शान्तिनिकेतन: विश्व भारतीलाई शिक्षाको मन्दिर भनेर वर्णन गर्दै रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले शुक्रबार संस्थानका विद्यार्थीहरूलाई यसको संस्थापक रवीन्द्रनाथ टैगोर जस्तै मानवतावादी हुन आग्रह गरे। उनले भने, ‘ट्यागोरको विचार र दर्शनले भारतीय समाजलाई प्रभाव पारिरहेको छl’ मुख्य अतिथिको रूपमा केन्द्रीय विश्वविद्यालयको वार्षिक दीक्षान्त समारोहको अध्यक्षता गर्दै आएका रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले पनि बङ्गालमा तीर्थयात्राका दुई केन्द्रहरू रहेको बताए। ‘एउटा गंगा सागर र अर्को विश्व भारती हो,’ उनले भनेl विद्यार्थी र संकाय सदस्यहरूलाई सम्बोधन गर्दै उनले भने, ‘राष्ट्रवाद क्षेत्रीय हुन सक्दैन भनेर ट्यागोरले देखाए। यो हाम्रो बहुलवादी संस्कृतिमा आधारित हुनुपर्छ। बालबालिकामा मानवतावादको मूल्य जगाउन उनले यो ठाउँ स्थापना गरेका हुन्l’ उनले विद्यार्थीलाई जीवनमा उल्लेखनीय काम गर्न र यसले देशलाई कसरी फाइदा पुग्ने भन्ने सोच्न आग्रह गरे। उनले नयाँ शिक्षा नीति २०२० ले युवाको सर्वाङ्गीण विकासमा टेवा पुग्नेमा जोड दिए। उनले भने, ‘बालबालिकाको भविष्य उसको पालनपोषणमा भर पर्छ। ट्यागोरको विश्व-भारतीले हामीलाई यो मार्ग कस्तो हुनुपर्छ भनेर देखाउँछ। प्रकृतिको काखमा जेलजस्तो कोठाको बन्धनबाट मुक्त छl’ उनले भने, ‘जीवनमा तिमी जे बने पनि… वैज्ञानिक, इन्जिनियर, सुधारवादी, समाजशास्त्री वा कलाकार, तिमीले गुरुदेवले सिकाएका मूल्यहरू आत्मसात गर्नुपर्छ। समाज सुधारक गोपालकृष्ण गोखलेको ‘बङ्गाल जसले आज सोच्छ, भारतले भोलि सोच्छ’ भन्ने भनाइलाई स्मरण गर्दै रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले यो भनाइलाई पुन: अनुभूति गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको र त्यसो गर्ने जिम्मेवारी युवाहरूको रहेको बताए। उनले भने, ‘आज बङ्गालमा पुनर्जागरणको खाँचो छ भन्ने मैले बुझेको छु, ताकि यो भूमीले ज्ञान–विज्ञान र दर्शनको क्षेत्रमा फेरि एकपटक सम्पूर्ण देशलाई नयाँ योगदान दिन सकोस्। यस दिशामा पूर्ण प्रतिबद्धताका साथ अगाडि बढ्नुहुनेछ भन्ने मलाई पूर्ण विश्वास छl’ उनले कवि, लेखक, सङ्गीतकार तथा दार्शनिक ट्यागोरले सामाजिक सुधार र महिला सशक्तिकरणमार्फत परिवर्तन ल्याउने कुरामा विश्वास गर्ने बताए।