नयाँ दिल्ली: १ नोभेम्बरको दिन इतिहासमा दुई ठूला घटनाहरूसँग जोडिएको छ। ३१ अक्टोबरमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री इन्दिरा गांधीको उनकै सिख अंगरक्षकहरूद्वारा हत्या भएपछि देशको राजधानीसहित विभिन्न क्षेत्रहरूमा १ नोभेम्बर १९८४ मा दंगा भड्कियो। यसले देशको सिख समुदायलाई यस्तो गहिरो चोट दियो, जसको पीडा आउने धेरै पुस्तासम्म महसुस भइरहनेछ।
१ नोभेम्बरको दिन एउटा सुन्दर कारणले पनि इतिहासमा अंकित छ। यस दिन दुनियाँकी सबैभन्दा सुन्दर युवतीहरूमध्येकी ऐश्वर्या रायको जन्म भएको थियो। कर्नाटक राज्यको मंगलूरमा १ नोभेम्बर १९७३ मा जन्मेकी ऐश्वर्या सन् १९९४ मा मिस वर्ल्ड बनिन् र त्यसपछि बलिउडमा ठूलो ख्याति कमाइन्।
देश-दुनियाँको इतिहासमा १ नोभेम्बरको तिथिमा घटेका अन्य महत्त्वपूर्ण घटनाहरूको सिलसिलेवार विवरण यसप्रकार छ:
१६०४: विलियम शेक्सपियरको अमर कृति ‘‘ओथेलो’’ को लन्डनको ह्वाइटहल प्यालेसमा पहिलो पटक मञ्चन गरियो।
१७५५: पोर्चुगलको राजधानी लिस्बनमा गएको शक्तिशाली भूकम्पले ठूलो त मच्चायो, जसमा ९ हजारभन्दा बढी भवनहरू ढले र ३० हजार मानिसको मृत्यु भयो।
१७६५: बेलायत र उसका उपनिवेशहरूमा ‘स्ट्याम्प ऐक्ट’ लागू गरियो। यो सबै व्यावसायिक र कानुनी कागजातहरूमा प्रत्यक्ष कर लगाएर राजश्व संकलन गर्ने बेलायती संसद्को पहिलो प्रयास थियो।
१८००: संयुक्त राज्य अमेरिकाका दोस्रो राष्ट्रपति जोन एडम्स ह्वाइट हाउस (तत्कालीन ‘एक्जुकेटिव म्यान्सन’ वा राष्ट्रपति भवन) मा बस्ने पहिलो अमेरिकी राष्ट्रपति बने।
१८५८: बेलायती राजशाहीले भारतको प्रशासन ईस्ट इन्डिया कम्पनीबाट आफ्नो हातमा लियो र त्यस, बखतका गवर्नर जनरललाई ‘भाइसरोय’ को पदवी प्रदान गरियो, जुन देशको स्वतन्त्रतासम्म कायम रह्यो।
१८८०: भारतका भाइसरोय लर्ड रिपनद्वारा सियालदहदेखि अर्मेनियाई घाटसम्म मिटर-गेज घोडाले तान्ने ट्रामको पुनरुद्धार/उद्घाटन गरियो। पछि २२ डिसेम्बर १८८० मा लन्डनमा कलकत्ता ट्रामवे कम्पनीको दर्ता भयो।
१९१३: स्वतन्त्रता सेनानी तारकनाथ दास र अन्य साथीहरूले संयुक्त राज्य अमेरिकाको क्यालिफोर्निया राज्यस्थित सान फ्रान्सिस्को सहरमा ‘गदर आन्दोलन’ को जग बसालेका थिए। यस आन्दोलनको उद्देश्य विदेशमा रहेका भारतीय प्रवासीहरूलाई संगठित गर्नु र बेलायती शासनबाट भारतलाई स्वतन्त्र गराउन सशस्त्र क्रान्तिको सूत्रपात गर्नु थियो।
१९२२: टर्कीको ग्रान्ड नेसनल एसेम्बलीद्वारा ओटोमन साम्राज्य (सल्तनत-ए-उस्मानिया) लाई आधिकारिक रूपमा समाप्त गरियो। ओटोमन साम्राज्यका अन्तिम सुल्तान महमुद छैठौं (महमूद षष्ठम्) थिए।
