अक्टोबर १६: देश-दुनियाको इतिहासमा आजको दिन

October 16. 3d text on white background. Illustration.

​नयाँ दिल्ली: बाँडफाँटको पीडा सधैँ दुख्ने गर्छ र वर्षको दसौँ महिनाको सोह्रौँ दिन बङ्गालको विभाजनको दुःखद घटनासँग जोडिएको छ। सन् १९०५ अक्टोबर १६ का दिन भएको बङ्गालको विभाजन राष्ट्रको इतिहासमा एक मोड बनेर आयो र यसको सबैतिरबाट विरोध भयो। यस दिनलाई विरोध दिवसको रूपमा मनाइयो र थुप्रै जुलुसहरू निकालिए। चारैतिर वन्दे मातरम्‌का नाराहरू गुन्जिए। वास्तवमा बङ्गालको विभाजनले सिङ्गो देशलाई एकै ठाउँमा ल्याएझैँ भयो र विद्यालय, क्याम्पसदेखि चोक-गल्लीहरूसम्म विरोध प्रदर्शन गरियो। यस अवधिमा विदेशी वस्तुहरूको बहिष्कार र स्वदेशी वस्तुहरूको प्रचारको आँधीले अङ्ग्रेज सरकारलाई हल्ଲायो। पछि यो निर्णय फिर्ता लिने निर्णय गरियो, तर अङ्ग्रेजहरूविरुद्ध उठेको विरोधको लहर झन् बलियो बन्दै गयो। देश-दुनियाको इतिहासमा अक्टोबर १६ को तारिखमा घटेका अन्य महत्त्वपूर्ण घटनाहरूको सिलसिलेवार विवरण यसप्रकार छ~
​सन् १७८८: मराठा सेनापति महादजी सिन्धियाले अफगान सरदार गुलाम कादिरलाई पराजित गर्दै मुगल बादशाह शाह आलम द्वितीयलाई पुनः दिल्लीको गद्दीमा बसाएका थिए। यसअघि अफगान रोहिल्ला सरदार गुलाम कादिरले दिल्लीमा अधिकार जमाएको थियो र उसले मुगल बादशाह शाह आलम द्वितीयका आँखाहरू फोडदिएको थियो।
​सन् १७९३: फ्रान्सकी अन्तिम रानी मेरी एन्टोनिएटलाई फ्रान्सेली क्रान्तिका दौरान पेरिसको प्लेस डे ला रेभोल्युसन (हालको प्लेस डे ला कन्कोर्ड) मा गिलोटिनमा चढाएर मृत्युदण्ड दिइएको थियो। उनीमाथि राजद्रोह, विदेशी शक्तिहरूसँग षड्यन्त्र र देशसँग गद्दारी गरेको आरोप थियो।
​सन् १८६८: डेनमार्कले निकोबार द्वीप समूहका आफ्ना सबै अधिकारहरू बेलायतलाई बेच्यो। यसपछि १८६९ मा बेलायतले तिनीहरूलाई आधिकारिक रूपमा ब्रिटिश भारतमा गाभ्यो। यो सम्झौतासँगै भारतीय उपमहाद्वीप र यसका आसपासका क्षेत्रहरूबाट डेनमार्कको औपनिवेशिक शासनको पूर्ण अन्त्य भयो।
​सन् १९०५: भारतका तत्कालीन भाइसरोय लर्ड कर्जनद्वारा बङ्गालको प्रथम विभाजन लागू गरिएको थियो। बेलायती सरकारले यसलाई प्रशासनिक सुविधा बताएको थियो तर यसको वास्तविक उद्देश्य राष्ट्रवादिहरूको गड मानिने बङ्गालमा हिन्दू-मुसलमान एकतालाई तोड्नु र साम्प्रदायिकताको प्रचार गर्नु थियो। विभाजनको स्वरूप यसप्रकार थियो: १. पूर्वी बङ्गाल र असम: मुस्लिम बहुसङ्ख्यक क्षेत्र (राजधानी – ढाका) २. पश्चिमी बङ्गाल: हिन्दू बहुसङ्ख्यक क्षेत्र (बिहार र उडिसासहित)।
​सन् १९२३: वाल्ट डिज्नी र उनका भाइ रोय ओलिभर डिज्नीद्वारा क्यालिफोर्नियाको हलिउडमा ‘डिज्नी ब्रदर्स कार्टून स्टुडियो’ को नामबाट ‘द वाल्ट डिज्नी कम्पनी’ को स्थापना गरियो। पछि यसको नाम परिवर्तन गरेर ‘वाल्ट डिज्नी प्रोडक्सन’ र फेरि सन् १९८६ मा ‘द वाल्ट डिज्नी कम्पनी’ राखियो। सन् १९२८ मा ‘स्टीमबोट विली’ र ‘मिकी माउस’ को आगमनपछि यो कम्पनीले वैश्विक पहिचान पायो।
​सन् १९३४: चिनियाँ कम्युनिस्टहरूले राष्ट्रवादी सेनाका नेता च्याङ्ग काई-शेकको घेराबन्दी र आक्रमणबाट बच्न दक्षिण-पूर्वी चीनस्थित आफ्ना ठेगानाहरूबाट पलायन सुरु गरे। यो यात्रा करिब ६ हजार माइल (करिब १० हजार किलोमिटर) लामो थियो, जुन ३६८ दिनभन्दा बढी समयसम्म चल्यो। यही यात्राको क्रममा र त्यसपछि माओ त्से तुङ चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका सर्वमान्य र निर्विवाद नेताको रूपमा उदाए।
