१३ नोभेम्बर: देश-दुनियाको इतिहासमा आजको दिन

IMG_8b7c16c1-e0b4-4391-9b3c-636b44188beb

​नयाँ दिल्ली: १३ नोभेम्बरको दिन भारत र दुनियाको इतिहासमा धेरै महत्वपूर्ण घटनाहरू, जन्म र प्रसिद्ध व्यक्तित्वहरूसँग जोडिएको छ।
देश-दुनियाको इतिहासमा १३ नोभेम्बरको मितिमा दर्ज भएका महत्वपूर्ण घटनाहरूको सिलसिलेवार विवरण यसप्रकार छ~
​१८९८: काली पूजाको पावन अवसरमा पूज्य माता श्री शारदा देवीले उत्तर कोलकाताको बागबाजार क्षेत्रस्थित १६, बोसपारा लेनमा सिस्टर निवेदिताद्वारा स्थापित बालिका विद्यालयको उद्घाटन गर्नुभएको थियो। स्वामी विवेकानन्दको आह्वानमा भारतीय महिलाहरूलाई शिक्षित र आत्मनिर्भर बनाउनका लागि निवेदिताले घर-घर गएर रूढिवादी परिवारहरूलाई आफ्ना छोरीहरूलाई विद्यालय पठाउन प्रेरित गर्नुभएको थियो। प्रारम्भमा अस्थायी रूपमा सञ्चालन भएपछि फेब्रुअरी १९०२ मा यो एक नियमित विद्यालय बन्यो। आज यो संस्था रामकृष्ण शारदा मिशन सिस्टर निवेदिता गर्ल्स स्कूलको नामले चिनिन्छ।
​१९०७: फ्रान्सेली इन्जिनियर र साइकल निर्माता पल कोर्नू ले दुनियाको पहिलो मानवयुक्त मुक्त (कुनै पनि सहरा बिनाको) हेलिकप्टर उडान भर्नुभएको थियो। यो उडान फ्रान्सको नर्मन्डी क्षेत्रको लिसिएक्स नजिकै कोक्वेनविलियर्समा भएको थियो। यो हेलिकप्टर जमिनबाट लगभग १ फिट (३० सेन्टिमिटर) माथि उफ्रेको थियो र करिब २० सेकेण्डसम्म हावामा स्थिर रहेको थियो। यो हेलिकप्टरलाई “फ्लाइंग साइकल” (उड्ने साइकल) पनि भनिन्छ। यसमा स्टिलको खुला संरचनाका दुई वटै छेउमा दुईवटा ठूला रोटर (पंखा) जडान गरिएका थिए, जुन विपरीत दिशामा घुम्थे। यसलाई २४ हर्सपावरको एन्टोनेट इन्जिनबाट शक्ति प्राप्त हुन्थ्यो र तल ओर्लनका लागि यसमा साइकलका चारवटा पाङ्ग्रा जडान गरिएका थिए।
​१९१३: कवि रवीन्द्रनाथ टैगोरलाई उहाँको कविता संग्रह ‘गीतांजलि’ का लागि साहित्यको नोबेल पुरस्कार प्रदान गरिने घोषणा भएको थियो। उहाँ यो प्रतिष्ठित सम्मान प्राप्त गर्ने पहिलो गैर-युरोपीय र पहिलो एसियाली व्यक्ति बन्नुभएको थियो। उहाँले भारत र बंगलादेशको राष्ट्रगानको रचना गर्नुभएको छ।
