देश-विश्वको इतिहासमा १३ अगस्ट

360_F_166954703_wI338yHG0Au8x3OeOQj8wPVKGYqcKfX7

​नयाँ दिल्ली: १३ अगस्टका दिन देश र विश्वमा धेरै महत्त्वपूर्ण घटनाहरू घटे। १९५१ मा भारतको पहिलो स्वदेशी विमान ‘हिन्दुस्तान ट्रेनर-२’ ले पहिलो उडान भर्यो, १९६१ मा बर्लिनको पर्खाल निर्माण सुरु भयो, र २००८ मा भारतले ‘पिनाका’ रकेटको सफल परीक्षण गर्‍यो।
​१३ अगस्टका महत्त्वपूर्ण घटनाहरू~
​१५९८: फ्रान्सका शासक हेनरी चतुर्थले नान्तको प्रख्यात आदेश जारी गरे। यस आदेशका आधारमा प्रोटेस्टेन्ट इसाईहरूलाई पूर्ण धार्मिक स्वतन्त्रता दिइयो।
​१६४२: डच खगोलशास्त्री क्रिश्चियन ह्युगेन्सले मङ्गल ग्रहको दक्षिणी ध्रुवको चुचुरो पत्ता लगाए।
​१६४५: स्वीडेन र डेनमार्कले ब्रह्मसब्रो शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे।
​१७८४: बेलायतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री विलियम पिट ‘द यङ्गर’ द्वारा बेलायती संसदमा पिट्स इन्डिया एक्ट (१७८४) पेस गरिएको थियो। यसको मुख्य उद्देश्य १७७३ को रेगुलेटिङ एक्टका कमी-कमजोरीहरू हटाउनु र भारतमा इस्ट इन्डिया कम्पनीको प्रशासनमाथि बेलायती सरकारको नियन्त्रण बलियो बनाउनु थियो।
​१८१४: बेलायत र हल्यान्ड (नेदरल्यान्ड्स) बिच दास व्यापार अन्त्य गर्नका लागि एक महत्त्वपूर्ण सम्झौता भएको थियो। यो सन्धि दुवै देशद्वारा विश्वव्यापी स्तरमा अमानवीय दास प्रथा र त्यसको व्यापारमाथि रोक लगाउने दिशामा चालिएको एक ठुलो कदम थियो।
​१८९२: अमेरिकी समाचार पत्र “एफ्रो-अमेरिकन” को बाल्टिमोरबाट प्रकाशन सुरु भयो।
​१८९८: जर्ज डेभीको नेतृत्वमा अमेरिकी सेनाले फिलिपिन्सको राजधानी मनिलामा कब्जा जमायो।
​१९०२: द ओभलमा खेलिएको ऐतिहासिक एसेज टेस्ट म्याचमा इङ्गल्यान्डले गिल्बर्ट जेसपको आँधीबेहरी शतक (७७ मिनेटमा १०४ रन) को मद्दतले अस्ट्रेलियालाई १ विकेटले हराएर एक रोमाञ्चक र प्रसिद्ध जित दर्ता गर्‍यो।
​१९१३: इङ्गल्यान्डको सेफिल्ड शहरमा ह्यारी ब्रेअर्लीले स्टेनलेस स्टिलको आविष्कार गरेका थिए। उनले क्रोमियम र फलाम मिलाएर एउटा यस्तो धातु बनाए जसमा खिया लाग्दैनथ्यो।
​१९२३: पोल्यान्डको नयाँ बनेको जिडायनिया बन्दरगाहमा पहिलो ठुलो समुद्री जहाज आएको थियो।
​१९२३: गुस्ताभ स्ट्रेसम्यान जर्मनीको चान्सलर नियुक्त भए र भाइमारा गणतन्त्रमा एक बृहत् गठबन्धन सरकार गठन भयो। यो कदम जर्मनीका लागि एक गम्भीर आर्थिक र राजनीतिक सङ्कटको समयमा चालिएको थियो।
