नयाँ दिल्ली: इतिहासमा २० जुलाईको दिन अन्तरिक्षमा मानवको पहिलो पाइला र धेरै ठूला वैश्विक तथा राष्ट्रिय घटनाका लागि चिनिन्छ। सन् १९६९ को यही दिन अमेरिकी अन्तरिक्ष यात्री नील आर्मस्ट्रङ्गले एपोलो ११ मार्फत चन्द्रमाको सतहमा पहिलो पाइला टेकेका थिए।
२० जुलाईका महत्त्वपूर्ण घटनाहरू:
१२९६: अलाउद्दीन खिलजीले आफूलाई दिल्लीको सुल्तान घोषणा गरे।
१६५४: आङ्ग्ल-पोर्चुगल सन्धि अन्तर्गत पोर्चुगल इङ्गल्यान्डको अधीनमा भयो।
१८१०: बोगोटा, न्यु ग्रेनेडा (हाल कोलम्बिया) का नागरिकहरूले आफूलाई स्पेनबाट अलग गरी स्वतन्त्र घोषणा गरे।
१८४७: जर्मनीका खगोलशास्त्री थियोडोरले ‘ब्रोरसेन-मेटकाफ’ नामक धूमकेतुको खोजी गरे।
१९०३: फोर्ड मोटर कम्पनीले आफ्नो पहिलो कार बजारमा बिक्रीका लागि ल्यायो।
१९०५: ब्रिटिश भारतका भाइसराय लर्ड कर्जनले बङ्गाल विभाजनको औपचारिक घोषणा गरे, जसलाई १६ अक्टोबर १९०५ देखि लागू गरियो। यो निर्णय प्रशासनिक सुगमताका नाममा लिइएको भए तापनि यसको वास्तविक उद्देश्य हिन्दू र मुस्लिम जनसङ्ख्याबीच विभाजन ल्याउनु थियो।
१९४४: जर्मनीका तानाशाह एडोल्फ हिटलरको हत्या गर्ने प्रयास (अपरेशन वाल्किरी) असफल भयो, जसमा उनी सामान्य घाइते भए।
१९५१: जोर्डनका राजा अब्दुल्ला प्रथमको यरुशलममा भएको आक्रमणमा मृत्यु भयो।
१९५६: फ्रान्सले ट्युनिसियालाई स्वतन्त्र देश घोषणा गर्यो।
१९६०: सिलोन (हाल श्रीलङ्का) की सिरिमाओ भण्डारनायके विश्वकै प्रथम महिला प्रधानमन्त्री/राष्ट्रप्रमुख निर्वाचित भइन्।
१९६९: अमेरिकी अन्तरिक्ष यात्री नील आर्मस्ट्रङ्ग र बज एल्ड्रिन चन्द्रमामा ओर्लने पहिलो मानव बने।
१९७४: ग्रीसको राजधानी एथेन्समा भइरहेको वार्ता असफल भएपछि टर्कीका हजारौँ सैनिकले उत्तरी साइप्रसमाथि आक्रमण गरे।
१९८९: म्यानमार (बर्मा) को सेना समर्थित सरकारले विपक्षी नेत्री आङ सान सुकीलाई पुनः नजरबन्दमा राख्यो।
१९९७: टिस्टा नदीको पानी बाँडफाँडका विषयमा भारत र बङ्गलादेशबीच सम्झौता भयो।
१९९९: भारतका यु.आर. राव अन्तरिक्ष सम्मेलन ‘युनिस्पेस-३’ को अध्यक्ष निर्वाचित भए; स्पेनमा पहिलो बौद्ध स्तूपको उद्घाटन गरियो।
२००२: उत्तर र दक्षिण कोरियाबीच हवाई सेवा सुरु भयो।
२००५: क्यानडामा समलिङ्गी विवाहलाई कानुनी मान्यता दिइयो। क्यानडा यस्तो गर्ने विश्वको चौथो देश बन्यो।
२००७: पाकिस्तानको सर्वोच्च अदालतले मुसर्रफ सरकारद्वारा बर्खास्त गरिएका मुख्य न्यायाधीश इफ्तिखार चौधरीलाई पदमा पुनर्वहाली गर्ने निर्णय गर्यो।