​१९५०: तिब्बतले चिनियाँ सेना (पिपुल्स लिबरेसन आर्मी) को आक्रमणका विरुद्ध औपचारिक रूपमा संयुक्त राष्ट्र संघमा हस्तक्षेपको अपिल गरेको थियो। अक्टोबर १९५० मा चिनियाँ सेनाले पूर्वी तिब्बतको सीमा पार गरी चामोदो सहर कब्जा गरेको थियो। चीनले यो सैन्य कारबाहीलाई तिब्बतको ‘शान्तिपूर्ण मुक्ति’ को नाम दिएको थियो। तिब्बती क्याबिनेट (काशाग) र नेशनल एसेम्बलीले दलाई लामाको मंजुरीसहित संयुक्त राष्ट्र संघलाई एक सन्देश पठाएको थियो। यसमा दुनियाका देशहरूलाई चिनियाँ आक्रमण रोक्न र तिब्बतको सार्वभौमिकताको रक्षा गर्न अपिल गरिएको थियो।
​१९६०: जर्मनीको पहिलो परमाणु ऊर्जा संयन्त्र कार्ल न्युक्लियर पावर प्लान्ट आधिकारिक रूपमा चालु भएको थियो। बभेरियाको कार्लस्टीन एम मेनमास्थित यस संयन्त्रमा यही दिन पहिलो पटक आत्मनिर्भर परमाणु श्रृंखला प्रतिक्रिया सुरु भएको थियो। यसको निर्माण जुलाई १९५८ मा सुरु भएको थियो र यसलाई जनरल इलेक्ट्रिक तथा सीमेन्सको सहयोगमा तयार गरिएको थियो। नोभेम्बर १९६० मा रियाक्टर सुरु भएपछि, १७ जुन १९६१ मा यसले पहिलो पटक जर्मनीको सार्वजनिक पावर ग्रिडलाई बिजुलीको आपूर्ति सुरु गरेको थियो। फेब्रुअरी १९६२ मा यसको पूर्ण व्यावसायिक सञ्चालन सुरु भयो।
​१९६८: पाकिस्तानका पूर्व विदेश मन्त्री र पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीका संस्थापक जुल्फिकार अली भुट्टोलाई लाहोरमा गिरफ्तार गरिएको थियो। यो गिरफ्तारी तत्कालीन राष्ट्रपति जनरल अयूब खानको सैन्य सरकारविरुद्ध देशभर भइरहेका छात्र आन्दोलन र राजनीतिक विरोध प्रदर्शनका क्रममा भएको थियो। भुट्टोलाई लाहोरमा डा. मुबश्शिर हसनको आवासबाट गिरफ्तार गरिएको थियो। सरकारले उनीहरूमाथि पश्चिम पाकिस्तानका मानिसहरू, विशेष गरी विद्यार्थीहरूलाई हिंसा र सरकार विरोधी प्रदर्शनका लागि उक्साएको आरोप लगाएको थियो।
​१९६९: लन्डनको क्वीन शार्लेट म्याटर्निटी हस्पिटलमा आइरीन हानसन नामक महिलाले एकसाथ पाँच छोरीहरूलाई जन्माउनुभएको थियो। यो २०औँ शताब्दीमा बेलायतको पहिलो यस्तो घटना थियो जसमा एकसाथ जन्मिएका सबै पाँच बच्चा जीवित रहेका थिए।
बच्चाहरूकी आमा आइरीन हानसन (३३ वर्ष) र बुवा जोन हानसन (३५ वर्ष) इङ्गल्याण्डको एसेक्सका बासिन्दा थिए। सबै नवजात शिशुहरू केटी थिए। उनीहरूको नाम जोआन लेस्ली, निकोला जेन, जुली ऐनी, सारा लुइस र ज्याकलीन मेरी राखिएको थियो। यो प्रसव निर्धारित समयभन्दा ९ हप्ता अगाडि सिजेरियन अपरेशनमार्फत भएको थियो। डा. जर्ज विन-विलियम्सको नेतृत्वमा २६ जना डाक्टर र नर्सहरूको टोलीले यो जटिल प्रसवलाई सफलतापूर्वक पूरा गरेको थियो।