१९४४: द्वितीय विश्वयुद्धका क्रममा मित्र राष्ट्रहरू (मुख्य रूपमा बेलायती र क्यानाडाली सेना) ले नेदरल्याण्ड्सको वालचेरेन टापुमा एक ठूलो जल-थल हमला सुरु गरे, जसलाई ‘अप्रेसन इनफेच्युएट’ भनिन्छ।
१९४६: पश्चिम जर्मनीको लोअर सेक्सनी राज्यको गठन भयो। बेलायती सैन्य सरकारले आफ्नो नियन्त्रण क्षेत्रभित्रका चार पूर्व प्रशासनिक क्षेत्रहरू—हैनोवर, ओल्डेनबर्ग, ब्रंसविक र शाउम्बर्ग-लिपे—लाई मिलाएर यो नयाँ राज्यको निर्माण गर्यो।
१९५०: पश्चिम बंगालस्थित चित्तरंजन लोकोमोटिव वर्क्समा निर्मित भारतको पहिलो स्वदेशी बाफ इन्जिन तत्कालीन राष्ट्रपति डा. राजेन्द्र प्रसादद्वारा राष्ट्रलाई समर्पित गरियो। भारतको पहिलो बाफ इन्जिनको नाम ‘देशबंधु’ (डब्ल्यूजी ८४०७/डब्ल्यूजी ८४०१ श्रेणी, २-८-२ बीजी) राखियो। यस कारखाना
मा बाफ इन्जिनहरूको उत्पादन २६ जनवरी १९५० मा सुरु भएको थियो।
१९५०: पुएर्तो रिकोका राष्ट्रवादी र नेसनल लिबरेसन आर्मड फोर्सका सदस्यहरूले अमेरिकी राष्ट्रपति ह्यारी एस ट्रुमनको हत्या गर्ने असफल प्रयास गरे।
१९५२: भारतमा स्वतन्त्रता सेनानी एवम् कांग्रेस नेता जय नारायण व्यासले किशनगढ़ विधानसभा सीटबाट उपनिर्वाचन जितेपछि दोस्रो पटक राजस्थानको मुख्यमन्त्रीको रूपमा पदभार ग्रहण गरे।
१९५२: संयुक्त राज्य अमेरिकाले मार्सल आइल्याण्ड्सको एनेभेटक एटोलमा दुनियाँको पहिलो सफल पूर्ण-स्तरीय थर्मोन्यूक्लियर (हाइड्रोजन) बम परीक्षण गर्यो। यस परीक्षणलाई ‘अप्रेसन आइवी’ र यस विशेष बम परीक्षणलाई ‘आइवी माइक’ को कोडनेम दिइएको थियो।
१९५४: फ्रान्सको कब्जामा रहेका भारतीय क्षेत्रहरू पाण्डिचेरी, कराइकल, माहे र यानोन भारत सरकारलाई हस्तान्तरण गरिए।
१९५६: दिल्लीलाई केन्द्रशासित क्षेत्रको दर्जा प्रदान गरियो। त्यसैगरी अंदमान निकोबार द्वीप समूह, लक्कादीव, मिनिकॉय र अमिंदिर्वी टापुहरू पनि केन्द्रशासित क्षेत्र बने। मध्य प्रदेशको रूपमा देशको सबैभन्दा ठूलो राज्य र कर्नाटक राज्यको स्थापना भयो।
१९५६: आंध्र राज्य र हैदराबाद राज्यको तेलंगानामा क्षेत्रलाई मिलाएर एक नयाँ एकीकृत राज्य ‘आंध्र प्रदेश’ को गठन गरियो। साथै, बेजवाड़ा गोपाल रेड्डी पूर्ववर्ती ‘आंध्र राज्य’ को मुख्यमन्त्री पदबाट पदमुक्त भए। उनी यस राज्यका दोस्रो र अन्तिम मुख्यमन्त्री थिए। नीलम संजीव रेड्डीले नयाँ बनेको संयुक्त राज्य आंध्र प्रदेशका पहिलो मुख्यमन्त्रीको रूपमा शपथ लिई पदभार ग्रहण गरे।