२००८: अमेरिकी विदेशमन्त्री कन्डोलिजा राइसले भारतीय-अमेरिकी डाक्टर जयन्त पाटिलको सुपुर्दगीलाई स्वीकृति दिइन्।
२००९: मुम्बई २६/११ आतङ्ककारी आक्रमणका एक मात्र जीवित पाकिस्तानी आतङ्ककारी अजमल कसाबले अदालतको सुनुवाइको क्रममा अचानक आफ्नो बयान फेर्दै न्यायाधीशसमक्ष अपराध स्वीकार गरे।
२०१०: संयुक्त राष्ट्रसङ्घका तत्कालीन महासचिव बान की-मुन अफगानिस्तानको भविष्य र सुरक्षासम्बन्धी महत्त्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा भाग लिन काबुल पुगे।
२०१०: पश्चिम बङ्गालको वीरभूम जिल्लास्थित सैंथिया स्टेसनमा १९ जुलाईको मध्यरात (२० जुलाई बिहान) भएको भीषण रेल दुर्घटनामा ६० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो।
२०११: राष्ट्रपति बिङ्गु वा मुथारिकाको सरकारविरुद्ध मलावी देशमा हिंसक प्रदर्शन र दङ्गा भड्किए।
२०१२: उत्तर प्रदेशको मुजफ्फरनगरमा भएको दर्दनाक सडक दुर्घटनामा ट्रकको ठक्करबाट १३ जनाको मृत्यु भयो।
२०१२: अमेरिकाको ओरोरा (कोलोराडो) मा ‘ब्याटम्यान’ चलचित्र ‘द डार्क नाइट राइजेज’ को मध्यरातको शोका दौरान एउटा सिनेमा हलमा भएको अन्धाधुन्ध गोलीबारीमा १२ जनाको मृत्यु भयो र करिब ५९ जना घाइते भए।
२०१२: माइक्रोसफ्टले आफ्नो इतिहासमा पहिलो पटक ४९ करोड २० लाख डलरको त्रैमासिक खुद घाटा घोषणा गर्यो।
२०१३: इजिप्टका तत्कालीन राष्ट्रपति मोहम्मद मोर्सीविरुद्ध प्रदर्शन तीव्र भयो र देशमा ठूलो राजनीतिक उथलपुथल एवं सैन्य चहलपहल सुरु भयो।
२०१४: विश्व बैङ्क समूहका अध्यक्ष जिम योङ किम भारत भ्रमणका क्रममा नयाँ दिल्ली पुगे।
२०१५: आरटीआई कार्यकर्ता स्वाती मालिवालले बरखा सिंहको स्थानमा दिल्ली महिला आयोग (डिसीडब्ल्यु) को अध्यक्षको कार्यभार सम्हालिन्।
२०१५: टर्कीको सुरुच सहरमा भएको भीषण आत्मघाती बम विष्फोटमा कम्तीमा ३१ जनाको मृत्यु भयो र १०० भन्दा बढी घाइते भए।
२०१६: किभमा भएको कार बम विष्फोटमा प्रख्यात युक्रेनी पत्रकार पाभेल शेरेमेटको मृत्यु भयो।
२०१६: लिबियाको बेङ्गाजी नजिकै फ्रान्सेली सेनाको हेलिकप्टर दुर्घटनाग्रस्त हुँदा तीन फ्रान्सेली सैनिकको मृत्यु भयो।
२०१७: रामनाथ कोविन्द भारतको १४ औँ राष्ट्रपति निर्वाचित भए।
२०१८: संसदमा भएको मतदानमा अविश्वासको प्रस्ताव असफल भयो। सरकारको पक्षमा ३२५ मत र विपक्षमा १२६ मत परेपछि मोदी सरकारले सजिलै बहुमत प्राप्त गर्यो।
२०१८: टर्की सरकारले सन् २०१६ को असफल सैन्य कूटपछि देशमा लगाएको सङ्कटकाललाई ठीक दुई वर्षपछि आधिकारिक रूपमा अन्त्य गर्यो।