​१९४७: त्रिपुराकी महारानी कञ्चन प्रभा देवीले भारतीय सङ्घमा सामेल हुने विलय सम्झौतामा हस्ताक्षर गरिन्।
​१९४७: फेडेरल कोर्टका प्रधानन्यायाधीश सर हरिलाल जेकिसुनदास कनिया भारतका प्रधानन्यायाधीश बनाइए।
​१९५१: भारत: हिन्दुस्तान एरोनोटिक्स लिमिटेडद्वारा पूर्ण रूपमा स्वदेशी प्रविधिबाट डिजाइन गरी निर्माण गरिएको पहिलो विमान हिन्दुस्तान ट्रेनर-२ ले बेङ्गलुरुमा सफलतापूर्वक आफ्नो पहिलो उडान भर्यो। यस विमानलाई डा. वी. एम. घाटगेको नेतृत्वमा तयार पारिएको थियो। क्याप्टेन जिमी मुन्सीले यो दुई-सिटे विमानलाई पहिलो पटक आकाशमा उडाएका थिए।
​१९५६: भारत: संसदले राष्ट्रिय राजमार्ग अधिनियम, १९५६ पारित गरेको थियो। यसले ११ सेप्टेम्बर १९५६ मा राष्ट्रपतिको स्वीकृति पायो र यो १५ अप्रिल १९५७ देखि देशभर लागु भयो।
​१९६०: मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र फ्रान्सको कब्जाबाट स्वतन्त्र भयो।
​१९६१: पूर्वी जर्मनीको सरकारले बर्लिनलाई दुई भागमा बाँड्नका लागि बर्लिनको पर्खाल निर्माण सुरु गर्‍यो।
​१९७७: अन्तरिक्ष शटलको पहिलो ग्लाइड परीक्षण गरियो।
​१९९३: थाइल्यान्डको नखोन राचासीमा (कोरात) शहरमा ‘रोयल प्लाजा होटेल’ भत्किएको थियो। यस दुर्घटनामा कुल १३७ जनाको मृत्यु भयो र २२७ भन्दा बढी मानिस घाइते भए।
​१९९४: संयुक्त राज्य अमेरिका र उत्तर कोरियाबिच जेनेभामा परमाणु निशस्त्रीकरणको सम्बन्धमा ऐतिहासिक सहमति।
​१९९९: बङ्गलादेश सरकारले चर्चित लेखिका तसलिमा नसरीनको आत्मकथात्मक पुस्तक ‘आमार मेयेबेला’ (मेरो बाल्यकाल) को आयात, प्रकाशन र वितरणमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो।
​२०००: रोनाल्ड भेनेसियनले सुरिनामको राष्ट्रपतिका रूपमा आफ्नो दोस्रो कार्यकाल सम्हाले।
​२००२: इन्टरपोलले नेपालका ८ माओवादीको खोजीका लागि ‘रेड कर्नर’ नोटिस जारी गर्‍यो।
​२००४: युनानी सभ्यताको प्रदर्शनीका साथ ओलम्पिक सुरु भयो। ग्रिसको एथेन्समा २८औँ ओलम्पिक खेलकुदको सुरुआत भयो।
​२००५: श्रीलङ्काका विदेशमन्त्री लक्ष्मण कादिरगमरको कोलम्बोमा उनको घर नजिकै एलटीटीईका स्नाइपरद्वारा हत्या गरियो र त्यसपछि सङ्कटकाल लागु गरियो।
​२००८: टाटा स्टिलले भियतनाममा स्टिल कम्प्लेक्स बनाउनका लागि भियतनाम स्टिल कर्पोरेसन र भियतनाम सिमेन्ट इन्डस्ट्रिजसँग एक सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्‍यो। यो सम्झौता भियतनाममा संयुक्त उपक्रमका रूपमा स्टिल संयन्त्र स्थापना गर्नका लागि गरिएको थियो।
