा पर्यावरण (संरक्षण) ऐन, १९८६ लागू भएको थियो। यसलाई संसद्ले २३ मे १९८६ मा पारित गरेको थियो र यसमा ४ अध्याय तथा २६ धारा छन्। यो कानुन डिसेम्बर १९८४ को भोपाल ग्यास त्रासदी र १९७२ को स्टकहोम सम्मेलन (मानव पर्यावरणमाथि संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय सम्मेलन) का निर्णयहरूलाई कार्यान्वयन गर्ने उद्देश्यले बनाइएको थियो।
१९९४: भारतकी २१ वर्षीया ऐश्वर्या रायले दक्षिण अफ्रिकाको सन सिटीमा आयोजित प्रतियोगितामा ८७ देशका प्रतिस्पर्धीहरूलाई पछि पार्दै मिस वर्ल्डको उपाधि जितेकी थिइन्। सोही वर्ष १९९४ मा मिस इन्डिया प्रतियोगितामा दोस्रो स्थानमा रहेपछि उनले मिस वर्ल्ड मञ्चमा भारतको प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन्।
१९९५: भारतकी दिग्गज भारोत्तोलक कर्णम मल्लेश्वरीले चीनको ग्वाङ्झुमा आयोजित विश्व भारोत्तोलन च्याम्पियनसिपमा ११३ किलोग्राम तौल उठाएर नयाँ विश्व कीर्तिमान बनाएकी थिइन्।
१९९७: कल्पना चावला नासाको स्पेस सटल कोलम्बियाको एसटीएस-८७ मिसनसँगै अन्तरिक्षमा जाने भारतीय मूलकी पहिलो महिला बनिन्। सटलले फ्लोरिडाको केनेडी स्पेस सेन्टरबाट उडान भरेको थियो, जसमा कल्पनासहित छ सदस्यीय टोली सहभागी थियो। उनले यस मिसनमा पृथ्वीको २५२ परिक्रमा गरिन् र लगभग १.०४ करोड किलोमिटर दूरी तय गरिन्।
१९९८: भारतसहित विश्वका कैयौँ देशमा लाखौँ मानिस आकाशतिर हेर्दै यस दिन निराश भए; जापान र थाइल्यान्डका बासिन्दाहरूले मात्र प्रसिद्ध ‘लियोनिड उल्का वर्षा’ (उल्कापिण्डहरू पृथ्वीको पुछ्रेतारा टेम्पल-टटलसँग ठोक्किएर बल्ने दृश्य) देख्न सके।
१९९८: क्याम्ब्रिजस्थित इन्टरनेसनल बायोग्राफिकल सेन्टरले भरतनाट्यम नृत्याङ्गना कोमला वर्धन (कोमला वरदान) लाई वर्ष १९९८ को ‘वुमेन अफ दी इयर’ पुरस्कारका लागि छनोट गरेको थियो। उनलाई भारत सरकारले पद्मश्री (२००५), तमिलनाडु सरकारले कलैमामणि र कर्नाटक सरकारले राज्योत्सव प्रशस्तिबाट पनि सम्मानित गरेको छ।
२०००: पाकिस्तानको एक जवाफदेहिता अदालतले पाकिस्तानकी पूर्वप्रधानमन्त्री बेनजिर भुट्टोकी आमा नुसरत भुट्टोलाई २ वर्षको कडा कारावासको सजाय सुनाएको थियो। यो सजाय कुनै अपराधको सुनुवाइ पूरा भएर नभई पटक-पटक वारेन्ट जारी हुँदा पनि अदालतमा उपस्थित नभएको (अदालतको अवहेलना) कारणले सुनाइएको थियो। कारावासको सजायसँगै अदालतले सरकारलाई उनको सम्पत्ति जफत (कुर्क) गर्न पनि निर्देशन दिएको थियो। त्यतिबेला पाकिस्तानमा जनरल परवेज मुसर्रफको सैन्य शासन थियो। भुट्टो परिवारमाथि बेनजिर भुट्टोका दुई कार्यकालका क्रममा अवैध रूपमा अथाह सम्पत्ति आर्जन गरेको र भ्रष्टाचार गरेको आरोप लगाइएको थियो।
