स्तन क्यान्सरपछि गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सर विश्वभरि महिलाहरूमा दोस्रो सबैभन्दा सामान्य क्यान्सर हो, र यो रोग तथा मृत्युको प्रमुख कारण रहँदै आएको छ। तर, यसलाई सही समयमा पहिचान र चेतना अभिवृद्धि गरेर ठूलो मात्रामा रोक्न सकिन्छ। रोकथाम र प्रारम्भिक परीक्षणको महत्त्वलाई उजागर गर्न, विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्युएचओ) ले हरेक जनवरीलाई “गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सर चेतना महिना” को रूपमा मनाउँछ।

गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सर र यसको रोकथाम बुझ्नु

गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सर ह्युमन प्यापिलोमाभाइरस (एचपीभी) नामक भाइरसको संक्रमणका कारण विकसित हुन्छ, जसले गर्भाशयको मुख (ग्रीवा) लाई असर गर्छ। एचपीभी संक्रमणका कारण गर्भाशय ग्रीवामा घाउ वा अल्सर बन्न सक्छन्, जुन बिस्तारै १० देखि १५ वर्षको अवधिमा क्यान्सरमा परिणत हुनसक्छ। यो लामो लक्षणरहित अवधि रोकथामका लागि एक महत्वपूर्ण अवसर प्रदान गर्छ। यदि प्रारम्भिक अवस्थामा नै क्यान्सर-पूर्व अवस्थामा यसको पहिचान गरियो भने, पूर्ण रूपमा क्यान्सर बन्नु अघि नै यसको सफल उपचार गर्न सकिन्छ।

स्क्रिनिङ (परीक्षण) को महत्त्व

गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सर रोक्नका लागि नियमित परीक्षण अत्यन्तै आवश्यक छ, र यसको लागि मुख्य विधि पीएपी स्मीयर टेस्ट हो। यो गैर-आक्रामक परीक्षण हो जसमा एनेस्थेसियाको आवश्यकता पर्दैन। यस परीक्षणमा गर्भाशय ग्रीवाबाट केही कोषहरू संकलन गरिन्छ, ताकि कुनै असामान्य परिवर्तनहरू पहिचान गर्न सकियोस्। पीएपी स्मीयर परीक्षणले गर्भाशय ग्रीवाका ती परिवर्तनहरू पत्ता लगाउन सक्छ, जुन अल्ट्रासाउन्ड वा सीटी स्क्यानबाट देख्न सकिँदैन।

महिलाहरूले २१ वर्षको उमेरदेखि वा यौन सम्बन्ध सुरु भएपछि हरेक तीन वर्षमा यो परीक्षण गराउनुपर्छ।

यदि पीएपी स्मीयर परीक्षणमा कुनै असामान्यता भेटियो भने, निदानको पुष्टि गर्न थप परीक्षण, जस्तै बायोप्सी, गरिन्छ।

प्रारम्भिक पहिचान र समयमै उपचारको महत्त्व

यदि गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सरको प्रारम्भिक अवस्थामै पहिचान गरी समयमै उपचार गरियो भने, यस क्यान्सरको बढ्ने सम्भावना उल्लेखनीय रूपमा घटाउन सकिन्छ।

लक्षणहरू र जोखिम कारक

यद्यपि गर्भाशय ग्रीवा (सर्भिक्स) को क्यान्सरको प्रारम्भिक चरणमा कुनै लक्षणहरू देखिँदैनन्, केही संकेतहरूले रोगको उपस्थितिको सङ्केत दिन सक्छन्:

● असामान्य सेतो स्राव

● महिनावारी बीचको रक्तस्राव (अन्तर-मासिक धर्म रक्तस्राव)

● यौन सम्पर्कपछि रक्तस्राव

यी लक्षणहरू मध्ये कुनै पनि अनुभव गर्ने महिलाहरूले तुरुन्तै स्वास्थ्य सेवा प्रदायकसँग परामर्श गर्नुपर्छ र पीएपी स्मीयर परीक्षण गराउनु पर्छ।

गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सरको विकासको सम्भावना बढाउने विभिन्न जोखिम कारकहरूमा निम्न समावेश छन्:

● धूम्रपान

● धेरैजसो यौन साथीहरू हुनु

● लामो समयसम्म मधुमेह

● लामो समयसम्म स्टेरोइडको प्रयोग, जसले प्रतिरक्षा प्रणालीलाई कमजोर पार्न सक्छ

खोपको भूमिका

एचपीभी (ह्युमन प्यापिलोमाभाइरस) सङ्क्रमण रोक्नका लागि खोप उपलब्ध छ, जसले गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सरको जोखिम ९०-९५% सम्म कम गर्न मद्दत गर्दछ। यो खोप ९ देखि १४ वर्ष उमेर समूहमा लगाउँदा सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ। भारतसहित धेरै देशहरूले अहिले केटीहरू र केटाहरू दुवैका लागि यो खोप उपलब्ध गराएका छन्। यो खोप अझै पनि ४० वर्षभन्दा बढी उमेरका महिलाहरू वा पहिले नै नानी भइसकेका महिलाहरूलाई दिइन सक्छ, यद्यपि यो उमेरपछि यसको प्रभावकारिता केही कम हुनसक्छ।

गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सरको उपचार

यदि पीएपी स्मीयर परीक्षणमा असामान्यताहरू देखिन्छन् भने निश्चित निदानका लागि बायोप्सी गरिन्छ। यदि बायोप्सीले क्यान्सरको उपस्थितिलाई पुष्टि गर्छ भने, रोगको चरण निर्धारण गर्न एमआरआई स्क्यानको प्रयोग गरिन्छ। यदि गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सरको पहिचान प्रारम्भिक चरण (चरण १) मा हुन्छ भने, क्यान्सर हटाउनका लागि शल्यक्रिया (सर्जरी) गरिन्छ। क्यान्सर गर्भाशय बाहिर फैलिएको अवस्थामा उपचारका विकल्पहरूमा कीमोथेरेपी र विकिरण (रेडिएसन) समावेश छन्।

रोबोटिक सर्जरी, जुन न्यूनतम इनभेसिभ प्रविधि हो, गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सरको उपचारका लागि तीव्र रूपमा अपनाइँदैछ, किनभने यसले छिटो निको पार्न मद्दत गर्छ र जटिलता उत्पन्न हुने जोखिम कम गर्छ।

प्रारम्भिक चरणमा निदान भएमा गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सरबाट बाँच्ने सम्भावना उच्च हुन्छ, जहाँ १०० मध्ये ९० जना बिरामी पूर्ण रूपमा निको हुन सक्छन्। वास्तवमा, आधुनिक उपचार विधिहरूले चरण ४ का ३०% बिरामीहरूलाई समेत निको पार्न सक्छन्। गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सरको प्रभावकारी उपचारका लागि समग्र दृष्टिकोण आवश्यक छ, जसमा बायोप्सी, सर्जरी, कीमोथेरेपी, र विकिरण चिकित्सा जस्ता सम्पूर्ण सेवाहरू एउटै स्थानमा उपलब्ध हुनुपर्छ। नियमित पीएपी स्मीयर परीक्षणद्वारा प्रारम्भिक पहिचान रोकथामका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ, जबकि रोबोटिक सर्जरीसहितको उन्नत उपचार विधिहरूले राम्रो परिणामको आशा प्रदान गर्छन्। समयमा नै जाँच, खोप, र व्यापक उपचारका साथ, हामी गर्भाशय ग्रीवा क्यान्सरको जोखिमलाई महत्वपूर्ण रूपमा घटाउन सक्छौं र बिरामीहरूको बाँच्ने सम्भावना बढाउन सक्छौं।