१९५८: तत्कालीन सोभियत संघले अमेरिका र बेलायतद्वारा परमाणु परीक्षणमा अस्थायी रोक (मोरेटोरियम) को घोषणापछि, आफ्नो परीक्षण स्थलमा अपेक्षाकृत कम क्षमताको परमाणु हतियारको परीक्षण गर्यो।
१९६१: हिन्दुस्तान एरोनटिक्सद्वारा निर्मित यात्री विमान ‘एभरो एचएस७४८’ ले आफ्नो पहिलो उडान भर्यो। यस विमानमा ४० देखि ५८ यात्रुहरू बस्न सक्ने क्षमता थियो।
१९६६: पञ्जाब पुनर्गठन अधिनियम (१९६६) अन्तर्गत पञ्जाबको हिन्दी भाषी क्षेत्रलाई छुट्ट्याएर (न्यायमूर्ति जे.सी. शाह आयोगको सिफारिसमा) हरियाणालाई भारतको १७औँ राज्य बनाइयो। गठनको समयमा हरियाणामा कुल ७ वटा जिल्लाहरू थिए— अम्बाला, रोहतक, महेन्द्रगढ़, गुरुग्राम, करनाल, हिसार र जीन्द। चण्डीगढ़लाई पञ्जाब र हरियाणा दुवैको संयुक्त राजधानी तथा केन्द्रशासित प्रदेश बनाइयो। श्री धर्मवीर राज्यका प्रथम राज्यपाल र पण्डित भगवत दयाल शर्मा प्रथम मुख्यमन्त्री बने।
१९७०: फ्रान्सको सेन्ट-लॉरेंट-डु-पॉन्टस्थित फाइभ-सेभेन नाइटक्लबमा आगलागी हुँदा १४२ जनाको मृत्यु भयो, जसमा अधिकांश किशोरकिशोरी थिए।
१९७३: लक्कादीव, मिनिकॉय र अमीनदीवी द्वीप समूहको नाम आधिकारिक रूपमा फेरेर ‘लक्षद्वीप’ राखियो।
१९७३: भारतको मैसूर राज्यको नाम आधिकारिक रूपमा फेरेर ‘कर्नाटक’ राखियो। १ नोभेम्बर १९५६ मा राज्य पुनर्गठन अधिनियम अन्तर्गत सबै कन्नड भाषी क्षेत्रहरूलाई मिलाएर ‘मैसूर राज्य’ को स्थापना गरिएको थियो।
१९७४: संयुक्त राष्ट्र संघले सर्वसम्मतिबाट प्रस्ताव ३२१२ पारित गरी साइप्रसको स्वतन्त्रता, सार्वभौम सत्ता र क्षेत्रीय अखण्डतालाई मान्यता प्रदान गर्यो।
१९७९: बोलिभियामा सैन्य कु (तख्तापलट) भयो, जसमा कर्नल अल्बर्टो नातुश बुशले सत्ता कब्जा गरे। उनले तत्कालीन राष्ट्रपति वाल्टर ग्वेरा अरजेको लोकतान्त्रिक सरकारलाई उखेलेर फाले। तर, जनताको भारी विरोध, प्रदर्शन र आम हडतालका कारण नातुश बुशको यो सैन्य सरकार केवल १६ दिन मात्र टिक्न सक्यो र उनले राजीनामा दिन बाध्य हुनुपऱ्यो। त्यसपछि लिडिया गेलर तेजादा बोलिभियाकी पहिलो महिला राष्ट्रपति बनिन्।
१९८४: भारतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री इन्दिरा गांधीको एक दिनअघि भएको हत्यापछि भारतका केही भागहरूमा सिखविरोधी दंगा भड्कियो।
१९८५: भारत सरकारले ‘हेलिकप्टर कर्पोरेसन अफ इन्डिया’ को स्थापना गर्यो। भारतमा तेल तथा प्राकृतिक ग्यास निगमलाई तेल अन्वेषणका लागि हेलिकप्टर सेवा प्रदान गर्नु र देशका दुर्गम तथा पहाडी क्षेत्रहरूमा सम्पर्क सुदृढ गर्नु यसको मुख्य उद्देश्य थियो। यसको गठनको केही समयपछि यसको नाम फेरेर ‘पवन हंस लिमिटेड’ राखियो।