​सन् १९३९: द्वितीय विश्वयुद्धका दौरान जर्मनीको वायुसेना लुफ्टवाफेले बेलायती क्षेत्र स्कटल्याण्डको रोसिथ र फर्थ अफ फोरथ पासस्थित रोयल नेभीका जहाजहरूमाथि आफ्नो पहिलो हवाई आक्रमण गर्‍यो। यस आक्रमणमा १६ जना रोयल नेभीका नाविकको मृत्यु भयो र ४४ जना घाइते भए।
​सन् १९४२: बङ्गाल (हाल पश्चिम बङ्गाल र बङ्गलादेशको अंश) का तटीय क्षेत्रहरूमा इतिहासको सबैभन्दा विनाशकारी र प्रलयकारी समुद्री चक्रवात (बङ्गाल चक्रवात) आयो। यो भीषण विपत्तिमा करिब ४० हजार मानिसले ज्यान गुमाए र लाखौँ मानिस घरबारविहीन भए। बङ्गालको खाडीबाट उठेको यो चक्रवातमा हावाको गति प्रतिघण्टा २२५ किलोमिटर रेकर्ड गरिएको थियो। आँधीका कारण समुद्रमा करिब २० देखि २६ फिट अग्ला छालहरू उठे, जसले तटहरू पार गरेर १० माइल भित्री भू-भागसम्म पूर्ण रूपमा जलमग्न बनाइदियो।
​सन् १९४५: क्यानाडाको क्युबेक सिटीमा संयुक्त राष्ट्रसङ्घको खाद्य तथा कृषि सङ्गठनको स्थापना भयो। यसको मुख्य उद्देश्य विश्वव्यापी स्तरमा भूखमरी समाप्त गर्नु, पोषणमा सुधार गर्नु र खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु थियो।
​सन् १९५१: पाकिस्तानका पहिला प्रधानमन्त्री लियाकत अली खानको रावलपिडीको कम्पनी बाग (हाल लियाकत बाग) मा एक जनसभाका दौरान गोली हानेर हत्या गरियो। आक्रमणकारीको पहिचान सईद अकबर (अफगान नागरिक) को रूपमा भयो, जसलाई भीड र सुरक्षाकर्मीहरूले घटनास्थलमै मारे। गोली लागेपछि उनका अन्तिम शब्दहरू थिए— “अल्लाह पाकिस्तानको हिफाजत गरून्”।
​सन् १९५९: भारतमा राष्ट्रिय महिला शिक्षा परिषद्को स्थापना र उद्घाटन गरियो। यसअघि सन् १९५८ को मे महिनामा सरकारले दुर्गाबाई देशमुख़को अध्यक्षतामा ‘राष्ट्रिय महिला शिक्षा समिति’ को गठन गरेको थियो। यही समितिको सिफारिसका आधारमा सन् १९५९ मा यस परिषद्को स्थापना गरिएको हो। यस परिषद्को प्रमुख उद्देश्य देशमा महिलाहरूको शिक्षाको स्थितिमा सुधार गर्नु, लडका र लडकीहरूको शिक्षाबीचको खाडललाई कम गर्नु तथा बालिकाहरूका लागि विद्यालय, महिला शिक्षकहरूको नियुक्ति र वयस्क महिला शिक्षालाई बढावा दिनु हो।
​सन् १९६४: चीनले आफ्नो पहिलो आणविक परीक्षण सिनजियांग प्रान्तको लोप नोरेमा गर्‍यो। यो परीक्षण २२ किलोटनको थियो। युरेनियमबाट बनेको यो बमलाई ३३० फिट अग्लो स्टिल टावरमा राखेर विस्फोट गराइएको थियो (यसलाई ‘प्रोजेक्ट ५९६’ को नामले पनि चिनिन्छ)। यो सफलतासँगै चीन अमेरिका, सोभियत संघ, बेलायत र फ्रान्सपछि आणविक हतियार सम्पन्न देशहरूको ‘क्लब’ मा सामेल हुने पाँचौँ देश बन्यो।
​सन् १९६८: भारतीय मूलका अमेरिकी बायोकेमिस्ट डा. हरगोबिन्द खुरानालाई शरीर क्रिया विज्ञान वा चिकित्सा क्षेत्रको नोबेल पुरस्कारबाट सम्मानित गरियो। उनलाई यो सम्मान आनुवंशिक कूट (जेनेटिक कोड) को व्याख्या र प्रोटिन संश्लेषणमा यसको भूमिका पत्ता लगाएकोमा प्रदान गरिएको थियो। उनले यो पुरस्कार मार्सल डब्ल्यु. निरेनबर्ग र रोबर्ट डब्ल्यु. हलीसँग साझेदारी गरेका थिए।
​सन् १९७८: भारतीय क्रिकेट टिमका पूर्व कप्तान कपिल देवले पाकिस्तानविरुद्ध फैसलाबादको इकबाल रङ्गशालामा आफ्नो टेस्ट डेब्यु गरे। डेब्युको बेला कपिल देवको उमेर १९ वर्ष थियो। उनले पाकिस्तानी ओपनर ब्याट्सम्यान सादिक मोहम्मदलाई आउट गरेर आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय टेस्ट विकेट लिएका थिए।
​सन् १९८४: दक्षिण अफ्रिकाका प्रमुख सामाजिक कार्यकर्ता तथा आर्चबिशप डेसमन्ड टुटुलाई उहाँको रङ्गभेदविरोधी शान्तिपूर्ण सङ्घर्षका लागि नोबेल शान्ति पुरस्कारबाट सम्मानित गरियो। उहाँले दक्षिण अफ्रिकामा अश्वेत मानिसहरू विरुद्ध हुने जातीय भेदभाव र अन्यायका विरुद्ध बिना कुनै हिंसा, शान्तिपूर्ण तरिकाले विश्वव्यापी स्तरमा आवाज उठाउनुभयो। उहाँले नै दक्षिण अफ्रिकाको सांस्कृतिक र जातीय विविधता झल्काउन यसलाई “रेनबो नेसन” (इन्द्रेणी राष्ट्र) नाम दिनुभएको थियो।
