कोलकाता : आज, भारत माताका योग्य पुत्र स्वामी विवेकानन्दको जन्मजयन्ती हो। १८६३ मा यस दिन, कोलकाताको शिमला स्ट्रिटको दत्त परिवारमा जन्मेका नरेन्द्रनाथको विश्वविजयी ‘स्वामी विवेकानन्द’ बन्ने कथा केवल एक संत (विवेकानन्दको प्रेरणा) को जीवनी मात्र होइन, तर राष्ट्रको आध्यात्मिक पुनरुत्थानको इतिहास पनि हो। प्रत्येक वर्ष यो दिन भारतमा ‘राष्ट्रिय युवा दिवस’ को रूपमा मनाइन्छ।

नरेंद्रनाथदेखि विवेकानंद: बाल्यकालदेखि नै तीक्ष्ण बुद्धि भएका र सत्यको खोजीमा जोशिलो नरेन्द्रनाथको श्री रामकृष्ण परमहंसदेवको उपस्थितिमा उनको जीवनमा आमूल परिवर्तन आयो। दक्षिणेश्वरको महान जीवनको सम्पर्कमा आएर, उनले महसुस गरे कि ‘जीवितहरूलाई माया गर्ने भगवान नै हुन्।’ श्री रामकृष्णको मृत्यु पछि, उनी भारतको भ्रमणमा गए र आम जनताको गरिबी र अपमान देखे। कन्याकुमारीको समुद्री किनारमा ध्यान गर्दा, उनले भारतको आत्मालाई पुनर्निर्माण गर्ने संकल्प गरे।

शिकागो विश्व सम्मेलन र विश्व विजय: सेप्टेम्बर ११, १८९३ मा, शिकागोमा विश्व धर्म सम्मेलनमा उनको ऐतिहासिक भाषणले भारतलाई विश्व मञ्चमा नयाँ उचाइमा पुर्‍यायो। उनको भाषणको पहिलो सम्बोधन, “अमेरिकाका भाइबहिनीहरू” सुनेर सभामा सात हजार मानिसहरूले उभिएर ताली बजाएर प्रशंसा गरे। पूर्वीय आध्यात्मिकता र पश्चिमी विज्ञानलाई संयोजन गरेर, उनले प्रमाणित गरे कि हिन्दू धर्म संकीर्णता होइन, तर एक शाश्वत उदारता हो।

आधुनिक सोच र युवा शक्ति: विवेकानन्द विश्वास गर्थे कि राष्ट्रको मेरुदण्ड यसको युवा शक्ति हो। उनी ‘मांसपेशीसहित फलाम र स्नायुसहित स्टील’ जस्तो बलियो मानसिकता भएको युवा चाहन्थे। उनको मन्त्र थियो – “उत्तिष्ठ जागृत प्रभाव वरण निबोधात” (उठ्नुहोस्, उठ्नुहोस् र लक्ष्य प्राप्त नभएसम्म नरोक्नुहोस्)। उनले भने कि शिक्षाको उद्देश्य ‘मानिस बनाउने शिक्षा’ हो। उनले स्थापित ‘रामकृष्ण मिसन’ अझै पनि सेवा र बलिदानको आदर्शमा अडिग छ।

वर्तमान समयमा सान्दर्भिकता: आजको अशान्त समयमा, विवेकानन्दका आदर्शहरू बढी आवश्यक छन्। उहाँले धर्मलाई मन्दिरमा होइन, तर मानिसहरूको सेवामा देख्नुभयो। जात, धर्म र जातको भेदभाव नगरी सबैलाई प्रेमको सन्देश दिनुभयो, जुन आधुनिक भारतको एकताको मुख्य स्तम्भ हो। केवल ३९ वर्षको आफ्नो छोटो जीवनमा उहाँले फैलाउनुभएको आध्यात्मिक तेज अझै पनि करोडौं युवाहरूको लागि मुख्य मार्ग हो।