नयाँ दिल्ली: भारतीय नोटमा चाँडै ठूलो परिवर्तन देख्न सकिन्छ। वास्तवमा, नोटहरूमा भारतका ११औं राष्ट्रपति तथा मिसाइल म्यान डाक्टर एपीजे अब्दुल कलाम र रवीन्द्रनाथ टैगोरको फोटो ल्याउने तयारी भइरहेको छ। हालसम्म भारतीय नोटमा राष्ट्रपिता महात्मा गान्धीको तस्बिर मात्र छापिएको छ। न्यु इण्डियन एक्सप्रेसको रिपोर्टअनुसार वित्त मन्त्रालय र भारतीय रिजर्भ ब्यांक (आरबीआई) ले अब ब्यांक नोटको नयाँ शृङ्खला ल्याउने विचार गरिरहेको छ जसमा ट्यागोर र कलामको वाटरमार्क गरिएको फोटो हुनेछ।

यो पहिलो पटक हो, आरबीआईले नोटमा महात्मा गान्धी बाहेक अन्य प्रसिद्ध व्यक्तित्वहरूको फोटो प्रयोग गर्ने विचार गरिरहेको छ। रिपोर्टहरूका अनुसार गान्धी, टैगोर र कलामका वाटरमार्क गरिएका तस्वीरहरूको दुईवटा नमूनाहरू आरबीआई र सेक्युरिटी प्रिन्टिङ एण्ड मिन्टिङ कर्पोरेशन अफ इण्डिया (एसपीएमसीआईएल) ले वित्त मन्त्रालयअन्तर्गत आईआईटी-दिल्ली इमेरिटस प्रोफेसर दिलीप टी शाहानीलाई पठाएको थियो। प्राध्यापक शाहानीलाई दुई सेटबाट छनोट गरी सरकारले अन्तिम विचारका लागि पेश गर्न भनिएको छ। सरकारी स्रोतका अनुसार एक वा तीनवटै तस्बिर छनोट गर्नेबारे अन्तिम निर्णय ‘उच्च स्तरीय’ बस्ने बैठकले गर्नेछ। स्रोतका अनुसार तीनवटा वाटरमार्क नमूनाको डिजाइनलाई आधिकारिक स्वीकृति प्राप्त भएको थियो। अहिलेसम्म कुनै ठोस निर्णय गरिएको छैन, तर नोटहरूमा व्यक्तिगत व्यक्तित्वहरूको वाटरमार्क गरिएको चित्रहरू समावेश गर्ने सम्भावना अन्वेषण गर्न कदम चालिएको छ। विश्वमा यस्ता धेरै देश छन् जहाँ नोटमा विभिन्न किसिमका तस्वीरहरु प्रयोग गरिन्छ। उदाहरणका लागि अमेरिकी डलर मूल्यका नोटहरूमा जर्ज वाशिंगटन, बेन्जामिन फ्र्याङ्कलिन, थोमस जेफरसन, एन्ड्रयू ज्याक्सन, अलेक्ज्याण्डर ह्यामिल्टन र अब्राहम लिंकनलगायत १९औं शताब्दीका राष्ट्रपतिहरूको तस्वीरहरू छन्। वाटरमार्कको अनुसन्धान गरिरहेका प्रोफेसर शाहनी इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक इन्स्ट्रुमेन्टेसनमा विशेषज्ञ छन्। यसै वर्षको जनवरीमा मोदी सरकारले उनलाई पद्मश्रीबाट सम्मानित गरेको थियो। उच्च सरकारी स्रोतका अनुसार सन् २०१७ मा आरबीआईको ९ आन्तरिक समितिमध्ये एउटाले २०२० मा आफ्नो प्रतिवेदन बुझाएको थियो। यसमा महात्मा गान्धीबाहेक ट्यागोर र कलामका वाटरमार्क गरिएका तस्वीरहरू हुनुपर्छ भन्ने प्रस्ताव राखिएको थियो। यी समितिहरू ब्यांक नोटहरूको नयाँ शृङ्खलाका लागि नयाँ सुरक्षा सुविधाहरू सिफारिस गर्न गठन गरिएको थियो। सन् २०२१ मा आरबीआईले आफ्नो मैसूरमा रहेको रिजर्व ब्यांक अफ इण्डिया नोट मुद्रान प्रालि र होशंगाबादमा एसपीएमसीआईएलको सेक्युरिटी पेपर मिललाई वाटरमार्क नमूनाहरूको आफ्नै सेटहरू तयार गर्न निर्देशनहरू जारी गर्‍यो। त्यसपछि आरबीआई र एसपीएमसीआईएलले सेटको नमूना परीक्षणका लागि शहानी पठाएका थिए।