​२००८: भारत: मल्टिब्यारेल रकेट लन्चर हतियार प्रणाली ‘पिनाका’ को उन्नत संस्करणको सफल परीक्षण गरियो।
​२००८: भारत: प्रसिद्ध अर्थशास्त्री तथा रिजर्भ बैंकका पूर्व गभर्नर चक्रवर्ती रङ्गराजनलाई राज्यसभाका लागि मनोनीत गरियो।
​२०१०: मध्य रुस, साइबेरिया र पश्चिमी क्यानडाका जङ्गलमा लागेको भीषण डढेलोका कारण प्रतिदिन लगभग ७ लाख टन (वा ऐतिहासिक रिपोर्टहरू अनुसार भारी मात्रामा) कार्बन मोनोक्साइड र विषालु धुवाँ वायुमण्डलमा फैलियो, जसले गर्दा उत्तरी गोलार्ध र आर्कटिक क्षेत्रमाथि प्रदूषणको दायरा बढेको थियो।
​२०१२: लन्डनमा ३०औँ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक खेलकुदको भव्य समापन भयो।
​२०१५: इराकको राजधानी बगदादको सदर सिटी क्षेत्रमा रहेको जमेला थोक बजारमा एक रेफ्रिजरेटर ट्रकमा भएको शक्तिशाली बम विस्फोटमा ७६ जना मारिए र २१२ जना घाइते भएका थिए। यस भीषण आतङ्ककारी हमलाको जिम्मेवारी आतङ्ककारी सङ्गठन इस्लामिक स्टेटले लिएको थियो।
​२०१६: रियो ओलम्पिक २०१६ मा अमेरिकाकी स्टार पौडीबाज केटी लेडेकीले ८०० मिटर फ्रिस्टाइल प्रतिस्पर्धामा नयाँ विश्व कीर्तिमान कायम गर्दै आफ्नो चौथो स्वर्ण पदक आफ्नो नाम गरिन्।
​२०१६: उत्तरी यमनको एक विद्यालयमा भएको हवाइ हमलामा कम्तीमा १० जना बालबालिकाको मृत्यु भयो र २८ जना घाइते भए।
​२०१७: भारतको हिमाचल प्रदेशमा मन्डी जिल्लानजिकै एक राष्ट्रिय राजमार्गमा भीषण पहिरो जाँदा दुई वटा बस मलबाहरूको चपेटामा परे, जसमा कम्तीमा ४४ देखि ४६ जनाको मृत्यु भयो।
​२०१८: ब्रुक्स कोएपकाले टाइगर्स वुड्सलाई पछि पार्दै पीजीए च्याम्पियनसिप जिते।
​२०१८: उत्तर र दक्षिण कोरियाका वार्ताकारहरूले नेताहरूको तेस्रो ऐतिहासिक शिखर सम्मेलन आयोजना गर्नका लागि एक सम्झौतामा सहमति जनाए।
​२०१९: मनोरञ्जन क्षेत्रका दिग्गज कम्पनीहरू सीबीएस र भायकमले एक ठुलो सम्झौताअन्तर्गत आपसमा विलयको घोषणा गरे।
​२०२०: यौन उत्पीडनको आरोपपछि न्युयोर्कका गभर्नर एन्ड्र्यु कुओमोले आफ्नो पदबाट राजीनामा दिने घोषणा गरे।
​२०२१: तालिवानले देशको दोस्रो र तेस्रो सबैभन्दा ठुला शहरहरू- कान्दाहार र हेरात-मा आफ्नो नियन्त्रण कायम गर्‍यो।
​२०२१: डेल्टा भेरियन्टको फैलावटबिच, अमेरिकाको खाद्य तथा औषधि प्रशासन (एफडीए)ले केही कमजोर प्रतिरक्षा प्रणाली भएका मानिसहरूका लागि भ्याक्सिनको बुस्टर डोजलाई स्वीकृति दियो।