२००५: ८ अक्टोबर २००५ मा पाकिस्तान प्रशासित कश्मीरको मुजफ्फराबाद नजिकै आएको ७.६ म्याग्निच्युडको विनाशकारी भूकम्पपछि पाकिस्तानका तत्कालीन राष्ट्रपति जनरल परवेज मुसर्रफले इस्लामाबादमा आयोजित एक अन्तर्राष्ट्रिय दाता सम्मेलनका क्रममा भारतलाई अपिल गरेका थिए कि उसले विनाशकारी भूकम्पपछि सिर्जित मानवीय सद्भावनाको फाइदा उठाउँदै कश्मीर विवादलाई सधैँका लागि सुल्झाउन अगाडि आओस्।
२००६: भारतले आफ्ना बढ्दा ऊर्जा आवश्यकताहरू पूरा गर्न आणविक ऊर्जा र युरेनियम आपूर्तिको क्षेत्रमा अस्ट्रेलियासँग समर्थन मागेको थियो। यो कूटनीतिक पहल त्यतिबेला गरिएको थियो जब भारत विश्वव्यापी रूपमा असैनिक आणविक व्यापारमा लागेका प्रतिबन्धहरू हटाउन प्रयासरत थियो।
२००७: अफगानिस्तानको दक्षिण-पश्चिमी प्रान्त निमरोजको राजधानी जरन्जमा एक ठुलो आत्मघाती हमला भएको थियो। यो हमला प्रान्तका तत्कालीन गभर्नर गुलाम दस्तगीर आजादलाई निसाना बनाएर गरिएको थियो। हमलावर गभर्नरको कार्यालय परिसरको प्रवेशद्वारमा पैदल हिँडेर आएको थियो। गभर्नर गुलाम दस्तगीर आजाद हमला हुनुभन्दा ठीक १० मिनेटअघि मात्र आफ्नो कार्यालयभित्र पसेका थिए, जसले गर्दा उनी यो विस्फोटमा बालबाल बचे। विस्फोट प्रवेशद्वारमा भएको थियो, जहाँ गभर्नरका २५ वर्षीय छोरा मानिसहरूको एक समूहसँग उभिएका थिए। यस हमलामा गभर्नरका छोरा, उनका पाँच अङ्गरक्षक (प्रहरीकर्मी) र एक सर्वसाधारण नागरिकसहित जम्मा ७ जनाको मृत्यु भयो।
२००७: अमेजनले आफ्नो पहिलो किन्डल ई-रिडर लन्च गरेको थियो। यो उपकरणले डिजिटल किताब (ई-बुक) हरूलाई मुख्यधारमा ल्याउन र मानिसहरूले पढ्ने तरिकालाई पूर्ण रूपमा बदल्न ऐतिहासिक भूमिका खेल्यो।
२००८: पूर्वप्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीको ९१औँ जन्मजयन्तीका अवसरमा अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीका तत्कालीन महानिदेशक डा. मोहम्मद अलबरादेईलाई वर्ष २००८ को इन्दिरा गान्धी शान्ति, निरस्त्रीकरण तथा विकास पुरस्कारका लागि छनोट गरिएको घोषणा गरियो। यो पुरस्कारको निर्णय तत्कालीन प्रधानमन्त्री डा. मनमोहन सिंहको अध्यक्षतामा रहेको एक अन्तर्राष्ट्रिय निर्णायक मण्डलले गरेको थियो।
उनलाई यो सम्मान वर्षौँसम्म सैन्य उद्देश्यका निम्ति आणविक ऊर्जाको प्रयोगको कडा विरोध गरेको र यसको शान्तिपूर्ण प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गरेकोमा दिइएको थियो।
२००९: बङ्गलादेशकी प्रधानमन्त्री शेख हसिनालाई वर्ष २००९ को प्रतिष्ठित इन्दिरा गान्धी शान्ति, निरस्त्रीकरण तथा विकास पुरस्कारका लागि छनोट गरियो।