​१९७१: अमेरिकाको अन्तरिक्ष यान ‘म्यारिनर-९’ मंगल ग्रहको कक्षामा प्रवेश गर्ने दुनियाको पहिलो कृत्रिम उपग्रह बनेको थियो। यसलाई ३० मे १९७१ मा लन्च गरिएको थियो। जब यो मंगल ग्रहमा पुग्यो, त्यहाँ भयानक विश्वव्यापी धुलोको आँधी चलिरहेको थियो, जसकारण सुरुवाती सतह देखिन सकेको थिएन। आँधी शान्त भएपछि यसले मंगलको ८५% भागको मानचित्रण गर्‍यो र कुल ७,३२९ तस्बिरहरू पठायो, जसबाट सौर्यमण्डलको सबैभन्दा ठूलो ज्वालामुखी ‘ओलम्पस मोन्स’ र विशाल कन्दरा ‘भ्यालेस म्यारिनरिस’ को पत्ता लाग्यो।
​१९७५: विश्व स्वास्थ्य संगठनद्वारा एसियालाई विफर मुक्त (चेचक मुक्त) घोषणा गरियो।
​१९७९: लगभग एक वर्षको लामो अन्तरालपछि लन्डनको प्रतिष्ठित ‘द टाइम्स’ अखबारको प्रकाशन फेरि सुरु भएको थियो। अखबारको व्यवस्थापन र युनियनहरूबीच नयाँ प्रविधि अपनाउने तथा अन्य कार्य-सम्बन्धित मुद्दाहरूलाई लिएर तीखो विवाद भएको थियो। यो गतिरोध र हड्तालका कारण करिब एक वर्षसम्म अखबारको प्रकाशन पूर्ण रूपमा बन्द रहेको थियो।
​१९८५: कोलम्बियाको नेभाडो डेल रुइज ज्वालामुखीमा भएको विस्फोटबाट निस्किएको तापले पहाडको टाउकोमा जमेको बरफ पग्लिएको थियो, जसले गर्दा आएको विनाशकारी हिलोको बाλα (लाहार) मा २३,००० भन्दा बढी मानिसहरूको ज्यान गएको थियो। यो घटनालाई इतिहासमा आर्मेरो त्रासदीको नामले चिनिन्छ। ज्वालामुखीबाट लगभग ५० किलोमिटर पूर्वमा अवस्थित तोलिमा प्रान्तको आर्मेरो सहर यो हिलोको चपेटामा पूर्ण रूपमा आएको थियो। रातको समयमा सुतिरहेका मानिसहरूमाथि करिब ३० देखि ५० किलोमिटर प्रतिघण्टाको गतिले हिलोको छालहरू आइपुगेको थियो, जसबाट सहरको लगभग ७०% जनसङ्ख्या नष्ट भएको थियो।
​२००४: तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज डब्लु. बुशले आफ्नो दोस्रो कार्यकालको शुरुआतको समयमा एक स्वतन्त्र फिलिस्तीनी राष्ट्रको निर्माणका लागि चार वर्षको लक्ष्य राख्नुभएको थियो। यो घोषणा फिलिस्तीनी नेता यासर Arafat को मृत्युको लगत्तै र बुशको दोस्रो पटक राष्ट्रपति निर्वाचित भएको अवसरमा गरिएको थियो। ह्वाइट हाउसमा बेलायती प्रधानमन्त्री टोनी ब्लेयरसँगको संयुक्त पत्रकार सम्मेलनका दौरान बुशले यो कुरा बताउनुभएको थियो। बुशले आफूले आफ्नो दोस्रो चार वर्षको कार्यकाल समाप्त हुनुभन्दा अगाडि एक शान्तिपूर्ण र लोकतान्त्रिक फिलिस्तीनी राष्ट्रको निर्माण भएको हेर्न चाहेको बताएका थिए।