१९८६: स्विजरल्याण्डको बास्लेज नजिकैको सांदोज रासायनिक कारखानामा भीषण आगलागी भयो। यस दुर्घटनामा करिब ३० टन अत्यधिक विषालु रसायन बगेर राइन नदीमा मिसियो, जसले गर्दा नदीको पानी पूर्ण रूपमा रातो (सुर्ख) भयो। यस प्रदूषणका कारण राइन नदीका लाखौँ जलचरहरू, विशेष गरी लगभग सम्पूर्ण सालमन माछाको प्रजाति नै समाप्त भयो।
१९९३: मास्ट्रिच सन्धि लागू भएपछि युरोपेली संघको आधिकारिक गठन भयो। एउटा साझा मुद्रा (यूरो), एकीकृत विदेश तथा सुरक्षा नीति, तथा राजनीतिक एवं आर्थिक सहयोग अभिवृद्धि गर्नु यसको प्रमुख उद्देश्य हो।
१९९४: अमेरिकाको अन्तरिक्ष निकाय नासाले सूर्य र पृथ्वीबीचको अन्तरिक्षको वातावरण अध्ययन गर्न आफ्नो विशेष अन्तरिक्ष यान अन्तरिक्षमा पठायो।
१९९५: अमेरिकी प्रतिनिधि सभाले एउटा ठूलो निर्णय गर्दै पाकिस्तानलाई ३६.८० करोड डलर मूल्यका सैन्य उपकरण र हतियारहरू उपलब्ध गराउन ‘ब्राउन संशोधन’ पारित गर्यो। यसको नाम अमेरिकी सिनेटर ह्यांक ब्राउनको नामबाट राखिएको थियो, जिन्होंने यो प्रस्ताव पेस गरेका थिए।
१९९५: प्रसिद्ध हिन्दी साहित्यकार नरेन्द्र कोहलीले ५५ वर्षको उमेरमा दिल्ली विश्वविद्यालयको मोतीलाल नेहरू कलेजबाट सहप्राध्यापक पदबाट स्वैच्छिक अवकाश लिए।
१९९८: ढाका (बंगलादेश) को बंगबंधु नेसनल स्टेडियममा खेलिएको विल्स इन्टरनेसनल कप (जसलाई मिनी विश्वकप वा आजको च्याम्पियन्स ट्रफी भनिन्छ) को फाइनल खेलमा दक्षिण अफ्रिकाले वेस्टइन्डिजलाई ४ विकेटले पराजित गर्दै उपाधि जिझ्यो।
२०००: मध्य प्रदेशबाट छुट्टिएर छत्तीसगढ भारतको २६औँ राज्य बन्यो र अजित जोगी राज्यका प्रथम मुख्यमन्त्री बने।
२०००: सुरक्षा परिषद्ले युगोस्लाभियालाई आठ वर्षको निलम्बनपछि संयुक्त राष्ट्र संघको सदस्यताका लागि स्वीकृति प्रदान गर्यो। सन् १९९२ मा युगोस्लाभियाको विभाजन (बाल्कन युद्ध) र त्यहाँ भएको हिंसाका कारण उसलाई संयुक्त राष्ट्रका मुख्य गतिविधिहरूबाट अलग गरिएको थियो।
२००३: इरानी विद्रोहीहरूले बग्दाद नजिकैको अमेरिकी चिनूक हेलिकप्टरमा हमला गरे, जसमा १५ अमेरिकी सैनिकको मृत्यु भयो र २० भन्दा बढी घाइते भए। यो हमला अल-फालुजा नजिकै भएको थियो। विद्रोहीहरूले हेलिकप्टरमाथि काँधमा बोकेर प्रहार गर्ने क्षेप्यास्त्र (एसए-७ स्ट्रेला) प्रहार गरेका थिए।
