​नयाँ दिल्ली: वर्षको छैटौं महिनाको पहिलो दिन अर्थात् १ जुन विश्व इतिहासमा धेरै महत्वपूर्ण घटनाहरूका कारण स्मरणीय मानिन्छ। विशेषगरी नेपालका लागि यो दिन अत्यन्तै संवेदनशील र ऐतिहासिक महत्व बोकेको छ। सन् २००१ को यही दिन भएको नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्डले नेपालको राजनीतिक तथा राजसंस्थाको इतिहासलाई नै नयाँ मोड दिएको थियो।
​यसै दिन नेपाली राजदरबारमा भएको सामूहिक हत्याकाण्डमा राजा वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह, रानी ऐश्वर्या तथा शाही परिवारका अन्य सदस्यहरूको ज्यान गएको थियो। घटनापछि राजा वीरेन्द्रका भाइ ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह नेपालका नयाँ राजा बनेका थिए।
​१ जुन भारतीय चलचित्र जगतका लागि पनि विशेष दिन हो। हिन्दी सिनेमाकी महान् अभिनेत्री नरगिस दत्तको जन्म यही दिन भएको थियो। चलचित्र ‘मदर इन्डिया’ मा उनले निर्वाह गरेको आमाको भूमिका आज पनि भारतीय सिनेमाको इतिहासमा सर्वाधिक स्मरणीय मानिन्छ।
​१ जुनमा भएका महत्वपूर्ण ऐतिहासिक घटनाक्रमहरू:
​१८१९: बंगालमा सेरामपुर कलेज स्थापना गरियो।
​१८३५: कलकत्ता मेडिकल कलेजले औपचारिक रूपमा आफ्नो शैक्षिक तथा प्रशासनिक कामकाज सुरु गर्‍यो।
​१८७४: ब्रिटिश शासनकालको प्रभावशाली व्यापारिक संस्था ईस्ट इन्डिया कम्पनीलाई औपचारिक रूपमा विघटन गरियो।
​१९२९: हिन्दी चलचित्र जगतकी चर्चित अभिनेत्री नरगिस दत्तको जन्म भयो।
​१९३०: भारतको पहिलो डिलक्स रेल सेवा ‘डेक्कन क्वीन’ मुम्बई (त्यतिबेलाको बम्बई) र पुणेबीच सञ्चालनमा ल्याइयो।
​१९५५: अस्पृच्छता (निरोधक) कानुन लागू गरियो।
​१९६४: भारतमा प्रचलित ‘नयाँ पैसा’ शब्द हटाएर केवल ‘पैसा’ प्रयोग गर्न थालियो।
​१९७०: बेलायतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री ह्यारोल्ड विल्सनमाथि एक चुनावी सभाबाहिर अण्डा प्रहार गरिएको थियो।
​१९७९: रोडेसियामा करिब ९० वर्ष लामो श्वेत अल्पसंख्यक शासनको अन्त्य भयो र देशलाई नयाँ नाम ‘जिम्बाब्वे’ दिइयो।
​१९८०: टेड टर्नरद्वारा स्थापना गरिएको केबल न्यूज नेटवर्क (सीएनएन) ले विश्वकै पहिलो २४ घण्टे समाचार प्रसारण सेवा सुरु गर्‍यो।
​१९९६: एच.डी. देवेगौडा भारतका ११औँ प्रधानमन्त्री बने।
​१९९९: मध्य चीनको हुबेई प्रान्तमा ईसापूर्व ७७०–२५६ अवधिका करिब ३०० प्राचीन समाधि (कब्र) फेला परे।
​१९९९: अमेरिकाको हवाई विश्वविद्यालयमा नर मुसाको प्रतिरूप (क्लोन) विकास गरिएको घोषणा गरियो।