२०१९: चन्द्रमामा मानव अवतरणको ५० वर्ष पूरा भएको अवसरमा सोयुज एमएस-१३ अन्तरिक्षयानलाई अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसन (आईएसएस) का लागि प्रक्षेपण गरियो।
२०२०: चीनले हङकङमा नयाँ सुरक्षा कानुन लागू गरेपछि संयुक्त अधिराज्य (यूके) ले हङकङसँगको आफ्नो सुपुर्दगी सन्धि निलम्बन गर्यो।
२०२०: साउदी अरबका ८४ वर्षीय राजा सलमान पित्ताशयको सूजनका कारण अस्पताल भर्ना भए।
२०२१: अश्लील (पोर्नोग्राफिक) चलचित्र बनाएको र तिनलाई एप्समार्फत प्रसारित गरेको आरोपमा अभिनेत्री शिल्पा शेट्टीका पति तथा व्यवसायी राज कुन्द्रालाई मुम्बई प्रहरीले पक्राउ गर्यो।
२०२१: अमेजनका संस्थापक जेफ बेजोस आफ्नो कम्पनी ब्लू ओरिजिनको न्यू शेपर्ड रकेटमार्फत सफल अन्तरिक्ष यात्रा पूरा गरी सुरक्षित पृथ्वीमा फर्किए।
२०२१: लेबनानका मनोनीत प्रधानमन्त्री साद हरीरीले राजनीतिक गतिरोध र गहिरो आर्थिक सङ्कटका कारण सरकार बनाउन असमर्थता जनाउँदै पदबाट राजीनामा दिए।
२०२२: सर्वोच्च अदालतले अल्ट न्युजका सह-संस्थापक मोहम्मद जुबैरलाई अन्तरिम जमानत दियो।
२०२२: गम्भीर आर्थिक र राजनीतिक सङ्कटका बीच रानिल विक्रमसिङ्घे श्रीलङ्काको नयाँ राष्ट्रपति चुनिए।
२०२३: स्विडेनको स्टकहोममा कुरान जलाइएको घटनाको विरोधमा प्रदर्शनकारीहरूले बग्दादस्थित स्विडेनको दूतावासमा तोडफोड गरे।
२०२३: राजस्थान विधानसभामा शव राखेर प्रदर्शन गर्नेविरुद्ध कानुनी कारबाही र जेल सजायको व्यवस्था भएको नयाँ विधेयक पारित गरियो।
२०२४: स्पेनिस प्रशिक्षक मानोलो मार्केजलाई भारतीय पुरुष राष्ट्रिय फुटबल टोलीको मुख्य प्रशिक्षक नियुक्त गरियो।
२०२४: चीनको साङ्सी प्रान्तमा अचानक आएको बाढीका कारण पुल भत्किँदा कैयौँ मानिसको मृत्यु भयो र धेरै बेपत्ता भए।
२०२५: गाजा पट्टीमा सहायता वितरणका क्रममा भएको हिंसा र गोलीबारीमा कम्तीमा ९३ देखि ९४ जना प्यालेस्टाइनी नागरिकको मृत्यु भयो भने १५० भन्दा बढी घाइते भए।
२० जुलाईमा जन्मेका व्यक्तिहरू:
ईसा पूर्व ३५६: सिकन्दर महान् – म्यासेडोनियाका महान् राजा र योद्धा।
१८११: लर्ड एल्गिन प्रथम – लर्ड क्यानिङपछि भारतको भाइसराय बनेका।
१८२०: गणेश वासुदेव जोशी – सामाजिक कार्यकर्ता।
१८२२: ग्रेगर मेन्डेल – आनुवंशिकी (जेनेटिक्स) को नियम दिने प्रसिद्ध वैज्ञानिक।
१९१९: सर एडमन्ड हिलेरी – माउन्ट एवरेस्ट पहिलो पटक आरोहण गर्ने पर्वतारोही।
१९२०: गुलाम मोहम्मद शाह – जम्मु र कस्मिरका भूतपूर्व आठौँ मुख्यमन्त्री।
१९२१: सामता प्रसाद – प्रसिद्ध भारतीय शास्त्रीय सङ्गीतकार तथा तबला वादक।
१९२७: राजेन्द्र कुमार – हिन्दी चलचित्रका दिग्गज अभिनेता (जुबली कुमार)।