​सन् १९९६: ग्वाटेमाला सिटी (मध्य अमेरिका) को एस्टाडियो माटेओ फ्लोर्स रङ्गशालामा मच्चिएको भागदौडमा ८४ जनाको मृत्यु भयो र १८० भन्दा बढी मानिस गम्भीर घाइते भए। यो दुर्घटना ग्वाटेमाला र कोस्टारिकाबीच हुने १९९८ फिफा विश्वकप छनोट खेलका दौरान भएको थियो। रङ्गशालाको क्षमता करिब ३८ हजार दर्शकको थियो, तर धेरै मात्रामा नक्कली टिकट बेचेको आशङ्का गरिएको थियो, जसले गर्दा रङ्गशालामा क्षमताभन्दा धेरै मानिस छिरेका थिए। रङ्गशालाको साधारण स्ट्यान्डतर्फ अत्यधिक भीड बढेका कारण मानवीय चाप सिर्जना भयो। तल बस्ने मानिसहरू जाली र पर्खालबीच किचिए।
​सन् १९९९: संयुक्त राज्य अमेरिकाले पाकिस्तानमा जनरल परवेज मुशर्रफद्वारा गरिएको सैन्य कू (सैन्य शासन) को विरोधमा पाकिस्तानमाथि कडा प्रतिबन्धहरू लगायो। यी प्रतिबन्धहरूअन्तर्गत पाकिस्तानलाई प्राप्त हुने अमेरिकी वैदेशिक सहायता, आर्थिक सहयोग र सैन्य उपकरणको बिक्रीमा रोक लगाइयो।
​सन् २००२: दक्षिण कोरियाको बुसानमा आयोजित १४औँ एसियाली खेलकुदमा डोपिङ टेस्टमा असफल भएपछि भारतीय खेलाडी सुनिता रानीका पदकहरू फिर्ता लिइयो। सुनिता रानीले १५०० मिटर दौडमा स्वर्ण पदक र ५००० मिटर दौडमा कांस्य पदक जितेकी थिइन्।
​सन् २००३: भारतका प्रसिद्ध मल्याली फिल्म निर्माता अडूर गोपालकृष्णनलाई फ्रान्सेली सरकारद्वारा उहाँको प्रतिष्ठित सम्मान ‘कमांडर अफ द अर्डर अफ आर्ट्स एन्ड लेटर्स’ बाट सम्मानित गरियो। यो फ्रान्सको एक अत्यन्त प्रतिष्ठित सांस्कृतिक सम्मान हो जो कला र साहित्यको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने वैश्विक व्यक्तित्वहरूलाई प्रदान गरिन्छ।
​सन् २००४: संयुक्त राष्ट्रसङ्घ र वैश्विक मानव अधिकार सङ्गठनहरूको रिपोर्टअनुसार सुडानको दारफुर क्षेत्रमा जारी द्वन्द्व र भुखमरीका कारण ज्यान गुमाउनेहरूको सङ्ख्या करिब ७० हजार पुगेको थियो।
​सन् २००४: संयुक्त राज्य अमेरिकाले विश्वव्यापी आतङ्कवादविरुद्धको आफ्नो कारबाहीअन्तर्गत इराकी आतङ्ककारी अबू मुसाब अल-जरकावीको सङ्गठन (तौहीद वल-जिहाद) लाई वैदेशिक आतङ्ककारी सङ्गठन घोषणा गर्‍यो। यही सङ्गठन पछि गएर इराकमा अल-कायदा (एक्यूआई) र त्यसपछि आईएसआईएसको रूपमा विकसित भयो।
​सन् २००५: जी-२० देशका अर्थमन्त्रीहरू र केन्द्रीय बैङ्कका गभर्नरहरूको बैठकमा विश्व बैङ्क र आईएमएफ (अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष) मा सुधार गर्ने कुरामा पूर्ण सहमति भयो। चीनको जियांग्सू प्रान्तको शियांगहेमा आयोजित यस बैठकमा विश्वव्यापी आर्थिक स्थिरता र विकासशील देशहरूलाई यी अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थाहरूमा बढी प्रतिनिधित्व दिलाउने कुरामा जोड दिइयो।
​सन् २००८: विश्वको ठुलो बैङ्क सिटीग्रुपले सबप्राइम मोर्टगेज सङ्कटका कारण ठुलो त्रैमासिक घाटाको घोषणा गर्‍यो। यसैगरी, स्विट्जरल्याण्ड सरकारले आफ्ना सबैभन्दा ठुला बैङ्कहरू युबीएस र क्रेडिट सुइजलाई डुब्नबाट बचाउन एक विशाल आपत्कालीन उद्धार प्याकेजको घोषणा गर्‍यो।
​सन् २००८: चीनको निङ्ग्चिया हुई स्वायत्त क्षेत्रको शिजुइशान सहरमा रहेको एक कोइलाखासीमा भीषण विस्फोट भयो। यस दुर्घटनामा कम्तीमा १६ जना खानी मजदुर को मृत्यु भयो।
​सन् २००९: जर्मनीको बर्लिनमा द्वितीय विश्वयुद्धका बेला ध्वस्त भएको ऐतिहासिक नेउएस म्युजियमलाई करिब ७० वर्षपछि पुनर्निर्माण गरेर फेरि आम जनताका लागि खुला गरियो।