२००९: पाकिस्तानको पेसावरस्थित न्यायिक परिसरबाहिर भएको आत्मघाती बम विस्फोटमा १९ जनाको मृत्यु भएको थियो र लगभग ५० जना घाइते भएका थिए।
२००९: रुसको संवैधानिक न्यायालयले देशमा मृत्युदण्ड (फाँसी) को सजायमा लगाइएको अस्थायी रोकलाई अनिश्चितकालका लागि लम्ब्याएको थियो। रुसका सबै क्षेत्रमा (जसमा चेचन्या अन्तिम थियो) जुरी ट्रायल प्रणाली लागु भएसँगै यो रोक १ जनवरी २०१० मा स्वतः समाप्त हुनेवाला थियो।
२००९: बङ्गलादेशको सर्वोच्च अदालतले देशका संस्थापक शेख मुजिबुर रहमानको १९७५ मा भएको हत्याकाण्डमा दोषी ठहर गरिएका पाँच पूर्वसैनिक अधिकारीको मृत्युदण्ड (फाँसी) को सजायलाई सदर राख्यो।
२००९: विवादित राष्ट्रपति चुनावपछि हमिद कारजाईले दोस्रो कार्यकालका लागि आधिकारिक रूपमा अफगानिस्तानका राष्ट्रपतिको शपथ लिए।
२००९: लिस्बन सन्धिअन्तर्गत युरोपेली नेताहरूले बेल्जियमका प्रधानमन्त्री हर्मन भान रोम्पुयलाई युरोपेली परिषद्को पहिलो स्थायी अध्यक्ष चुने। साथै, बेलायतकी क्याथरिन एस्टनलाई युरोपेली सङ्घको पहिलो विदेश नीति प्रमुख नियुक्त गरियो।
२०१०: न्युजिल्यान्डको साउथ आइल्यान्डस्थित पाइक रिभर खानीमा मिथेन ग्यासका कारण एक भीषण विस्फोट भयो। यो दुर्घटनामा जमिनमुनि फसेका २९ खानी कामदारको मृत्यु भयो।
२०१०: कोलम्बोमा आयोजित एक समारोहमा महिन्दा राजापाक्षेले लगातार दोस्रो पटक श्रीलङ्काको राष्ट्रपतिको शपथ लिए।
२०१०: पोर्चुगलको राजधानी लिस्बनमा नेटो (उत्तर एटलान्टिक सन्धि सङ्गठन) का नेताहरूको शिखर सम्मेलन सुरु भयो। यसमा गठबन्धनको भविष्यको रणनीतिक अवधारणा र अफगानिस्तानका सुरक्षा चुनौतीहरूबारे मुख्य रूपमा छलफल गरियो।
२०११: लिबियाका पूर्वतानाशाह मुअम्मर गद्दाफीका भगौडा छोरा सैफ अल-इस्लाम गद्दाफीलाई दक्षिणी लिबियाबाट पक्राउ गरियो। अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालतद्वारा वान्टेड सैफलाई नाइजर भाग्ने कोसिस गरिरहेका बेला पक्राउ गरिएको थियो।
२०११: मुम्बईमा आयोजित सीएट क्रिकेट रेटिङ अवार्ड्स (२०१०–२०११) समारोहमा भारतीय क्रिकेटर सुरेश रैनालाई ‘इन्टरनेसनल टी-२० प्लेयर अफ द इयर’ चुनिएको थियो।
२०११: दिल्लीको एक अदालतले १९९६ को सञ्चार घोटाला काण्डमा पूर्वकेन्द्रीय सञ्चारमन्त्री सुखरामलाई ५ वर्ष कैद र ४ लाख रुपैयाँ जरिवानाको सजाय सुनायो। फैसला सुनाइएपछि रोहिणी अदालत परिसरमा एक व्यक्तिले उनीमाथि आक्रमणको प्रयास पनि गरे।
२०११: राष्ट्रपति बसर अल-असदको सरकारविरुद्ध जारी प्रदर्शनबिच सुरक्षाबलको कारबाहीमा देशभर कम्तीमा १९ जनाको ज्यान गयो।
२०१२: इजरायलद्वारा गाजा पट्टीमा गरिएका हवाई हमलामा कम्तीमा २० प्यालेस्टिनी मारिए, जबकि गाजाबाट इजरायलतर्फ १३० भन्दा बढी रकेट प्रहार गरिए। उता युद्धविरामका लागि इजिप्टमा वार्ताको क्रम पनि जारी रह्यो।