​२००५: बंगलादेशको राजधानी ढाकामा सार्कको १३औँ शिखर सम्मेलन सम्पन्न भयो। यो दुई दिने सम्मेलन (१२–१३ नोभेम्बर २००५) को समापनमा सदस्य देशहरूले क्षेत्रीय सहयोग बढाउने र आतंकवादलाई जरादेखि समाप्त गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै ढाका घोषणापत्रलाई स्वीकार गरे। साथै १४औँ सार्क शिखर सम्मेलनको आयोजना अप्रिल २००७ मा भारत (नयाँ दिल्ली) मा गर्ने निर्णय गरियो।
​२००७: कमनवेल्थ (राष्ट्रमण्डल) ले पाकिस्तानलाई देशमा लागु गरिएको आपतकाल हटाउन १० दिनको अल्टिमेटम दिएको थियो। संगठनले चेतावनी दिएको थियो कि यदि तोकिएको समयभित्र लोकतान्त्रिक व्यवस्था बहाल गरिएन भने, पाकिस्तानको सदस्यता निलम्बन गरिनेछ।
​२००७: अष्ट्रेलियाको क्वींसलैंडस्थित गोल्ड कोस्टमा आयोजित पहिलो एसिया प्यासिफिक स्क्रिन अवार्ड्समा भारतीय चलचित्र ‘गांधी, माई फादर’ लाई सर्वश्रेष्ठ पटकथाको पुरस्कार प्राप्त भएको थियो। यो पुरस्कार चलचित्रका लेखक तथा निर्देशक फिरोज अब्बास खानलाई प्रदान गरिएको थियो। यो सिनेमा जगतमा निर्देशकको रूपमा उहाँको पहिलो चलचित्र थियो।
​२००८: असमको क्षेत्रीय पार्टी ‘असम गण परिषद’ भारतीय जनता पार्टीको नेतृत्व गठबन्धनमा सामेल भयो। नयाँ दिल्लीमा आयोजित एक पत्रकार सम्मेलनका दौरान तत्कालीन भाजपा नेता लालकृष्ण आडवाणीले यो गठबन्धनको आधिकारिक घोषणा गरेका थिए।
​२००९: झारखण्डमा नक्सलवादीहरूले राष्ट्रिय जनता दलका नेता तथा निवर्तमान विधायक रामचन्द्र सिंहसहित कुल सात जनाको अपहरण गरेका थिए। नक्सलवादीहरूले यो अपहरण झारखण्डको लातेहार जिल्लाको मनिका (धानुकुआ गाउँ) क्षेत्रबाट गरेका थिए।
​२०१५: फ्रान्सको राजधानी पेरिस र यसको नजिकैको क्षेत्र सेन्ट-डेनिसमा धेरै स्थानहरूमा शृङ्खलाबद्ध आतंकवादी आक्रमणहरू भए। यो आक्रमणमा १३० जनाको ज्यान गयो र ३५० भन्दा बढी मानिसहरू घाइते भए। यो आक्रमण मुख्य रूपमा ‘स्टेड डि फ्रान्स’ स्टेडियम बाहिर, धेरै रेस्टुरेन्ट तथा क्याफेहरू, र ‘बाताकलां कन्सर्ट हल’ मा गरिएको थियो, जहाँ सबैभन्दा बढी (करिब ९०) मानिसहरूको ज्यान गयो। यो खूनी आतंकवादी घटनाको जिम्मेवारी आतंकवादी संगठन इस्लामिक स्टेटले लिएको थियो।
​२०१८: अमेरिकाको टेक्सासस्थित लाफ्लिन एयर फोर्स बेसमा प्रशिक्षण उडानका दौरान एउटा नर्थ्रोप T-38C ट्यालन जेट विमान दुर्घटनाग्रस्त भयो। यो दुर्घटनामा एक इन्स्ट्रक्टर पाइलटको मृत्यु भयो र अर्को घाइते भए।
​२०१९: भारतको सर्वोच्च अदालतले एक ऐतिहासिक फैसलामा यो तय गर्यो कि प्रधानन्यायाधीशको कार्यालय सार्वजनिक प्राधिकरण हो र यो सूचनाको अधिकार ऐन अन्तर्गत पर्दछ।