​सन् २००९: पाकिस्तानको पेसावरमा एक सुरक्षा जाँच चौकी र बस नजिकै भयानक आत्मघाती कार बम विस्फोट भयो। यस आक्रमणमा कम्तीमा १२ जनाको मृत्यु भयो र अन्य धेरै गम्भीर घाइते भए।
​सन् २०१०: दक्षिण अफगानस्तानको अशान्त सहर कान्धारमा तीनवटा शृङ्खलाबद्ध बम विस्फोट भए। यी आतङ्ककारी हमलाहरूमा ४ जनाको ज्यान गयो र अन्य धेरै गम्भीर घाइते भए।
​सन् २०१०: चीनको हेनान प्रान्तको युझोउ सहरमा अवस्थित पिङ्यु कोइलाखासीमा कोइला and ग्यासको भीषण चुहावट (आउटबर्स्ट) भयो। यस दुर्घटनामा कम्तीमा २० जना खानी मजदुरको मृत्यु भयो। विस्फोटलगत्तै अन्य १७ जना खानीभित्रै फसे/बेपत्ता भए।
​सन् २०११: भारतीय मूलका धावक १०० वर्षीय फौजा सिंहले सर्वाधिक उमेरमा टोरन्टो वाटरफ्रन्ट म्याराथन पूरा गरेर नयाँ कीर्तिमान कायम गर्दै गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्डमा आफ्नो नाम दर्ता गराए। उमेरको ‘शतक’ पूरा गरेका फौजा सिंहले तालीको गडगडाहटबीच आठ घण्टाभन्दा बढी समयमा फिनिस लाइन पार गरे।
​सन् २०१२: मध्य प्रदेशमा एक बस र ट्रक आपसमा ठोक्किँदा भीषण दुर्घटना भयो, जसमा २२ जनाको दर्दनाक मृत्यु भयो र धेरै मानिस गम्भीर घाइते भए।
​सन् २०१२: नेदरल्याण्डको रोटरडैमस्थित ‘कुन्स्तहल सङ्गहालय’ बाट २५ मिलियन डलर (करिब १३५ करोड भारतीय रुपैयाँ) भन्दा बढी मूल्यका अति दुर्लभ ७ वटा पेन्टिङहरू चोरी भए। यसलाई त्यसबेलाको सबैभन्दा ठुलो कला चोरीमध्ये गनियो। चोरहरूले मात्र २ देखि ३ मिनेटको समयमा यी पेन्टिङहरू चोरेर फरार भएका थिए। रोमानियाली नागरिकहरू (रादु दोगारू र उनका साथीहरू) लाई यो चोरीको लागि समातियो र २०१३ मा उनीहरूलाई सजाय सुनाइयो। अपराधीहरूलाई सजाय त भयो, तर धेरैजसो पेन्टिङहरू कहिल्यै फेला परेनन्। मुख्य आरोपीकी आमाले पछि प्रमाण मेटाउनको लागि ती पेन्टिङहरू घरको चुलोमा जलाएको दाबी गरेकी थिइन्, यद्यपि यसको पूर्ण पुष्टि कहिल्यै हुन सकेन।
​सन् २०१२: खगोलविद्हरूले हाम्रो सौर्यमण्डलको सबैभन्दा नजिकको तारा प्रणालीमा एउटा नयाँ ग्रह अल्फा सेन्चुरी बीबी फेला परेको घोषणा गरे। यसलाई युरोपेली खगोलविद्हरूको एक टोलीले चिलीमा अवस्थित ला सिला वेधशालामा हाइ एक्युरेसी रेडियल लोसिटी प्लानेट सर्च उपकरण प्रयोग गरेर पत्ता लगाएका थिए। यो ग्रह पृथ्वीबाट करिब ४.३ प्रकाश वर्षको दूरीमा अवस्थित अल्फा सेन्चुरी ‘बी’ ताराको परिक्रमा गरिरहेको थियो।
​सन् २०१३: दक्षिण-पूर्वी एसियाली देश लाओसमा खराब मौसम र चक्रवात ‘नारी’ को असरका कारण लाओ एयरलाइन्सको उडान ३०१, पाक्से अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा अवतरण गर्नुभन्दा केही समयअघि मेकङ नदीमा दुर्घटनाग्रस्त भयो। यो एक घरेलु नियमित यात्री उडान थियो, जो लाओसको राजधानी भिएन्टियानबाट पाक्से जाँदै थियो। यो दुर्घटनामा विमानमा सवार सबै ४९ जना (४४ यात्री र ५ जना चालक दलका सदस्य) को मृत्यु भयो।
​सन् २०१४: इराकको राजधानी बग्दाद र त्यस आसपासका क्षेत्रहरूमा आतङ्ककारी सङ्गठन इस्लामिक स्टेटको बढ्दो प्रभावबीच भीषण बमबारी र आत्मघाती हमलाहरू गरिए। बग्दाद र यसका सीमावर्ती क्षेत्रहरूमा एकपछि अर्को गरी तीनवटा कार बम विस्फोट र आत्मघाती हमला भए। यो सुनियोजित आतङ्ककारी हमलामा कम्तीमा १६ जनाको मृत्यु भयो र ४८ भन्दा बढी मानिस गम्भीर घाइते भए।
​सन् २०१४: पश्चिम बङ्गालको बर्दवानमा अक्टोबरको सुरुमा भएको बम विस्फोटसँग जोडिएको मामिलामा राष्ट्रिय अनुसन्धान एजेन्सीले अनुसन्धानको क्रममा बर्दवानको एउटा घरबाट ३० वटा जिउँदो ग्रिनेड बरामद गर्‍यो।