२०१२: ब्रसेल्समा भएको बैठकका क्रममा युरोपेली सङ्घका विदेशमन्त्रीहरूले नवगठित सिरियाली विपक्षी गठबन्धनलाई “सिरियाली जनताका आकाङ्क्षाहरूको वैध प्रतिनिधि” घोषणा गरेका थिए। यो गठबन्धनको औपचारिक नाम सिरियाली क्रान्तिकारी तथा विपक्षी बलहरूको राष्ट्रिय गठबन्धन थियो। यसको गठन ११ नोभेम्बर २०१२ मा कतारको राजधानी दोहामा सिरियाली राष्ट्रपति बसर अल-असदका विरोधी गुटहरूलाई एकताबद्ध गर्न गरिएको थियो।
२०१२: एक्सपेडिसन ३३ का तीन अन्तरिक्ष यात्री—नासाकी सुनिता विलियम्स, रुसी अन्तरिक्ष यात्री युरी मालेन्चेन्को र जापानका अकिहिको होशिदे—सोयुज टीएमए-०५एम क्याप्सुलमार्फत कजाकिस्तानको अर्कालिक क्षेत्रमा सुरक्षित पृथ्वीमा फर्किए। उनीहरूले अन्तरिक्षमा जम्मा १२७ दिन (जसमा आईएसएसमा १२५ दिन) बिताए।
२०१२: अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामा म्यानमार (बर्मा) पुगे र त्यहाँ जाने पहिलो बहालवाला अमेरिकी राष्ट्रपति बने। उनले याङ्गुनमा लोकतन्त्र समर्थक नेतृ आङ सान सु की र राष्ट्रपति थेइन सेइनसँग भेटवार्ता गरे।
२०१३: लेबनानको राजधानी बेरुतको दक्षिणी इलाका (बिर हसन/जिनाह) मा रहेको इरानी दूतावासबाहिर दोहोरो आत्मघाती बम विस्फोट भएका थिए। यो आतङ्कवादी हमलामा २३ जनाको मृत्यु भएको थियो र लगभग १६० जना घाइते भएका थिए। अल-कायदासँग आबद्ध सुन्नी जिहादी सङ्गठन अब्दुल्ला आजम ब्रिगेडले यो हमलाको जिम्मेवारी लिएको थियो।
२०१४: भारतमा हरियाणाको हिसार जिल्लाको बरवालास्थित सतलोक आश्रममा रामपाललाई पक्राउ गर्न गएको प्रहरी र समर्थकबिच हिंसक झडप भएको थियो। पन्जाब तथा हरियाणा उच्च अदालतको आदेशमा पक्राउ गर्ने कारबाहीका क्रममा यो भिडन्त भएको थियो, जसमा ५ महिला र एक बालकसहित जम्मा ६ जनाको मृत्यु भयो र २०० भन्दा बढी मानिस घाइते भए।
२०१४: अमेरिकाको आधाभन्दा बढी भागमा आएको भीषण हिमआँधी “स्नो-भेम्बर” का कारण कम्तीमा ८ जनाको मृत्यु भयो र सयौँ उडान रद्द गर्नुपर्यो। न्युयोर्क राज्यको बफेलो सहर यसबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित भयो, जहाँ एक्लै ६ जनाको ज्यान गयो।
२०१४: नाइजेरियाको बोर्नो राज्यस्थित अजाया कुरा गाउँमा बोको हरामका शङ्कास्पद आतङ्ककारीहरूले हमला गरी कम्तीमा ४५ जनाको हत्या गरेका थिए। यो गाउँ राज्यको राजधानी मैदुगुरीबाट लगभग ४५-५० किलोमिटर पूर्वमा माफा स्थानीय सरकारी क्षेत्रअन्तर्गत पर्छ।
२०१४: म्यानमारको सरकारी सेना (टाटमाडाव) ले उत्तरी काचिन राज्यको लाइजा सहर नजिकै रहेको काचिन इन्डिपेन्डेन्स आर्मी (केआईए) को मुख्यालय र सैन्य प्रशिक्षण केन्द्रमा भारी गोलाबारी (मोर्टार हमला) गरेको थियो। यो हमलामा विद्रोही गुटका २२ देखि २३ जना क्याडेट मारिए र लगभग १५ देखि २० जना अन्य घाइते भए।