​२०२०: काबुल प्रान्तको पगमान जिल्लामा एक आत्मघाती कार बम आक्रमण भयो। यो आक्रमणमा कम्तीमा ४ अफगान सैनिक मारिए र ५ अन्य गम्भीर रूपमा घाइते भए।
​२०२०: अमेरिकाको उत्तर क्यारोलिना राज्यमा मुसलधारे वर्षापछि आएको अचानक बाढीका कारण कम्तीमा ७ जनाको ज्यान गयो र धेरै मानिसहरू बेपत्ता भए।
​२०२०: सिनाई प्रायद्वीपमा एक अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति सेनाको हेलिकप्टर दुर्घटनाग्रस्त भयो। यो दुर्घटनामा ५ अमेरिकी, १ फ्रान्सेली र १ चेक नागरिकसहित कुल ७ शान्ति सैनिकहरूको ज्यान गयो।
​२०२०: उत्तर कश्मीरका धेरै सेक्टरहरूमा भारत र पाकिस्तानका सेनाहरूबीच भारी गोलाबारी भयो। यो द्वन्द्वमा कम्तीमा १५ जनाको ज्यान गयो, जसमा १० नागरिक र ५ सुरक्षाकर्मीहरू सामेल थिए।
​२०२१: मणिपुरको चुडाचंदपुर जिल्लामा उग्रवादीहरूले असम राइफल्सको काफिलेमाथि घाँत लगाएर आक्रमण गरे। यो आक्रमणमा कमान्डिंग अफिसर कर्नल विप्लव त्रिपाठी, उनकी पत्नी, उनका छोरा र ४ अन्य जवानसहित कुल ७ जनाको मृत्यु भएको थियो।
​२०२१: अफगानिस्तानको राजधानी काबुलको दश्त-ए-बरची क्षेत्रमा एउटा मिनिभ्यानमा जडान गरिएको म्याग्नेटिक बम विस्फोट भयो। यो विस्फोटमा ६ जनाको ज्यान गयो र ७ अन्य गम्भीर रूपमा घाइते भएका थिए।
​२०२१: सिरियाको देर-एज-जोर प्रान्तको मसरीब क्षेत्रमा इस्लामिक स्टेटका बन्दुकधारीहरूले सैनिकहरूको एक समूहमाथि घाँत लगाएर आक्रमण गरे। यो घटनामा १३ सैनिकको ज्यान गएको थियो।
​२०२२: अमेरिकाको इडाहो राज्यको मस्को सहरमा युनिभर्सिटी अफ इडाहोका चार विद्यार्थीहरू:– केली गोन्काल्वेस (२१ वर्ष), म्याडिसन मोगेन (२१ वर्ष), जाना कर्नोडले (२० वर्ष) र एथन च्यापिन (२० वर्ष) को उनीहरूको घरमै चक्कु प्रहार गरी हत्या गरिएको थियो। आक्रमणकारी ब्रायन कोहबर्गरलाई जुलाई २०२५ मा यस मामिलामा बिना प्यारोलको सम्भावनाको आजीवन कारावासको सजाय सुनाइएको छ।
​२०२२: टर्कीको इस्तानबुल सहरको व्यस्त इस्तिकलाल एभेन्युमा एक ठूलो बम विस्फोट भयो। यो आतंकवादी आक्रमणमा ६ जनाको मृत्यु भएको थियो र ८१ जना घाइते भएका थिए।
​२०२३: इजरायल-हमास युद्धका दौरान गाजाका दुई सबैभन्दा ठूला अस्पतालहरू:– अल-शिफा अस्पताल र अल-कुड्स अस्पतालले इन्धन, बिजुली र चिकित्सा आपूर्ति समाप्त भएको तथा आसपासमा जारी भारी सैन्य आक्रमणका कारण आफ्ना नियमित सेवाहरू र नयाँ बिरामीहरूको भर्ना पूर्ण रूपमा स्थगित गरेका थिए।
