वृद्धवृद्धाको मानसिक, भावनात्मक र शारीरिक स्वास्थ्यमा गहिरो असर

​नयाँ दिल्ली: उमेर ढल्किँदै जाँदा उत्पन्न हुने एक्लोपन र सामाजिक अलगाव (एक्लाबन्दी) ले वृद्धवृद्धाको मानसिक, भावनात्मक तथा शारीरिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्ने एक स्वास्थ्य रिपोर्टले खुलासा गरेको छ। बच्चाको पढाइ वा रोजगारीका कारण विदेश वा अन्यत्र बसाइँसराइ, सेवानिवृत्ति (रिटायरमेंट) तथा शारीरिक समस्याहरूले गर्दा वृद्धवृद्धाको सामाजिक सम्पर्कमा भारी कमी आउने गरेको छ।
​डिमेंशिया विशेषज्ञ तथा क्लिनिकल साइकोलॉजिस्ट डा. नेहा सिन्हाका अनुसार लामो समयसम्मको एक्लोपनले मुटुको रोगको जोखिममा २९ प्रतिशत र स्ट्रोकको जोखिममा ३२ प्रतिशतले वृद्धि गराउने विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन्। भारतमा गरिएका केही अध्ययनअनुसार ५५ प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धवृद्धा एक्लोपनको समस्या भोग्न बाध्य छन्।
​मस्तिष्क र स्मरणशक्तिको क्षमतामा ह्रास
मानिसहरूसँग कुराकानी गर्नु केवल सामाजिक आवश्यकता मात्र नभई मस्तिष्कलाई सक्रिय राखिराख्ने एक महत्वपूर्ण माध्यम हो। संवादको कमीले गर्दा मस्तिष्कमा मानसिक सक्रियता घट्दै जान्छ। लामो समयसम्म एक्लो बस्दा शरीरमा लगातार तनावको स्थिति पैदा भई ‘कोर्टिसोल’ नामक तनाव हॉर्मोनको स्तर उच्च रहन्छ, जसले स्मरणशक्ति र नयाँ कुरा सिक्ने क्षमतासँग सम्बन्धित मस्तिष्कको ‘हिप्पोकैम्पस’ भागलाई नकारात्मक असर पार्छ। यसले डिप्रेसन, चिन्ता, निद्राको कमी र डिमेंशिया (बिर्सने रोग) को खतरासमेत बढाउने गर्दछ।
​देखभाल र समाधानका उपायहरू
वृद्धवृद्धाको जीवनशैली र हेरचाहमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन अब विभिन्न थेरापीहरूको प्रयोग बढेको छ:
​रिमिनिसेंस थेरापी (पुरानी सम्झना साटासाट गर्ने विधि), म्युजिक थेरापी र सिर्जनात्मक गतिविधिहरूले उनीहरूको मुड राम्रो बनाउन र मानसिक क्षमतालाई सक्रिय राख्न मद्दत गर्दछ।
​सिनियर लिभिङ कम्युनिटीज र डे-केयर सेन्टरहरूले वृद्धवृद्धालाई नयाँ साथीहरू भेट्ने र एकआपसमा अनुभव साट्ने अवसर प्रदान गर्दछन्।
​विशेषज्ञहरूका अनुसार वृद्धवृद्धालाई केवल हेरचाह आवश्यक पर्ने व्यक्ति मात्र नभई उनीहरूको पहिचान, भावना र सम्मानलाई ख्याल गर्दै समाज र परिवारले विशेष अपनापन दिनुपर्ने आवश्यकता रहेको छ।