२०१४: मिस होन्डुरस मारिया जोस अल्भाराडो र उनकी दिदी सोफिया ट्रिनिदादका शव पश्चिमी होन्डुरसको सान्ता बारबरा क्षेत्रमा फेला परेका थिए। १९ वर्षीया मारिया जोस सोही दिन लन्डनमा हुने मिस वर्ल्ड २०१४ प्रतियोगितामा भाग लिन प्रस्थान गर्ने कार्यक्रम थियो। दुवै दिदीबहिनी १३ नोभेम्बर २०१४ मा सान्ता बारबरामा सोफियाका प्रेमीको जन्मदिनको पार्टीमा सहभागी भएपछि बेपत्ता भएका थिए।
२०१४: इराकको स्वायत्त कुर्दिस्तान क्षेत्रको राजधानी एरबिलमा एक आत्मघाती कार बम विस्फोट भएको थियो। यो हमलामा हमलावरसहित कम्तीमा ६ जनाको मृत्यु भयो र २० भन्दा बढी घाइते भए।
२०१५: १३ नोभेम्बरमा पेरिसमा भएका भीषण आतङ्कवादी हमला (जसमा १३० जना मारिएका थिए) पछि, १९ नोभेम्बरमा फ्रान्सको नेसनल एसेम्बलीले देशमा सङ्कटकाल तीन महिना अझै बढाउने प्रस्तावलाई स्वीकृति दियो।
२०१६: असमको तिनसुकिया जिल्लाको पेङ्ग्री (डिगबोई नजिकै) इलाकामा उग्रवादीहरूले भारतीय सेनाको काफिलामाथि घातक हमला गरे, जसमा ३ जना जवान सहिद भए र ४ जना गम्भीर घाइते भए। यो हमला प्रतिबन्धित उग्रवादी सङ्गठन युनाइटेड लिबरेसन फ्रन्ट अफ असम-इन्डिपेन्डेन्ट र एनएससीएन-के को संयुक्त समूहद्वारा गरिएको थियो।
२०१६: पाकिस्तानको क्वेटामा फातिमा जिन्ना रोडमा सुरक्षाबलमाथि भएको हमलामा कम्तीमा ४ जना सुरक्षाकर्मीको मृत्यु भयो र एक सर्वसाधारण घाइते भए।
२०१७: मोरक्कोको सिदी बौलालममा एक स्थानीय च्यारिटीद्वारा निःशुल्क खाद्य सामग्री वितरण गर्ने क्रममा ठुलो भीड जम्मा भयो। ब्यारिकेड भत्किँदा मच्चिएको भागदौडमा १५ महिलाको मृत्यु भयो र लगभग ४० जना अन्य महिला गम्भीर घाइते भए।
२०१७: पेरिस नजिकै सार्सेलमा एक प्रहरी अधिकारीले पारिवारिक विवादपछि जथाभाबी गोली चलाएका थिए, जसमा तीन जनाको मृत्यु भयो र तीन जना अन्य घाइते भए।
२०१८: अमेरिकाको सिकागोस्थित मर्सी हस्पिटलमा एक बन्दुकधारीले जथाभाबी गोली चलायो। यो पीडादायी घटनामा एक डाक्टर, एक फार्मासिस्ट र एक प्रहरी अधिकारीसहित जम्मा ४ जना (हमलावरसमेत) को मृत्यु भयो।
२०१९: इन्धनको मूल्यवृद्धिविरुद्ध इरानमा भइरहेका देशव्यापी विरोध प्रदर्शनका क्रममा हिंसा भड्कियो। यी झडपमा कम्तीमा १०६ जना प्रदर्शनकारी र ११ जना सुरक्षाकर्मीको मृत्यु भएको पुष्टि भयो।
२०२०: जम्मु-श्रीनगर राष्ट्रिय राजमार्गमा बान टोल प्लाजा नजिकै सुरक्षाबल र आतङ्ककारीबिच ठुलो मुठभेड भयो। यो अपरेसनमा जैश-ए-मोहम्मदका ४ जना आतङ्ककारी मारिए, जो एक ट्रकमा लुकेर कश्मीर उपत्यकातर्फ गइरहेका थिए।