​२०२३: पूर्वी भूमध्यसागरमा एक नियमित सैन्य प्रशिक्षण र हवाई इन्धन भर्ने क्रममा अमेरिकी सेनाको एक एमएच-६० ब्ल्याकहाँक हेलिकप्टर दुर्घटनाग्रस्त भएको थियो। यो दुर्घटनामा अमेरिकी सेनाको विशेष अभियानसँग जोडिएका सबै ५ सैनिकहरूको मृत्यु भएको थियो।
​२०२४: इजिप्टको पोर्ट सईदमा एउटा ट्रक, एउटा बस र तीनवटा कारबीच भयानक टक्कर भयो। यो दुर्घटनामा १२ जनाको मृत्यु भयो र ५ अन्य गम्भीर रूपमा घाइते भए।
​२०२४: उत्तर प्रदेशको मथुरास्थित इन्डियन आयल कर्पोरेसनको रिफाइनरीमा भएको विस्फोटमा ८ जना झुलिए। घाइतेहरूमध्ये ३ जनाको अवस्था अत्यन्त गम्भीर बताइएको छ।
​२०२५: इन्डोनेसियाको जाभा टापुमा गएको भीषण पहिरोको चपेटामा पर्दा ३ जनाको मृत्यु भयो र २० अन्य मानिसहरू बेपत्ता भए।
​२०२५: दक्षिण कोरियाको ग्योंगगी प्रान्तको बुचेनस्थित एक खुला बजारमा एउटा ट्रक अनियन्त्रित भई पैदल यात्रीहरूको भिडमा पस्यो। यो दुर्घटनामा २ जनाको ज्यान गयो र १८ अन्य मानिसहरू घाइते भए।
​२०२५: रुसको करेलिया गणराज्यको प्रियोनेज्स्की जिल्लामा एक प्रशिक्षण उडानका दौरान सुखोई एसयू-३०एसएम लडाकु विमान क्र्यास भयो। यो दुर्घटनामा विमानमा सवार दुवै पाइलट (क्रू मेम्बर्स) को मृत्यु भयो।
​२०२५: लिबियाको अल-खुम्स तट नजिकै लगभग १०० आप्रवासीहरू बोकेका दुईवटा डुङ्गाहरू समुद्रमा पल्टिए। यो दुर्घटनामा कम्तीमा ४ जनाको मृत्यु भयो।
​२०२५: मुम्बई-बैंगलुरु राजमार्गमा पुणेको नवले ब्रिज नजिकै साँझको समयमा एउटा कन्टेनर ट्रकको नियन्त्रण गुम्दा २० देखि २५ वटा सवारी साधनहरू आपसमा ठोक्किए। यो टक्करपछि केही सवारी साधनहरूमा आगो लाग्यो, जसमा ८ जनाको मृत्यु भयो र १४ देखि १५ जना घाइते भए।
​१३ नोभेम्बरमा जन्मिएका प्रसिद्ध व्यक्तिहरू~
​१७८०: महाराजा रणजीत सिंह– ‘शेर-ए-पञ्जाब’ को नामले प्रसिद्ध शिख साम्राज्यका संस्थापक (जन्म हाल पाकिस्तानको गुज्रानवालामा भएको थियो)
१८५०: रोबर्ट लुइस स्टिभेन्सन – ‘ट्रेजर आइल्याण्ड’ जस्ता कालजयी रचनाहरूका प्रसिद्ध स्कटिश लेखक
१८७३: डा. मुकुन्द रामाराव जयकर – प्रसिद्ध शिक्षाविद्, समाजसुधारकर्ता, न्यायाधीश र संविधान विशेषज्ञ थिए, जो पुणे विश्वविद्यालयका पहिलो कुलपति पनि बने
१८९२: राय कृष्णदास – एक प्रसिद्ध हिन्दी कथाकार, गद्यगीत लेखक र कला मर्मज्ञ। उनले वाराणसी में ‘भारत कला भवन’ को स्थापनामा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।
