काठमाडौँ: नेपालमा ‘हिमालयन भियाग्रा’का नामले प्रसिद्ध यार्सागुम्बा लामो समयदेखि हिमाली क्षेत्रका मानिसहरूको आम्दानीको मुख्य स्रोत रहँदै आएको छ। सामान्यतया यार्सागुम्बा वा हिमालयन भियाग्राको मूल्य ३० लाख रुपैयाँ प्रति किलोसम्म हुने गर्छ। तर, हालैका दिनहरूमा यसका कुनै खरिदकर्ता भेटिएका छैनन्। यसै कारणले गर्दा दुर्गम पहाडहरूबाट यार्सागुम्बा सङ्कलन गरेर ल्याउने किसानहरू यसलाई कौडीको भाउमा बेच्न बाध्य भएका छन्। यसबाट नेपालका किसानहरूलाई ठूलो घाटा भइरहेको छ र उनीहरू अन्य काम-धन्दाको खोजीमा भारततर्फ पलायन हुन बाध्य भएका छन्।
यार्सागुम्बा सङ्कलकहरू पलायन हुन बाध्य
केही प्रतिवेदनहरूका अनुसार, औषधीय कवक यार्सागुम्बा खोज्न आवश्यक सामान र उपकरणहरूमा ६०,००० रुपैयाँ खर्च गरेका मानिसहरूले धेरै मुस्किलले १,२०,००० रुपैयाँसम्म मात्र कमाउन सकेका छन्। ज्यान जोखिममा राखेर यार्सागुम्बा सङ्कलन गरे तापनि उनीहरूले यसको उचित मूल्य पाउन सकेका छैनन्। यसको मुख्य कारण मागमा आएको कमी र पाइने यार्सागुम्बाको गुणस्तर कमजोर हुनु हो। जलवायु परिवर्तनका कारण यार्सागुम्बा पाउन दुर्लभ हुँदै गएको छ। जुन पाइन्छन्, ती पनि अपूर्ण रूपमा विकसित हुन्छन्, जसले गर्दा बजारमा तिनको उचित मूल्य पाउन सकिएको छैन।
यार्सागुम्बाका खरिदकर्ता किन भेटिरहेका छैनन्?
एक नेपाली यार्सागुम्बा विक्रेताका अनुसार उनीहरूको उत्पादनको सबैभन्दा ठूलो खरिदकर्ता चीन हो। नेपालमा पाइने ९० प्रतिशत यार्सागुम्बा चीनतर्फ निर्यात हुन्छ। तर अहिले चिनियाँ व्यापारीहरू आउन छाडेका छन्, किनभने उनीहरू आफैँ यसको सङ्कलन गरिरहेका छन्। यसै कारण स्थानीय व्यापारीहरूले पनि यार्सागुम्बा सङ्कलनकर्ताहरूबाट यसको खरिद गरिरहेका छैनन्। डोल्पामा उत्पादित यार्सागुम्बा गत वर्ष २० लाखदेखि २४ लाख रुपैयाँ प्रति किलोग्रामका दरले बिकेको थियो। यस वर्ष यसको मूल्य ३० लाख रुपैयाँ प्रति किलोग्राम रहने अनुमान गरिएको छ।
यार्सागुम्बाबाट नेपाललाई हुन्छ ठूलो आम्दानी
गत वर्ष मुगुमा उत्पादित यार्सागुम्बा १८ लाख रुपैयाँ प्रति किलोग्रामसम्म बिकेको थियो। यस वर्ष हालसम्म डिभिजन वन कार्यालयले जम्मा १० किलोग्राम यार्सागुम्बाको छोटकरी/छोडपुर्जी (परमिट) मात्र जारी गरेको छ। गत वर्ष यसले २२ किलोग्रामको परमिट जारी गरेको थियो भने रारा राष्ट्रिय निकुञ्जले ३३ किलोग्रामको परमिट जारी गरेको थियो।
यार्सागुम्बा मुगुको मुगुम कर्मारोङ गाउँपालिकाको कोइकी, ठूलो कोइकी, रिमार, टाँके र अन्य क्षेत्रहरूमा पाइन्छ। यस वर्ष लगभग ४,२०० सङ्कलकहरूले यी पाटनहरूबाट यार्सागुम्बा सङ्कलन गरेका थिए, जसबाट गाउँपालिकालाई २८ लाख रुपैयाँ राजस्व प्राप्त भएको थियो।