​२००१: नेपालका राजा वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह, रानी ऐश्वर्या र शाही परिवारका अन्य सदस्यहरूको दरबारभित्र नृशंस हत्या भयो। युवराज दीपेन्द्रले आत्महत्याको प्रयास गरेका थिए भने ज्ञानेन्द्र कार्यवाहक राजा बने।
​२००४: इराकी प्रशासकीय परिषद्का प्रमुख सुन्नी नेता गाजी मशाल अजिज अल–यावर इराकका नयाँ राष्ट्रपति बने।
​२००५: नेपाली आरोही अप्पा शेर्पाले १५औँ पटक सफलतापूर्वक सगरमाथा आरोहण गरी विश्व कीर्तिमान कायम गरे।
​२००६: चीनको दक्षिणपूर्वी जियाङ्सी प्रान्तको शाङ्गीपान गाउँमा आदिमानवका पदचिह्न फेला परेको दाबी गरियो।
​२००६: इरानले आफ्नो परमाणु अनुसन्धान कार्यक्रमबारे अमेरिकासँग कुनै प्रकारको सम्झौता नगर्ने घोषणा गर्‍यो।
​२०१४: नाइजेरियाको एक फुटबल मैदानमा भएको विस्फोटमा ४० जनाको मृत्यु भयो।
​२०१५: भारतको असंगठित क्षेत्रका कामदारहरूलाई सामाजिक सुरक्षा र पेन्सन लाभ प्रदान गर्न ‘अटल पेन्सन योजना’ आधिकारिक रूपमा लागू गरियो।
​२०१५: नेपालको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का अध्यक्ष तथा तत्कालीन नेपाल सरकारका गृहमन्त्री रबि लामिछानेको पाँच दिने दिल्ली भ्रमण सुरु भयो, जसको उद्देश्य दुवै देशबीचको द्विपक्षीय सम्बन्धमा छलफल गर्नु थियो।
​२०१५: भारत र म्यानमारबीचको सम्बन्धलाई मजबुत बनाउने दिशामा म्यानमारका तत्कालीन राष्ट्रपति यू मिन आङ ह्लाइङले नयाँ दिल्लीमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग भेटवार्ता गरे।
​२०१७: तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ऐतिहासिक पेरिस जलवायु सम्झौताबाट अमेरिका बाहिरिने घोषणा गरे, जसले विश्वभर ठूलो हलचल पैदा गर्‍यो।
​२०१७: महाराष्ट्रका किसानहरूले ऋण माफीको माग गर्दै ‘किसान क्रान्ति’ का नाममा ठूलो आन्दोलन सुरु गरे।
​२०१८: केन्द्र सरकारले एयर इन्डियाको निजीकरणका लागि बोली (बिडिङ) प्रक्रिया अघि बढाउने निर्णय गर्‍यो, किनकि यसका लागि कुनै पनि क्रेता अघि सरेका थिएनन्।
​२०१८: ‘सेभ द चिल्ड्रेन’ द्वारा जारी ‘एन्ड अफ चाइल्डहुड’ प्रतिवेदनमा बालविवाहको दर कम गर्न भारतले गरेको प्रयासको प्रशंसा गरियो, यद्यपि पोषण र शिशु मृत्युदर जस्ता विषयमा अझै पनि गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरिएको थियो।
​२०१९: संयुक्त राष्ट्र संघले एक नयाँ जनसंख्या प्रतिवेदन जारी गर्‍यो, जस अनुसार वर्ष २०५० सम्ममा पृथ्वीको जनसंख्या ९.७ अर्ब पुग्ने अनुमान गरिएको थियो।
​२०१९: अमेरिकाले भारतलाई मिल्दै आएको ‘जनरलाइज्ड सिस्टम अफ प्रिफरेन्स’ (जीएसपी) को व्यापारिक लाभ फिर्ता लियो।