२००४: अष्ट्रेलियाका बेनेट किङ वेस्टइन्डिज क्रिकेट टिमका मुख्य प्रशिक्षक बने, र उनी वेस्टइन्डिज क्रिकेट बोर्डद्वारा नियुक्त इतिहासकै पहिलो विदेशी प्रशिक्षक थिए।
२००५: संयुक्त राष्ट्र महासभामा द्वितीय विश्वयुद्धका क्रममा नाजी नरसंहारमा मारिएका ६० लाख यहूदी तथा अन्य पीडितहरूको सम्झनामा २७ जनवरीलाई ‘अन्तर्राष्ट्रिय होलोकास्ट (प्रलय) स्मरण दिवस’ को रूपमा मनाउने प्रस्ताव पेस र पारित गरियो; किनभने २७ जनवरी १९४५ मा सबैभन्दा ठूलो नाजी यातना शिविर (अशविट्ज-बिरकेनौ) लाई मुक्त गराइएको थियो।
२००६: पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डले डोपिङ (प्रतिबंधित औषधि सेवन) प्रकरणमा तीव्र गतिका बलर सोफिब अख्तरमाथि २ वर्ष र मोहम्मद आसिफमाथि १ वर्षको प्रतिबन्ध लगायो। च्याम्पियन्स ट्रफी हुनुभन्दा ठीक अगाडि उनीहरूको नमूनामा प्रतिबन्धित एनाबोलिक स्टेरॉयड नान्ड्रोलोन फेला परेपछि यो कारबाही गरिएको थियो। पछि अपिल गरेपछि यो प्रतिबन्ध फुकुवा गरिएको थियो।
२००७: श्रीलंकाली संसद्ले देशको गहिरो जातीय समस्या (तमिल गृहयुद्ध) र सुरक्षा स्थितिलाई मध्यनजर गर्दै आपतकालको अवधि एक महिनाका लागि थप गर्यो। सरकार र लिट्टे (एलटीटीई) बीच बढ्दो सैन्य संघर्ष तथा आन्तरिक सुरक्षा मजबुत बनाउने उद्देश्यले यो कदम चालिएको थियो।
२००८: भारतीय रिजर्भ बैंकले वडोदरा (गुजरात) बाट सञ्चालित वित्तीय कम्पनी मेसर्स एसडीएफसी फाइनान्स लिमिटेडको दर्ता खारेज गर्यो। गैर-बैंकिङ वित्तीय कम्पनीको रूपमा काम गर्न निर्धारित नियम तथा सर्तहरूको पालना नगरेको कारण आरबीआईले यो कारबाही गरेको थियो।
२०१०: चीनले एक दशक (दश वर्ष) मा पहिलो पटक आफ्नो राष्ट्रिय जनगणना सुरु भएको आधिकारिक घोषणा गर्यो। यो चीनको छैटौँ राष्ट्रिय जनगणना थियो, जुन देशको बदलिँदो जनसांख्यिकीय ढाँचा, सहरीकरणको गति र जनसंख्या वृद्धिदर मापन गर्न आयोजित गरिएको थियो। यस विशाल प्रक्रियामा करिब ६० लाख जनगणनाकर्मीहरू खटाइएको थियो।
२०१०: रुसका तत्कालीन राष्ट्रपति दिमित्री मेदवेदेवले कुरील द्वीप समूहको ऐतिहासिक भ्रमण गरे, जसमाथि जापानले दाबी गर्दै आएको छ। द्वितीय विश्वयुद्धपछि कुरील द्वीप समूहको भ्रमण गर्ने दिमित्री मेदवेदेव पहिलो रुसी राष्ट्राध्यक्ष थिए। यी टापुहरूलाई रुसमा “दक्षिण कुरील” र जापानमा “उत्तरी क्षेत्र” भनिन्छ। द्वितीय विश्वयुद्धको अन्त्यमा सोभियत संघले यसमा नियन्त्रण कायम गरेको थियो, त्यसबेलादेखि दुई देशबीच यस भूभागलाई लिएर सीमा विवाद कायम छ।