२०२०: उत्तर प्रदेशको प्रतापगढमा मध्यरात प्रयागराज-लखनऊ राजमार्गमा मानिकपुर प्रहरी चौकी क्षेत्रमा एक तीव्र गतिको बोलेरो रोकिराखेको ट्रकमा ठोक्किँदा दुर्घटना भयो। यो दुर्घटनामा जन्तीबाट फर्किरहेका १४ जना (जसमा ६ जना बालबालिका समावेश थिए) को घटनास्थलमै मृत्यु भयो।
२०२०: अस्ट्रेलियाको रक्षाबल प्रमुखले एक आधिकारिक छानबिन प्रतिवेदन जारी गरे। यसमा २००५ देखि २०१६ का बिच अफगानिस्तानमा तैनाथ अस्ट्रेलियाली विशेष बलका जवानहरूले ३९ जना निहत्था अफगान कैदी र सर्वसाधारणको गैरकानुनी हत्या गरेको खुलासा भयो।
२०२१: भारतमा आन्ध्र प्रदेशको कडपा जिल्लामा चेय्येरू नदीमा रहेको अन्नामय्या परियोजना बाँधको तटबन्ध फुट्दा भयानक अकस्मात् बाढी आयो। यो बाँध फुटेका कारण तल्लो क्षेत्रमा कम्तीमा १५ जनाको तुरुन्तै मृत्यु भयो र अरू कैयौँ बगे। उता राजमपेट र नन्दलुर नजिकै आन्ध्र प्रदेश राज्य सडक परिवहन निगमका तीनवटा बस पानीको तीव्र बहावमा फसे, जसमा एउटा बस डुब्दा १२ जना यात्रुको मृत्यु भयो र कैयौँ मानिस बगे।
२०२२: रुसको सुदूर पूर्वी प्रशान्त टापु सखालिनको तिमोभ्स्कोय सहरमा एक पाँचतले आवासीय भवनको एक भाग भत्कियो। यो दुर्घटनामा भग्नावशेषमुनि पुरिएर ४ जना बालबालिकासहित कम्तीमा ९ जनाको मृत्यु भयो।
२०२३: नेपालको भूकम्प प्रभावित जाजरकोट जिल्लामा अत्यधिक चिसोका कारण ५ जनाको मृत्यु भएको खबर बाहिर आयो। ३ नोभेम्बर २०२३ मा जाजरकोटमा ६.४ म्याग्निच्युडको भूकम्प गएको थियो। घर क्षतिग्रस्त भएकाले पाल र त्रिपालको भरमा बसिरहेका ज्येष्ठ नागरिकहरूमा चिसोले मृत्यु हुने घटना देखिए।
२०२३: २०२३ मा गाजाको अल-शिफा अस्पतालमा गम्भीर मानवीय सङ्कट र स्रोतसाधनको ठुलो अभावबिच समय नपुगी जन्मिएका (प्रिमेच्योर) कम्तीमा ३०–३१ जना नवजात शिशुलाई त्यहाँबाट निकालेर दक्षिण गाजाका अस्पताल र थप उपचारका लागि इजिप्ट स्थानान्तरण गर्ने प्रक्रिया सुरु गरिएको थियो। इजरायली हवाई हमलाका कारण बिजुली, इन्धन र चिकित्सा स्रोतसाधनको अभावले इन्क्युबेटर सञ्चालनमा ठुलो बाधा पुगेको थियो, जसले नवजात शिशुको ज्यान जोखिममा पारेको थियो।
२०२४: गुजरातको भरुच जिल्लामा जम्बुसर-आमोद मार्गमा भएको एक सडक दुर्घटनामा एउटा इको कार रोकिराखेको ट्रकसँग ठोक्किँदा ६ जनाको मृत्यु भयो र ४ जना घाइते भए।
२०२४: पाकिस्तानको खैबर पख्तुनख्वा प्रान्तको बन्नु जिल्लामा भएको हमला र गोलीबारीको घटनामा सुरक्षाबलसहित जम्मा १७ देखि १८ जना (सैनिक र हमलावर) को मृत्यु भयो।
२०२५: फ्रान्सले संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय सुरक्षा परिषद् (युएनएससी) मा भारतको स्थायी सदस्यतासँगै भिटो पावर दिने सिफारिसलाई समर्थन गर्यो, जसमा जी४ देशहरू (भारत, ब्राजिल, जर्मनी, जापान) र अफ्रिकाका लागि स्थायी सिटको कुरा समावेश थियो।