​सन् २०१५: इजरायल-प्यालेस्टाइन द्वन्द्वका क्रममा, वेस्ट बैंकको नब्लस सहरमा प्यालेस्टिनी प्रदर्शनकारीहरूको भीडमाथि ऐतिहासिक धार्मिक स्थल ‘जोसेफको चिहान’ को भवनमा आगजनी गर्‍यो, जसले गर्दा संरचनामा भारी क्षति पुग्यो।
​सन् २०१६: टर्कीको गाजियान्टेप सहरमा ISIS को एक शङ्कास्पद ठेगानामा प्रहरीको छापा मार्ने क्रममा एक आत्मघाती हमलाकारीले आफैलाई उडायो, जसमा ३ जना प्रहरी अधिकारीको मृत्यु भयो र अन्य ९ जना घाइते भए।
​सन् २०१६: डोनबास युद्धका दौरान, डोनेट्स्क पिपल्स रिपब्लिकका एक प्रमुख प्रो-रसियाली सैन्य कमाण्डर आर्सेनी पाभलोभ (जसलाई उहाँको कल साइन ‘मोटररोला’ बाट चिनिन्थ्यो) को डोनेट्स्कस्थित उहाँको अपार्टमेन्टको लिफ्ट साफ्टमा भएको बम विस्फोटमा मृत्यु भयो। आर्सेनी पाभलोभ ‘स्पार्टा बाटाटियन’ का नेता हुनुहुन्थ्यो र उहाँले इलोभाइस्क र डोनेट्स्क एयरपोर्टका प्रमुख लडाइँहरूमा प्रो-रसियाली विद्रोहीहरूको नेतृत्व गर्नुभएको थियो।
​सन् २०१६: गोवामा जारी ब्रिक्स शिखर सम्मेलन २०१६ को दौरान प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले पाकिस्तानको नाम नलिई यसलाई “आतङ्कवादको मदर-सिप” (उद्गम स्थल) को रूपमा संज्ञा दिनुभयो।
​सन् २०१६: इराकका विभिन्न क्षेत्रहरूमा (विशेष गरी बग्दाद र आसपास) आतङ्ककारी सङ्गठन आईएसआईएसद्वारा गरिएका शृङ्खलाबद्ध हमलाहरूमा कम्तीमा ५५ भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो र ६० भन्दा बढी घाइते भए।
​सन् २०१७: माल्टाका अति प्रसिद्ध खोजी पत्रकार तथा ब्लगर ड्याफने कारुआना गालिजियाको कार बम विस्फोटमा दर्दनाक मृत्यु भयो। ड्याफनेले ‘पानामा पेपर्स’ लीकमार्फत माल्टाका शीर्ष राजनीतिज्ञ, अधिकारीहरू र शक्तिशाली व्यापारीहरूबीच फैलिएको उच्च स्तरीय भ्रष्टाचार, मनी लान्ड्रिङ र मिलेमतोको ठुलो पर्दाफास गरेकी थिइन्।
​सन् २०१७: पोर्चुगल र उत्तर स्पेनका जङ्गलहरूमा फैलिएको भीषण डढेलोको चपेटामा परेर ३१ भन्दा बढी मानिसको ज्यान गयो र हजारौँ एकड वनसम्पदा जलेर खरानी भयो।
​सन् २०१७: चक्रवात ‘ओफेलिया’ को अवशेषले आयरल्याण्ड र बेलायतका तटहरूमा भारी त मञ्चाए। यो प्राकृतिक प्रकोपका कारण आयरल्याण्डमा कम्तीमा ३ जनाको मृत्यु भयो र करिब ३ लाख ६० हजार घरहरूको बिजुली पूर्ण रूपमा बन्द भयो।
​सन् २०१८: म्यानमारको माग्वे क्षेत्रमा म्यानमार वायुसेनाका दुईवटा एफ-७ लडाकु विमान खराब मौसमका कारण एक ब्रोडकास्ट टावरसँग ठोक्किएर दुर्घटनाग्रस्त भए। यो दुर्घटनामा दुवै पाइलटको ज्यान गयो र भग्नावशेषको चपेटामा परेर जमिनमा रहेकी एक ११ वर्षीया बालिकाको पनि मृत्यु भयो।
​सन् २०१८: उत्तर प्रदेशको योगी आदित्यनाथ सरकारले मन्त्रिपरिषद्को बैठकमा इलाहाबादको नाम परिवर्तन गरेर ‘प्रयागराज’ राख्ने प्रस्तावलाई आधिकारिक स्वीकृति दियो। सन्त, साधु र स्थानीय मानिसहरूको माग तथा आगामी २०१९ को कुम्भमेलालाई ध्यानमा राखेर यो निर्णय गरिएको थियो। प्राचीन कालमा यसलाई ‘प्रयाग’ भनिन्थ्यो भने सन् १५७५ मा मुगल सम्राट अकबरले सङ्गम नजिक ‘इलाहाबास’ (पछि इलाहाबाद) बसाएका थिए। राज्य मन्त्रिपरिषद्को निर्णयपछि, जनवरी २०१९ मा केन्द्र सरकारले पनि इलाहाबादको नाम प्रयागराज गरिएकोमा आफ्नो औपचारिक स्वीकृति प्रदान गर्‍यो।
​सन् २०१८: मोरक्कोको बोकनाडेलमा एउटा यात्री ट्रेन लिकबाट बाहिरियो। यो भीषण दुर्घटनामा कम्तीमा ७ जनाको मृत्यु भयो र ८० भन्दा बढी मानिस गम्भीर घाइते भए।
​सन् २०१९: भारतको इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म चलेको कानुनी विवादमध्ये एक, अयोध्या भूमि विवादको सर्वोच्च अदालतमा लगातार ४० दिनसम्म चलेको म्याराथन सुनुवाइ पूरा भयो। सर्वोच्च अदालतको पाँच न्यायाधीशको इजलासले यसपछि आफ्नो फैसला सुरक्षित राख्यो।