२०१८: भारतमा दिल्ली सरकारले सर्वोच्च अदालतलाई जानकारी गरायो कि यातायात विभागले राष्ट्रिय राजधानीमा दर्ता भएका १.१० करोड सवारीसाधनहरूमध्ये १५ वर्षभन्दा पुराना ४० लाख पेट्रोल र १० वर्षभन्दा पुराना डिजेल गाडीहरूको दर्ता खारेज गरिसकेको छ।
२०२०: सुपर आँधी ‘गोनी’ ले यस दिन फिलिपिन्सको क्याटाडुआनेस टापुमा दस्तक दियो। यसका कारण कम्तीमा १६ जनाको मृत्यु भयो र करिब ३,७०,००० मानिस विस्थापित भए।
२०२०: अफगानिस्तानको कुन्दुज प्रान्तमा गभर्नर परिसरमा मोर्टारको गोला खस्दा ४ जनाको मृत्यु भयो र ८ जना घाइते भए। यसबाहेक हेरात प्रान्तमा प्रहरी चौकी नजिकै भएको मोटरसाइकल बम विस्फोटमा ३ जना प्रहरीको मृत्यु भयो।
२०२०: इथियोपियाको ओरोमिया प्रान्त (वेलेगा क्षेत्र) मा बन्दुकधारी समूहले आक्रमण गरी अम्हारा जातीय समूहका कम्तीमा ३२ नागरिकको निर्ममतापूर्वक हत्या गर्यो र उनीहरूको घरमा आगलागी गरायो। यस आक्रमणको आरोप ओरोमो लिबरेसन आर्मीमाथि लाग्यो।
२०२१: यस दिन आधिकारिक रूपमा विश्वभर कोभिड-१९ बाट ज्यान गुमाउनेहरूको कुल संख्या ५० लाख नाघ्यो।
२०२१: नाइजेरियाको सबैभन्दा ठूलो सहर लागोसमा निर्माणाधीन २१ तले गगनचुम्बी भवन अचानक ढल्यो। यस भयानक दुर्घटनामा कम्तीमा ४५ भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो र धेरै जना मलबेमा पुरिए।
२०२२: प्रसिद्ध अमेरिकी हिप-हप ग्रुप ‘मिगोस’ का २८ वर्षीय र्यापर टेकअफको ह्युस्टन, टेक्सस in गोली हानेर हत्या गरियो।
२०२२: ग्रिसको इभिया र एन्ड्रोस टापुहरूबीच आप्रवासी बोकेको ओभरलोड डुङ्गा खराब मौसम र तेज लहरोका कारण समुद्रमा पल्टियो। यस डुङ्गामा करिब ६८ आप्रवासी सवार थिए। दुर्घटनालगत्तै राहत र उद्धार कार्य सुरु गरियो। पछि ग्रिक तटरक्षक बलले समुद्रबाट ५ बालबालिकासहित २२ वटा शव बाहिर निकाल्यो, भने दर्जनौँ बेपत्ता भए।
२०२३: क्रोएसियाको जाग्रेबबाट उडेको एउटा सानो विमान अष्ट्रेलियाको साल्जबर्ग नजिकै पुग्दा खराब मौसमका कारण दुर्घटनाग्रस्त भयो। यस विमान दुर्घटनामा सवार सबै ४ जनाको घटनास्थलमै मृत्यु भयो।
२०२३: इरानको उत्तर गिलान प्रान्तको लांगारुड सहरमा रहेको ड्रग पुनर्स्थापना (नशामुक्ति) केन्द्रमा अचानक भीषण आगलागी भयो। यस मर्माहत दुर्घटनामा केन्द्रभित्र रहेका ३२ जनाको जलेर मृत्यु भयो र १६ भन्दा बढी गम्भीर घाइते भए।
२०२४: पूर्वी अफ्रिकाको तट नजिकै कोमोरोस द्वीप समूह नजिकै आप्रवासी बोकेको डुङ्गा समुद्रमा पल्टियो। यस दुर्घटनामा कम्तीमा २५ जनाको डुबेर मृत्यु भयो।