२०२५: क्लाउडफ्लेयरको सर्भरमा आएको ठुलो प्राविधिक खराबीका कारण विश्वभर एक्स (ट्विटर), च्याटजीपीटी र क्यान्वासहित सयौँ प्रमुख वेबसाइट तथा अनलाइन सेवाहरू घण्टौँसम्म ठप्प रहे।
१९ नोभेम्बरमा जन्मिएका भारत र विश्वका प्रसिद्ध व्यक्तिहरू~
१६००: चार्ल्स प्रथम – इङ्गल्यान्डका राजा
१७११: मिखाइल लोमोनोसोभ – रुसी वैज्ञानिक र विद्वान्
१८३१: जेम्स ए. गारफिल्ड – अमेरिकाका २०औँ राष्ट्रपति
१८३५: रानी लक्ष्मीबाई – १८५७ को प्रथम भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्रामकी वीराङ्गना र झाँसीकी रानी।
१८३८: केशव चन्द्र सेन – एक प्रसिद्ध धार्मिक एवं सामाजिक सुधारक, जो ‘ब्रह्म समाज’ का संस्थापकहरूमध्ये एक थिए।
१८४०: एलेक्जेन्डर कोवालेभ्स्की – रुसी जीवविज्ञानी
१८७५: रामकृष्ण देवदत्त भांडारकर – नाम चलेका एक प्रसिद्ध पुरातत्त्वविद् थिए।
१९१७: इन्दिरा गान्धी – भारतकी चौथी (पहिलो) महिला प्रधानमन्त्री
१९१८: देवीप्रसाद चट्टोपाध्याय – भारतका प्रसिद्ध इतिहासकार थिए।
१९२३: सलिल चौधरी – हिन्दी चलचित्रका प्रसिद्ध भारतीय सङ्गीतकार।
१९२४: विवेकी राय – हिन्दी र भोजपुरी भाषाका प्रसिद्ध साहित्यकार थिए।
१९२८: दारा सिंह – विश्वप्रसिद्ध पहलवान र हिन्दी चलचित्रका अभिनेता।
१९३८: टेड टर्नर – अमेरिकी मिडिया उद्यमी र सीएनएनका संस्थापक
१९५१: जिनत अमान – भारतीय हिन्दी सिनेमाकी ख्यातिप्राप्त अभिनेत्री रहिन्।
१९६१: विवेक – चलचित्र कलाकार, हास्य अभिनेता, पार्श्वगायक र सामाजिक कार्यकर्ता थिए
१९७१: किरेन रिजिजु – भारतीय जनता पार्टीका कद्दावर नेता हुन्।
१९७५: सुष्मिता सेन – भारतकी प्रथम मिस युनिभर्स र प्रसिद्ध अभिनेत्री
१९९५: तारा सुतारिया – भारतीय अभिनेत्री र गायिका
१९ नोभेम्बरमा भएका प्रमुख निधनहरू~
१७९८: वुल्फ टोन – आइरिस स्वतन्त्रता आन्दोलनका प्रमुख नेता र ‘युनाइटेड आइरिसम्यान’ सङ्गठनका संस्थापक सदस्य।
१८२८: फ्रान्झ सुबर्ट – अस्ट्रियाका महान शास्त्रीय सङ्गीतकार। उनलाई सिम्फोनी र पियानो रचनाहरूका लागि चिनिन्छ
१८३१: टीटूमीर (सैयद मीर निसार अली) – बङ्गालका एक महान स्वतन्त्रता सेनानी थिए, जसले अङ्ग्रेजहरूविरुद्ध ‘बाँसको किल्ला’ बनाएर सङ्घर्ष गरेका थिए।
१८५०: रिचर्ड मेन्टर जोन्सन – अमेरिकाका नवौँ उपराष्ट्रपति, जसले १८३७ देखि १८४१ सम्म यस पदमा आफ्नो सेवा दिए।
१८८७: एम्मा लाजरस – प्रसिद्ध अमेरिकी कवयित्री, जिनकी कविता ‘द न्यु कोलोसस’ स्ट्याच्यु अफ लिबर्टीको आधारमा अङ्कित छ।