​सन् २०२०: पेरिसको उपनगर कोन्फ्लान्स-सैन्टे-होनोरिनमा इतिहास र भूगोलका ४७ वर्षीय शिक्षक सामुअल प्याटीको सरेआम गला रेटेर हत्या गरियो। सामुअल प्याटीले आफ्नो कक्षामा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथिको पाठका दौरान पैगम्बर मोहम्मदसँग जोडिएका केही कार्टुनहरू देखाएका थिए। उनले विद्यार्थीहरूलाई यदि चाहन्छन् भने आफ्नो मर्जीले आँखा बन्द गर्न वा कक्षाबाट बाहिर जान सक्ने बताएका थिए। एक विद्यार्थीका पिता र इस्लामी उपदेशकले सामाजिक सञ्जालमा यो घटनालाई लिएर अनलाइन घृणा फैलाउने अभियान चलाएका थिए। १८ वर्षीय चेचेन मूलका शरणार्थी ‘अब्दुल्ला अन्जोरोभ’ ले विद्यालयबाहिर शिक्षकमाथि आक्रमण गरे र मारे। यता प्रहरीले जवाबी कारबाहीमा आक्रमणकारीलाई मारिदियो। डिसेम्बर २०२४ र त्यसपछिका अदालतका सुनुवाइहरूमा फ्रान्सको एक अदालतले यस घृणास्पद अभियान र षड्यन्त्रमा संलग्न धेरैलाई ३ देखि १६ वर्षसम्मको जेल सजाय सुनायो।
​सन् २०२०: पाकिस्तानका दुई अलग-अलग अशान्त क्षेत्रहरू—बलुचिस्तान र उत्तरी वजिरिस्तान—मा भएका ठुला आतङ्ककारी हमलाहरूमा सुरक्षाकर्मी र तेल तथा ग्यास विकास कम्पनी (ओजीडीसीएल) का कर्मचारीसहित कम्तीमा २० जना मारिए। यस आक्रमणको जिम्मा बलुच राजी आजोई सङ्गर नामको एक प्रतिबन्धित बलुच विद्रोही सङ्गठन गठबन्धनले लियो।
​सन् २०२०: किर्गिस्तानका राष्ट्रपति सोरोनबाई जेनेबकोभलाई देशमा भएको भारी हिंस्रक विरोध प्रदर्शन र राजनीतिक सङ्कटका कारण आफ्नो पदबाट राजीनामा दिनुपर्‍यो (मुख्य रूपमा १५ अक्टोबर २०२० मा राजीनामाको घोषणा गरेपछि १६ अक्टोबरमा संसद्द्वारा यसलाई आधिकारिक रूपमा स्वीकार गरियो)। किर्गिस्तानमा ४ अक्टोबर २०२० मा संसदीय चुनाव भएको थियो, जसमा सरकारी समर्थक दलहरूले भारी विजय हासिल गरे। विपक्ष र प्रदर्शनकारीहरूले यी चुनावहरूमा व्यापक रूपमा मत खरिद र धाँधलीको आरोप लगाए। चुनावका नतिजा आएसँगै देशको राजधानी बिस्केकसहित धेरै सहरहरूमा ठुलो मात्रामा हिंस्रक प्रदर्शनहरू सुरु भए। प्रदर्शनकारीहरूले संसद् भवन र धेरै सरकारी भवनहरूमा कब्जा जमाए। स्थिति यति बिग्रियो कि निर्वाचन आयोगले संसदीय चुनावको नतिजा रद्द गर्नुपर्‍यो। प्रदर्शनकारी र विपक्षी गुटहरूको बढ्दो दबाबबीच जेनेबकोभले आफूले देशमा रक्तपात र नागरिकबीच द्वन्द्व चाहँदैन, त्यसैले राजीनामा दिने निर्णय गरेको बताए। जेनेबकोभको राजीनामापछि प्रधानमन्त्री सद्र जापरोभले राष्ट्रपती पदको कार्यभार पनि सम्हाले, जसलाई प्रदर्शनकारीहरूले जेलबाट रिहा गराएका थिए।
​सन् २०२०: अमेरिकामा कोरोना सङ्क्रमितको कुल सङ्ख्या ८० लाख नाघ्यो। युरोपका धेरै देशहरूमा (जस्तै फ्रान्स, जर्मनी, पोल्याण्ड) कोरोनाको दोस्रो लहरका कारण रेकर्ड दैनिक केसहरू आउन थाले, जसको फलस्वरूप फ्रान्समा आपत्काल घोषणा गरियो। यता भारतमा कोरोना भाइरस सङ्क्रमणको कुल सङ्ख्याको आँकडा ७३.७ लाखभन्दा माथि पुगिसकेको थियो र पछिल्लो २४ घण्टामा ६३ हजारभन्दा बढी नयाँ केस र ८९५ मृत्यु दर्ता भएका थिए।
​सन् २०२१: युनाइटेड किंगडमका सांसद सर डेभिड एमेसको एसेक्सको ले-अन-सी मा उहाँको निर्वाचन क्षेत्रको एक बैठकका दौरान चक्कु प्रहार गरी हत्या गरियो। आक्रमण गर्ने व्यक्तिको नाम अली हर्बी अली थियो, जो एक ब्रिटिश-सोमाली नागरिक थिए। उहाँलाई इस्लामिक स्टेटबाट प्रेरित आतङ्ककारी पाइयो।