१८९३: एडवर्ड एडेलबर्ट डोइसी – अमेरिकी बायोकेमिस्ट (जैव रसायनज्ञ) थिए, जिन्हें भिटामिन ‘के’ को खोजका लागि चिकित्साको नोबेल पुरस्कार मिल्यो
१९१७: गजानन माधव मुक्तिबोध – हिन्दी साहित्यका एक प्रमुख प्रगतिशील कवि र आलोचक। ‘चाँद का मुँह टेढ़ा है’ र ‘अंधेरे में’ उनका प्रसिद्ध रचनाहरू हुन्।
१९१७: वसंतदादा पाटिल – भारतीय स्वतन्त्रता सेनानी र कांग्रेसका वरिष्ठ नेता थिए। उनी चार पटक महाराष्ट्रका मुख्यमन्त्री र पछि राजस्थानका राज्यपाल पनि रहे।
१९३५: पी. सुशीला – दक्षिण भारतीय सिनेमाकी दिग्गज पार्श्वगायिका हुन्। उनले विभिन्न भारतीय भाषाहरूमा हजारौँ गीतहरू गाएकी छिन् र धेरै राष्ट्रिय पुरस्कारहरू जितेकी छिन्
१९४५: प्रियरंजन दासमुंशी – कांग्रेसका वरिष्ठ नेता र पूर्व केन्द्रीय सूचना तथा प्रसारण मन्त्री थिए। उनी लामो समयसम्म अखिल भारतीय फुटबल महासंघका अध्यक्ष पनि रहे।
१९४९: मल्लादी वेंकट कृष्ण मूर्ति – तेलुगु भाषाका एक अत्यन्त लोकप्रिय उपन्यासकार र लेखक हुन्।
१९५१: क्याप्टेन जी. आर. गोपीनाथ – भारतको पहिलो कम लागतको एयरलाइन ‘एयर डेक्कन’ का संस्थापक हुन्।
१९६२: डा. विक्रम आई. शाह – भारतका प्रख्यात अर्थोपेडिक (हाडजोर्नी) सर्जन र शल्बी हस्पिटल्सका संस्थापक
१९६८: जुही चावला – हिन्दी सिनेमाकी जानी-माने अभिनेत्री र पूर्व मिस इन्डिया (१९८४) हुन्।
१९६९: जेरार्ड बटलर – ‘३००’ जस्ता चलचित्रहरूका लागि प्रसिद्ध एक स्कटिश अभिनेता
१९७३: कविता लाड – मराठी थिएटर, टेलिभिजन र चलचित्रकी चर्चित अभिनेत्री
१९८०: हरमन बावेजा – भारतीय चलचित्र अभिनेता र निर्माता
१९८४: विक्रांत संतोष – तमिल सिनेमाका प्रसिद्ध अभिनेता
१९९३: निकिता दत्ता – भारतीय चलचित्र र टेलिभिजन अभिनेत्री हुन्, जो ‘कबीर सिंह’ र टिभी शो ‘एक दूजे के वास्ते’ का लागि चिनिन्छिन्
​१३ नोभेम्बरमा निधन भएका प्रमुख व्यक्तिहरू~
​१४६०: प्रिन्स हेनरी द नेभिगेटर – पोर्चुगलका एक प्रभावशाली राजकुमार थिए। उनले समुद्री खोजहरूको युगको शुरुआत गर्नमा मुख्य भूमिका निर्वाह गरेका थिए।
१५८९: भगवंत दास – आमेरका शासक र लाहोरका संयुक्त गवर्नर
१७७०: जर्ज ग्रेनभिल – ग्रेट ब्रिटेनका पूर्व प्रधानमन्त्री। उनको कार्यकालका दौरान अमेरिकी उपनिवेशहरूमा स्टाम्प ऐन लागु गरिएको थियो।