१९८०: वाचस्पति पाठक – हिन्दी साहित्यका एक नाम चलेका उपन्यासकार र सम्पादक थिए
१९८७: ली ब्युङ-चुल – दक्षिण कोरियाका प्रसिद्ध उद्योगपति र विश्वको दिग्गज टेक कम्पनी सैमसंग का संस्थापक
२००४: जोन आर. भेन – नोबेल पुरस्कार विजेता अङ्ग्रेजी फार्माकोलोजिस्ट, जसले एस्पिरिनले काम गर्ने तरिकाको महत्त्वपूर्ण खोज गरेका थिए।
२००८: रमेश भाइ – समाज सुधारक एवं सर्वोदय आश्रम टडियांवाका संस्थापक।
२०१०: आर. के. बीजापुरे (रामभाउ बीजापुरे) – भारतका एक प्रसिद्ध शास्त्रीय हार्मोनियम वादक र सङ्गीत गुरु
२०१२: डा. सी. एन. दैवनयागम – विख्यात छाती रोग विशेषज्ञ, सिद्ध चिकित्सा शोधकर्ता र शान्ति कार्यकर्ता
२०१३: फ्रेडरिक सेङ्गर – प्रसिद्ध बेलायती बायोकेमिस्ट, जसलाई रसायनशास्त्रका क्षेत्रमा दुई पटक नोबेल पुरस्कारबाट सम्मानित गरिएको थियो।
२०१४: माइक निकोल्स – ओस्कार विजेता प्रसिद्ध अमेरिकी चलचित्र र थिएटर निर्देशक, जसले ‘द ग्राजुएट’ जस्ता चर्चित चलचित्रको निर्देशन गरे।
२०१५: आर. के. त्रिवेदी – भारतका प्रमुख निर्वाचन आयुक्त थिए।
२०२०: दिगम्बर हांसदा – सन्थाली भाषाका प्रसिद्ध विद्वान्, शिक्षाविद् र पद्मश्री पुरस्कारबाट सम्मानित साहित्यकार
२०२२: जेसन डेभिड फ्र्याङ्क – प्रसिद्ध अमेरिकी अभिनेता र मार्सल आर्टिस्ट, जसलाई बालबालिकाको लोकप्रिय सो ‘पावर रेन्जर्स’ मा ‘ग्रीन रेन्जर’ को भूमिकाका लागि चिनिन्छ
२०२३: सञ्जय गढवी – बलिउडका प्रसिद्ध चलचित्र निर्देशक थिए, जसले ‘धूम’ र ‘धूम २’ जस्ता चलचित्रको निर्देशन गरेका थिए।
२०२३: जोस एकल्यान्ड – बेलायती सिनेमा र थिएटरका दिग्गज अभिनेता, जसले ‘लिथल वेपन २’ जस्ता कैयौँ प्रसिद्ध चलचित्रमा यादगार भूमिका निर्वाह गरे
२०२३: रोजलिन कार्टर – अमेरिकाकी पूर्वप्रथम महिला र पूर्वराष्ट्रपति जिमी कार्टरकी पत्नी, जसलाई मानसिक स्वास्थ्य र मानवअधिकारका क्षेत्रमा काम गरेकोमा चिनिन्छ।
१९ नोभेम्बरका महत्त्वपूर्ण अवसर एवं उत्सवहरू~
अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष दिवस: १९९९ देखि हरेक वर्ष १९ नोभेम्बरमा पुरुषहरूको योगदान, स्वास्थ्य र कल्याणमा ध्यान केन्द्रित गर्न मनाइन्छ।
विश्व दर्शन दिवस: यो नोभेम्बरको तेस्रो बिहीबार मनाइन्छ (२०२६ मा १९ नोभेम्बरमा), जसको उद्देश्य तार्किक सोच र वैचारिक संवादलाई प्रवर्द्धन गर्नु हो।
राष्ट्रिय एकता दिवस/इन्दिरा गान्धी जयन्ती (भारत): भारतकी पूर्वप्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीको जन्मदिन (१९१७) का अवसरमा मनाइन्छ।
विश्व शौचालय दिवस: सरसफाइ र सुरक्षित शौचालय व्यवस्थाप्रति जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने कार्यसँग जोडिएको प्रमुख दिवस