​२०२०: चीनको वुहानमा एकै दिनमा कोरोनाको १४ लाख ७० हजार भन्दा बढी परीक्षण गरियो।
​२०२०: भारतमा कोरोना भाइरसले ज्यान त लिइरहेकै थियो, तर यसबाट बच्ने उपायहरू (बन्दाबन्दी/हडबडी) का कारण पनि ३०४ जनाको मृत्यु भयो।
​२०२१: भारतमा कोरोनाका कारण केन्द्रीय माध्यमिक शिक्षा बोर्ड (सीबीएसई) र काउन्सिल फर द इन्डियन स्कुल सर्टिफिकेट एक्जामिनेसन्स (सीआईएससीई) ले १२ कक्षाको बोर्ड परीक्षा रद्द गर्ने ठूलो निर्णय लिए।
​२०२१: भारतमा एलपीजी ग्यास सिलिन्डरको मूल्य, हवाई यात्राको भाडा, गुगल फोटोजको अनलिमिटेड स्टोरेज बन्द हुने र आयकर विभागको नयाँ ई-फाइलिंग वेब पोर्टलको सुरुवात सहित ७ ठूला परिवर्तनहरू लागू भए।
​२०२१: कोरोना भाइरसबाट बच्न भ्याक्सिनेसनको गति तीव्र पारिँदै थियो। विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) ले चीनको सिनोभ्याक भ्याक्सिनलाई आपतकालीन प्रयोगको अनुमति दियो।
​२०२२: बम्बे उच्च अदालत नजिकै एक विदेशी नागरिकले ४ जनामाथि आक्रमण गरे।
​२०२२: चीनको सिचुआन प्रान्तमा ६.१ तीव्रताको भूकम्प गयो।
​२०२२: अष्ट्रेलियाको नयाँ सरकारमा १३ जना महिला मन्त्री बने, जसले एक नयाँ रेकर्ड कायम गर्‍यो।
​२०२२: ब्राजिलमा बाढी र वर्षाको कहरका कारण १०६ जनाको मृत्यु भयो भने १० जना बेपत्ता भए।
​२०२३: जुनियर एसिया कप हक्कीमा भारतले पाकिस्तानलाई २-१ ले हरायो।
​२०२३: भारतले मध्यम दूरीको ब्यालिस्टिक मिसाइल ‘अग्नि-१’ को सफल परीक्षण गर्‍यो।
​२०२३: त्रिपुरा क्याडरका आईपीएस राजीव सिंह मणिपुरको नयाँ डीजीपी नियुक्त भए।
​२०२५: विश्व स्वास्थ्य सभाले अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य नियमहरू (आईएचआर) मा सुधारका लागि व्यापक संशोधनहरूको एक ऐतिहासिक प्याकेजलाई स्वीकृति दियो।
​२०२५: हैदराबादको हितेक्स कन्भेन्सन सेन्टरमा ‘मिस वर्ल्ड २०२५’ आयोजना भयो। थाइल्याण्डकी ओपाल सुचाता चुआङ्श्रीले ‘मिस वर्ल्ड २०२५’ को ताज आफ्नो नाममा पारिन्।
​२०२५: बंगलादेशको इन्टरनेशनल क्राइम्स ट्रिब्यूनलले आइतबार पूर्व प्रधानमन्त्री शेख हसिना विरुद्धका आरोपहरूको आधिकारिक सुनुवाइ सुरु गर्‍यो।
​१ जुनको दिन नेपाल, भारत तथा विश्व इतिहासमा अनेक महत्वपूर्ण राजनीतिक, सामाजिक, वैज्ञानिक र सांस्कृतिक घटनाहरूको साक्षी बनेको छ। विशेषगरी सन् २००१ को नेपाल दरबार हत्याकाण्ड नेपाली इतिहासका सबैभन्दा चर्चित र दुःखद घटनामध्ये एक मानिन्छ। त्यस्तै नरगिस दत्तको जन्म, सीएनएनको सुरुवात, अप्पा शेर्पाको कीर्तिमानी आरोहण लगायतका घटनाले पनि यस दिनलाई ऐतिहासिक रूपमा विशेष बनाएका छन्।