२०२४: भारतमा दीपावलीको ठीक भोलिपल्ट (यस दिन) भारतको राजधानी दिल्लीमा पटका र अन्य कारणले आगलागीका थुप्रै घटना भए। दिल्ली दमकल सेवाले ३१० भन्दा बढी आगलागीका कलहरू प्राप्त गर्यो। छावला क्षेत्रमा एउटा डीटीसी बसमा पनि यात्रुहरूको पटकाका कारण आगलागी भयो, जसमा धेरै मानिस झुलसे।
२०२४: पाकिस्तानको मस्तुंग (बलूचिस्तान) मा पोलियो उन्मूलन अभियान टोलीलाई लक्षित गरी गराइएको बम विस्फोटमा स्कुले बालबालिका र पुलिससहित ९ जनाको मृत्यु भयो।
२०२४: स्पेन (विशेष गरी भ्यालेन्सिया क्षेत्र) मा शताब्दीकै सबैभन्दा विनाशकारी बाढीको संकट कायम रह्यो, जसमा २०५ जनाको मृत्यु भएको आधिकारिक पुष्टि भयो।
२०२५: उत्तर-पश्चिमी मेक्सिकोको सोनोरा राज्यको राजधानी हर्मोसिलोमा ‘वाल्डो’ नामक डिस्काउंट स्टोरमा भएको भीषण आगलागी र विस्फोटका कारण २३ जनाको मृत्यु भयो।
२०२५: केन्याको पश्चिमी भागमा रहेको रिफ्ट उपत्यका (मरकवेट ईस्ट/चेसोंगोच क्षेत्र) मा मुसलधारे वर्षाका कारण गएको भीषण पहिरोमा परी २१ जनाको मृत्यु भयो र ३० भन्दा बढी बेपत्ता भए।
२०२५: उत्तर इटालीको आल्प्स पर्वतमालामा आएको भीषण हिउँपहिरो (हिमस्खलन) का कारण जर्मनीका ५ पर्वतारोहीको मृत्यु भयो। यो दुःखद दुर्घटना ओर्टलर पर्वत श्रृंखलास्थित सीमा भार्ताना पर्वतमा करिब ११,५०० फिट (३,५०० मिटर) को उचाइमा भयो।
२०२५: भारतमा आंध्र प्रदेशको कासीबुग्गास्थित श्री वेंकटेश्वर स्वामी मन्दिर (चिन्ना तिरुपति) मा अत्यधिक भीडका कारण सिँढीको फलामे रेलिङ भाँचियो। यस दुःखद दुर्घटनामा कम्तीमा ९ जना भक्तजनको मृत्यु भयो र अन्य धेरै घाइते भए।
१ नोभेम्बरमा जन्मिएका प्रसिद्ध व्यक्तित्वहरू~
१७६२: स्पेन्सर् पर्सेभल – बेलायतका पूर्व प्रधानमन्त्री
१८७१: सच्चिदानन्द सिन्हा – भारतका प्रसिद्ध सांसद, शिक्षाविद्, अधिवक्ता र संविधान सभाका प्रथम अस्थायी अध्यक्ष।
१९२४: रामकिंकर उपाध्याय – पद्मभूषणद्वारा सम्मानित प्रसिद्ध कथावाचक र हिन्दी साहित्यकार।
१९२७: दीनानाथ भार्गव – भारतका प्रसिद्ध चित्रकार जो नन्दलाल बोसका शिष्य थिए।
१९३०: अब्दुल कावी देसनावी – उर्दु भाषाका प्रसिद्ध लेखक तथा शायर।
१९३५: ग्यारी प्लेयर – महान दक्षिण अफ्रिकी गोल्फर
१९३५: चार्ल्स कोच – अमेरिकी अर्बपति व्यवसायी
१९३५: एडवर्ड सईद – प्यालेस्टिनी-अमेरिकी विश्वप्रसिद्ध विचारक तथा लेखक
१९४०: रमेश चन्द्र लाहोटी – भारतका ३५औँ प्रधानन्यायाधीश
१९४२: प्रभा खेतान – हिन्दी भाषाकी लब्धप्रतिष्ठित उपन्यासकार, कवयित्री, नारीवादी चिन्तक तथा समाजसेविका।