१९३८: नताले वुड – अस्कर नामाङ्कित प्रसिद्ध अमेरिकी अभिनेत्री।
१९३९: बी. डी. मिश्रा – भारतीय सेनाका ब्रिगेडियर तथा अरुणाचल प्रदेशका पूर्व राज्यपाल।
१९४७: कार्लोस सेन्टाना – प्रसिद्ध मेक्सिकन-अमेरिकी रक गिटार वादक।
१९५०: नसीरुद्दीन शाह – भारतीय चलचित्रका प्रख्यात एवं प्रतिभाशाली अभिनेता।
१९६९: कलिखो पुल – अरुणाचल प्रदेशका भूतपूर्व मुख्यमन्त्री।
१९७१: सेन्ड्रा ओ – हलिउडकी प्रसिद्ध क्यानेडियन अभिनेत्री (किलिङ इभ फेम)।
१९८९: अरुणिमा सिन्हा – माउन्ट एभरेष्ट फतह गर्ने पहिलो अपाङ्गता भएकी भारतीय महिला।
२० जुलाईमा निधन भएका व्यक्तिहरू:
१९१४: बालकृष्ण भट्ट – आधुनिक हिन्दी साहित्यका शीर्ष निर्मातामध्येका एक।
१९२०: शारदा देवी – रामकृष्ण परमहंसकी जीवनसङ्गिनी।
१९२२: चन्द्रनाथ शर्मा – असम राज्यका प्रथम असहयोगी र असममा काङ्ग्रेसका संस्थापकहरूमध्येका एक।
१९२३: पाञ्चो भिला – मेक्सिकोका महान् क्रान्तिकारी जनरल।
१९३७: गुग्लिएल्मो मार्कोनी – इटालीका महान् वैज्ञानिक एवं रेडियोका आविष्कारक।
१९६५: बटुकेश्वर दत्त – भारतका प्रसिद्ध क्रान्तिकारीमध्येका एक।
१९७२: गीता दत्त – प्रसिद्ध पार्श्वगायिका।
१९७३: ब्रुस ली – मार्सल आर्टका चर्चित अभिनेता।
१९७८: दक्षायणी वेलायुधन – भारतीय संविधान निर्माणमा सहयोग गर्ने महिलाहरूमध्येकी एक।
१९८२: मीरा बेन – ब्रिटिश सैन्य अधिकारीकी छोरी, जसले महात्मा गान्धीका सिद्धान्तबाट प्रभावित भई खादीको प्रचार गरिन्।
१९९६: अन्ना चान्डी – भारतकी पहिलो महिला न्यायाधीश।
२०११: लुसियन फ्रायड – प्रख्यात ब्रिटिश चित्रकार।
२०१६: हासिम अन्सारी – अयोध्या-बाबरी मस्जिद भूमि विवादका मुख्य पैरवीकर्ता।
२०१७: चेस्टर बेनिङ्गटन – प्रसिद्ध अमेरिकी रक ब्यान्ड ‘लिङ्किन पार्क’ का मुख्य गायक।
२०१९: शीला दीक्षित – केरलाकी पूर्व राज्यपाल एवं दिल्लीकी पूर्व मुख्यमन्त्री।
२० जुलाईका अन्तर्राष्ट्रिय दिवसहरू:
अन्तर्राष्ट्रिय चन्द्र दिवस: सन् १९६९ जुलाई २० मा चन्द्रमामा मानवले पहिलो पटक पाइला टेकेको सम्झनामा यो दिवस मनाइन्छ।
आजको रोचक तथ्य:
सन् १९७६ को आजकै दिन अमेरिकाको रोबोटिक अन्तरिक्षयान ‘वाइकिङ १’ मङ्गल ग्रहको सतहमा सफलतापूर्वक अवतरण भएको थियो। इतिहासमा पहिलो पटक कुनै अन्तरिक्षयान मङ्गल ग्रहको सतहमा सुरक्षित अवतरण गरी त्यहाँका तस्बिर र वैज्ञानिक तथ्याङ्कहरू पृथ्वीमा पठाएको थियो। यस मिसनले मङ्गल ग्रहलाई बुझ्ने दिशामा मानव जातिका लागि एउटा नयाँ सुरुवात गरेको थियो।