१८६८: जियोआचिनो रोसिनी – एक विश्व प्रसिद्ध इतालवी ओपेरा संगीतकार थिए। उनले ‘द बार्बर अफ सेविले’ जस्ता कालजयी ओपेराको रचना गरेका थिए
१९०३: क्यामिल पिसारो – प्रभावशाली डेनिश-फ्रान्सेली चित्रकार थिए। उनलाई आधुनिक चित्रकला र इम्प्रेसनिज्म (प्रभाववाद) आन्दोलनका प्रमुख स्तम्भहरूमा गनिन्छ।
१९५२: मार्गेरेट वाइज ब्राउन – प्रसिद्ध अमेरिकी लेखिका थिइन्। उनले बच्चाहरूको प्रसिद्ध किताब ‘गुडनाइट मून’ को रचना गरेकी थिइन्।
१९६२: गुलाम याजदानी – भारतीय पुरातत्व वैज्ञानिक थिए।
१९६३: मार्गरेट मरे – कोलकातामा जन्मेकी एक प्रसिद्ध मानवविज्ञानी। उनी युनिभर्सिटी कलेज लन्डनमा पुरातत्वको लेक्चरर बन्ने पहिलो महिला बनेकी थिइन्
१९६९: इस्कंदर अली मिर्ज़ा – पाकिस्तानका अन्तिम गवर्नर-जनरल र देशका पहिलो राष्ट्रपति। संयोगले उनको जन्म र निधन दुवै १३ नोभेम्बरमै भएको थियो।
१९७४: भिटोरियो डी सिका – महान इतालवी चलचित्र निर्देशक र अभिनेता थिए। उनको चलचित्र ‘बाइसिकल थिभ्स’ लाई विश्व सिनेमाको इतिहासमा माइलखुट्टा (माइलस्टोन) मानिन्छ।
२००२: गौरीश कैकिनी – कन्नड, मराठी र कोंकणी भाषाहरूका प्रसिद्ध लेखक र पत्रकार थिए। भारतीय साहित्यमा योगदानका लागि उनलाई साहित्य अकादमी पुरस्कारबाट सम्मानित गरिएको थियो
२००३: बी. एम. गफूर – एक प्रसिद्ध कार्टून कलाकार थिए, जसले केरल कार्टून अकादमीको स्थापना गरेका थिए
२०१४: अलेक्जेंडर ग्रोथेंडिक – २०औँ शताब्दीका सबैभन्दा महान गणितज्ञहरू मध्ये एक थिए। उनले आधुनिक बीजगणितीय ज्यामिति क्षेत्रमा क्रान्तिकारी काम गरेका थिए।
२०१६: लियोन रसेल – दिग्गज अमेरिकी संगीतकार र गीतकार थिए। उनले रक र पप संगीतको दुनियाँमा छ दशकसम्म महत्वपूर्ण योगदान दिएका थिए।
२०२५: जुआन पोंस एनराइल – उनी फिलिपिन्सका एक वरिष्ठ राजनेता र पूर्व रक्षा मन्त्री थिए।
नोभेम्बर १३ का महत्त्वपूर्ण दिवस र विशेष अवसरहरू~
विश्व दयालुता दिवस: यो सन् १९९८ मा ‘वर्ल्ड काइन्डनेस मुभमेन्ट’ द्वारा सुरु गरिएको एक अन्तर्राष्ट्रिय दिवस हो। यसको उद्देश्य समाजभित्र दयालुता, प्रेम, करुणा र भ्रातृत्वको प्रवर्द्धन गर्नु हो।
बलुच राष्ट्रिय शहीद दिवस: बलुचिस्तान र विश्वभर छरिएर रहेका बलुच समुदायहरूले ‘बलुच राष्ट्रिय शहीद दिवस’ मनाउँछन्। यो दिन बलुचिस्तानको स्वतन्त्रता र सार्वभौमसत्ताका लागि आफ्नो जीवन उत्सर्ग गर्ने बलुच शहीदहरूको सम्झनामा समर्पित छ।

About Author

Advertisement