१९४६: अनिल बैजल – दिल्लीका पूर्व उपराज्यपाल।
१९४७: मुरलीकांत पेटकर – भारतका पहिलो प्यारालिम्पिक स्वर्ण पदक विजेता (१९७२)।
१९४८: सन्तोष गंगवार – प्रसिद्ध राजनीतिज्ञ एवं संसदीय कार्य राज्यमन्त्री।
१९६०: टिम कुक – एप्पलका सीईओ
१९६३: नीता अम्बानी – रिलायंस फाउन्डेसनकी चेयरपर्सन, समाजसेविका
१९६५: पद्मिनी कोल्हापुरे – बलिउड अभिनेत्री
१९७२: टोनी कोलेट – प्रसिद्ध अष्ट्रेलियन अभिनेत्री
१९७३: ऐश्वर्या राय – भारतीय अभिनेत्री एवं पूर्व मिस वर्ल्ड।
१९७३: टिसका चोप्रा – उत्कृष्ट अभिनयका लागि चिनिने बलिउड अभिनेत्री।
१९७३: रुबी भाटिया – भारतीय अभिनेत्री
१९७४: वी. वी. एस. लक्ष्मण – भारतीय क्रिकेट इतिहासका दिग्गज ब्याट्सम्यान, जो आफ्नो २८१ रनको ऐतिहासिक टेस्ट पारीका लागि चिनिन्छन्।
१९८७: इलियाना डिक्रूजब – भारतीय अभिनेत्री
१९९५: ईशान खट्टर – भारतीय सिनेमाका युवा तथा उदीयमान अभिनेता
१ नोभेम्बरमा भएका प्रमुख निधनहरू~
१८९४: अलेक्जेन्डर तृतीय – रुसका प्रसिद्ध सम्राट
१९२६: ह्यारी हौडिनी (वास्तविक नाम एरिक वाइस) – हंगेरीको बुडापेस्टमा जन्मेका दुनियाँका सबैभन्दा प्रसिद्ध जादुगर र ‘स्केप आर्टिस्ट’।
१९५५: डेल कार्नेगी – ‘हाउ टु विन फ्रेन्ड्स एन्ड इन्फ्लुएंस पिपल’ का अमेरिकी लेखक तथा विचारक।
१९८०: दामोदर मेनन – भारतका प्रमुख स्वतन्त्रता सेनानीहरूमध्ये एक।
१९९३: नैना देवी – प्रसिद्ध हिन्दुस्तानी शास्त्रीय संगीत गायिका।
२०२२: टेकअफ – प्रसिद्ध अमेरिकी र्यापर तथा हिप-हप ग्रुप ‘मिगोस’ का सदस्य।
२०२४: रोहित बल – भारतका एक अति प्रसिद्ध तथा अन्तर्राष्ट्रिय ख्यातिप्राप्त फेसन डिजाइनर।
१ नोभेम्बरका महत्त्वपूर्ण अवसर तथा उत्सवहरू~
विश्व शाकाहारी दिवस: हरेक वर्ष १ नोभेम्बरमा विश्वभर शाकाहारी आहार र जीवनशैलीका फाइदाहरूप्रति जनचेतना जगाउन यो दिवस मनाइन्छ।
सर्व सन्त दिवस: यो क्रिस्चियन धर्म (विशेषगरी क्याथोलिक धर्म) को एक प्रमुख धार्मिक तथा सार्वजनिक बिदा हो, जुन ३० भन्दा बढी देशहरूमा मनाइन्छ।
भारतका विभिन्न राज्यहरूको स्थापना दिवस:
कर्नाटक (स्थापना: १ नोभेम्बर १९५६)
केरल (स्थापना: १ नोभेम्बर १९५६)
मध्य प्रदेश (स्थापना: १ नोभेम्बर १९५६)
आंध्र प्रदेश (स्थापना: १ नोभेम्बर १९५३/१९५६)
पञ्जाब (पुनर्गठन: १ नोभेम्बर १९६६)
हरियाणा (स्थापना: १ नोभेम्बर १९६६ – पञ्जाबबाट छुट्टिएर)
छत्तीसगढ़ (स्थापना: १ नोभेम्बर २००० – मध्य प्रदेशबाट छुट्टिएर)