​सन् २०२१: आईएसआईएस-के का आत्मघाती हमलाकारीहरूले शिया समुदायको एक प्रमुख मस्जिदलाई निशाना बनाए, जसमा ५० भन्दा बढी नमाजीको मृत्यु भयो र १०० भन्दा बढी घाइते भए। यो दुर्घटनापछि तालिबानले शिया मस्जिदहरूको सुरक्षा बढाउने घोषणा गर्‍यो।
​सन् २०२१: केरलको मध्य र दक्षिणी जिल्लाहरूमा भारी वर्षाका कारण अचानक आएको बाढी र विनाशकारी पहिरो गयो। कोट्टायम र इडुक्की जिल्लाहरूमा भएका दुर्घटनाहरूमा ४२ भन्दा बढी मानिसको ज्यान गयो र सम्पत्तिमा ठुलो क्षति भयो।
​सन् २०२१: श्रीनगरको ईदगाह क्षेत्रमा आतङ्ककारीहरूले बिहारका एक सडक किनारामा सामान बेच्ने विक्रेता (अरविन्द कुमार साह) सहित दुई नागरिकको गोली हानेर हत्या गरे। यही दिन सुरक्षा बलले मुठभेडमा लश्कर-ए-तैयबाका एक शीर्ष कमाण्डरलाई पनि ढाल्यो।
​सन् २०२२: भारतमा टिभी जगतकी प्रख्यात अभिनेत्री वैशाली ठक्कर (सिरियल ‘ससुराल सिमर का’ फेम) ले इन्दोरस्थित आफ्नै घरमा पासो लगाएर आत्महत्या गरिन्। घटनास्थलबाट फेला परेको सुसाइड नोटमा उहाँका पूर्व प्रेमीद्वारा प्रताडित गरिएको कुरा बाहिर आयो।
​सन् २०२२: अक्टोबर १६ को सरकारी आँकडाअनुसार नाइजेरियामा आएको भीषण बाढीका कारण ६०० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भइसकेको थियो र १३ लाखभन्दा बढी मानिस घरबारविहीन भएका थिए।
​सन् २०२२: रुसको बेल्गोरोड क्षेत्रमा एक सैन्य तालिम शिविरमा अन्धधुन्ध गोलीबारी भयो। यो आतङ्ककारी हमलामा ११ जना रुसी सैनिकको मृत्यु भयो र १५ जना गम्भीर घाइते भए। रुसी रक्षा मन्त्रालयका अनुसार गोलीबारी गर्ने २ जना आक्रमणकारी थिए जो पूर्व सोभियत संघको एक देश (कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्स) बाट आएका स्वयंसेवक थिए। जवाबी कारबाहीमा दुवै आक्रमणकारीलाई पनि मारियो।
​सन् २०२३: जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय क्याम्पसमा गोदावरी होस्टेल नजिकै तीव्र गतिको मोटरसाइकल दुर्घटना हुँदा एक विद्यार्थीको मृत्यु भयो र अन्य तीन जना घाइते भए। मृतक विद्यार्थी २२ वर्षीय अन्शू कुमार हुन् (जो सतलुज होस्टेलमा रुसी भाषाका प्रथम वर्षका विद्यार्थी थिए र बिहारको गयाका बासिन्दा थिए)। बाइक उनी आफैले चलाइरहेका थिए।
​सन् २०२३: बेल्जियमको राजधानी ब्रसेल्समा भएको आतङ्ककारी हमलामा दुई स्वीडिश नागरिकको गोली हानेर हत्या गरियो र एक जना घाइते भए। हमलाकारी ISISप्रति सहानुभूति राख्ने ट्युनिसियाली नागरिक थिए।
​सन् २०२४: नाइजेरियाको जिगावा राज्यको माजिया सहरमा एउटा इन्धन ट्याङ्कर पल्टिएर त्यसमा भीषण विस्फोट हुँदा १४० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो र १०० भन्दा बढी घाइते भए। यो ट्याङ्कर कानोबाट योबे राज्यतर्फ जाँदै थियो। माजिया नजिकै अर्को सवारी साधनलाई बचाउने प्रयासमा चालकले नियन्त्रण गुमाए र ट्याङ्कर पल्टियो।
​सन् २०२४: इजरायल र हिजबुल्लाहबीच जारी द्वन्द्वका क्रममा इजरायली वायुसेनाले दक्षिण लेबनानको नबातियेह नगर पालिका भवनमा आक्रमण गर्‍यो। यो आक्रमणमा त्यहाँका मेयरसहित कम्तीमा १६ जनाको मृत्यु भयो।
​सन् २०२४: उमर अब्दुल्लाले जम्मू-कश्मीरको नयाँ मुख्यमन्त्रीको रूपमा र सुरिंदर सिंह चौधरीले उपमुख्यमन्त्रीको रूपमा शपथ लिनुभयो।
​सन् २०२४: हरियाणा विधानसभा चुनावको नतिजापछि पञ्चकुलामा भएको भाजपा विधायक दलको बैठकमा नायब सिंह सैनीलाई सर्वसम्मतिले भाजपा विधायक दलको नेता र मुख्यमन्त्री चुनियो।
​सन् २०२४: भारत सरकारले चाडपर्वको मौसममा केन्द्रीय कर्मचारीहरू र पेन्सनभोगীहरूका लागि महँगाई भत्तामा ३ प्रतिशत वृद्धिलाई स्वीकृति दियो।