​२०२१: यौन उत्पीडनको आरोपपछि न्युयोर्कका गभर्नर एन्ड्र्यु कुओमोले आफ्नो पदबाट राजीनामा दिने घोषणा गरे।
​२०२२: प्रख्यात लेखक सलमान रुश्दीमाथि न्युयोर्कको चौटोक्वामा एक व्याख्यानका क्रममा चक्कु प्रहार गरियो, जसपछि उनी भेन्टिलेटरमा पुगे।
​२०२३: इथियोपियाको अमहारा क्षेत्रको फिनोटे सेलाममा सरकारी हवाइ हमलाका क्रममा २६ जनाको मृत्यु भयो।
​२०२४: भारत: आरजी कर मेडिकल कलेजको घटनाको विरोधमा देशभरका करिब ३ लाख डाक्टरहरूले प्रदर्शन र हडताल गरे।
​२०२४: अमेरिकाले बलोच लिबरेसन आर्मीलाई आतङ्ककारी सङ्गठन घोषित गर्‍यो।
​२०१६: सिरियाको अलेप्पो शहरमा भएका हिंस्रक झडप र हमलाहरूमा कम्तीमा ५१ जनाको ज्यान गयो।
​२०२५: अमेरिकाले बलोच लिबरेसन आर्मी (बीएलए) र मजिद ब्रिगेडलाई आधिकारिक रूपमा आतङ्ककारी सङ्गठन घोषित गर्‍यो।
​१३ अगस्टमा जन्मेका व्यक्तिहरू~
​१८४८: रमेश चन्द्र दत्त – अङ्ग्रेजी र बङ्गला भाषाका प्रसिद्ध लेखक, उनी धनको बहिर्गमन (ड्रेन ऑफ वेल्थ) को अवधारणाका प्रवर्धक तथा महान् शिक्षाशास्त्री थिए।
​१८६३: गङ्गाप्रसाद वर्मा – भारतका प्रसिद्ध राजनीतिज्ञ।
​१८८७: नरेन्द्र मोहन सेन – भारतका प्रसिद्ध क्रान्तिकारी।
​१८९९: अल्फ्रेड हिचकक – इङ्गल्यान्डका प्रख्यात चलचित्र निर्माता।
​१९३६: वैजयन्ती माला – भारतीय सिनेमाकी प्रसिद्ध अभिनेत्री।
​१९५२: योगिता बाली – हिन्दी चलचित्र जगतकी परिचित अभिनेत्रीहरूमध्ये एक।
​१९६३: श्रीदेवी – भारतीय सिनेमाकी ख्यातिप्राप्त अभिनेत्रीहरूमध्ये एक थिइन्।
​१३ अगस्टमा भएका निधनहरू~
​२०१८: सोमनाथ चटर्जी – प्रसिद्ध राजनीतिज्ञ तथा ‘भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी’ का प्रमुख नेताहरूमध्ये एक।
​१९३६: भिकाजी कामा – भारतकी महान् स्वतन्त्रता सेनानी र विदेशमा तिरङ्गा झण्डा फहराउने पहिलो महिला।
​१९१०: फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेल – ‘आधुनिक नर्सिङ आन्दोलनकी जन्मदाता’ नर्स।
​१७९५: अहिल्याबाई होल्कर – मराठा साम्राज्यकी महान् वीराङ्गना र इन्दौरकी महारानी।
​१३ अगस्टका महत्त्वपूर्ण अवसर तथा उत्सवहरू~
​विश्व अङ्गदान दिवस: अङ्गदानको महत्त्व र यसबाट प्राप्त हुने नयाँ जीवनप्रति मानिसहरूलाई जागरूक गराउन यो दिवस मनाइन्छ।
​अन्तर्राष्ट्रिय लेफ्ट-ह्यान्डर्स दिवस: विश्वको कुल जनसङ्ख्याको लगभग १० प्रतिशत देब्रे हात प्रयोग गर्ने मानिसहरूको अनौठो विशेषता र चुनौतीहरूलाई स्मरण गर्ने दिन।

About Author

Advertisement