​सन् २०२५: भारत संयुक्त राष्ट्र मानव अधिकार परिषद्को सत्र २०२६-२८ का लागि सातौँ पटक निर्विरोध चुनियो। भारतको यो ३ वर्षीय कार्यकाल १ जनवरी २०२६ देखि सुरु भएर ३१ डिसेम्बर २०२८ सम्म रहनेछ। (यसका स्थायी प्रतिनिधि पिए हरीश हुन्)।
​सन् २०२५: भारतमा राजस्थानको धोलपुर जिल्लामा चम्बल नदीको किनारमा देशको पहिलो कछुवा तथा डल्फिन संरक्षण/प्रजनन केन्द्र स्थापना गरियो।
​सन् २०२५: पाकिस्तान र अफगानिस्तानको सीमा (जस्तै स्पिन बोल्डक, कान्धार र खोस्ट क्षेत्रहरू) मा भएको भारी सैन्य झडप र हवाई आक्रमणहरूमा ५० जना मारिए र १७१ भन्दा बढी घाइते भए। पाकिस्तानको आरोप थियो कि अफगान क्षेत्रबाट पाकिस्तानमा ड्रोन र आतङ्ककारी हमलाहरू भइरहेका छन्, जसको जवाफमा पाकिस्तानले अफगानिस्तानका धेरै प्रान्तहरू (खोस्ट, नानघरहार, पक्तिका र कान्धार) मा एयरस्ट्राइक गरेको थियो।
​अक्टोबर १६ मा जन्मिएका प्रसिद्ध व्यक्तित्वहरू~
​सन् १८५४: ओस्कर वाइल्ड – आयरल्याण्डका प्रसिद्ध लेखक तथा नाटककार।
​सन् १८७८: वल्लथोल नारायण मेनन – मल्यालम कवि तथा स्वतन्त्रता सेनानी।
​सन् १८८६: डेभिड बेन-गुरियन – इजरायलका पहिलो प्रधानमन्त्री।
​सन् १८९६: सेठ गोविन्द दास – सेनानी, सांसद तथा हिन्दीका साहित्यकार।
​सन् १९०५: विनय मोहन शर्मा (पं. शुकदेव प्रसाद तिवारी) – प्रसिद्ध लेखक एवं आलोचक।
​सन् १९२५: एंजेला ल्यान्सबरी – ब्रिटिश-अमेरिकी अभिनेत्री तथा गायिका।
​सन् १९२७: गुन्टर ग्रास – जर्मन उपन्यासकार, कवि तथा नोबेल पुरस्कार विजेता।
​सन् १९३९: दिगम्बर हांसदा – सन्थाली भाषाका विद्वान, शिक्षाविद् तथा पद्मश्रीबाट सम्मानित।
​सन् १९४०: नरेन्द्र चञ्चल – भारतका प्रसिद्ध गायक।
​सन् १९४४: लच्छू महाराज – भारतका प्रसिद्ध तबला वादक।
​सन् १९४६: नवीन पटनायक – भारतीय राजनीतिज्ञ तथा ओडिसाका १४औँ मुख्यमन्त्री।
​सन् १९४८: हेमा मालिनी – प्रसिद्ध अभिनेत्री, भरतनाट्यम नृत्यांगना तथा राजनीतिज्ञ।
​सन् १९५०: निदुमोलु सुमति – भारतकी प्रसिद्ध मृदङ्ग वादक।
​सन् १९७५: राजीव खण्डेलवाल – प्रमुख भारतीय फिल्म, टेलिभिजन अभिनेता, गायक तथा होस्ट।
​सन् १९८२: पृथ्वीराज सुकुमारन – भारतीय अभिनेता, निर्देशक तथा निर्माता।
​सन् १९९०: अनिरुद्ध रविचन्द्र – लोकप्रिय भारतीय सङ्गीतकार तथा गायक।
​सन् १९९५: वेद कृष्णमूर्ति – भारतीय महिला क्रिकेटर।
​सन् १९९५: अमित पाङ्घाल – प्रसिद्ध भारतीय बक्सर।
​सन् १९९७: नाओमी ओसाका – जापानकी प्रसिद्ध टेनिस खेलाडी।
​अक्टोबर १६ मा निधन भएका प्रसिद्ध व्यक्तित्वहरू~
​सन् १७९३: मेरी एन्टोनिएट – फ्रान्सकी प्रसिद्ध तथा विवादित महारानी।
​सन् १९३८: प्रभाशंकर पाटनी – गुजरातका प्रमुख सार्वजनिक कार्यकर्ता।
​सन् १९५१: लियाकत अली खान – पाकिस्तानका पहिलो प्रधानमन्त्री तथा स्वतन्त्रता सेनानी।
​सन् १९५९: जर्ज मार्सल – अमेरिकी सेनाका प्रसिद्ध जनरल तथा नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता, जो द्वितीय विश्वयुद्धका दौरान आफ्ना रणनीतिको लागि चिनिन्छन्।
​सन् १९८३: हरिश चन्द्र महरोत्रा – भारतका महान् तथा विश्वप्रसिद्ध गणितज्ञ र भौतिक विज्ञानी।
​सन् १९९४: गणेश घोष – भारतका प्रसिद्ध स्वतन्त्रता सेनानी तथा क्रान्तिकारी, जिन्होंने चटगाउँ विद्रोहमा सक्रिय भूमिका खेलेका थिए।
​सन् २००७: डेबोरा केर – छ पटक ओस्करका लागि मनोनीत हुने प्रसिद्ध ब्रिटिश-स्कटिश अभिनेत्री।
​सन् २०२२: दिलीप महालनोबिस – भारतीय बालरोग विशेषज्ञ जसले ओआरएसको आविष्कार गरेर विश्वभरका करोडौँ बालबालिकाको ज्यान बचाए।
​सन् २०२४: लियाम पेन – प्रख्यात ब्रिटिश ब्वाई ब्यान्ड ‘वन डाइरेक्शन’ का पूर्व सदस्य तथा विश्वप्रसिद्ध गायक।
​अक्टोबर १६ का महत्त्वपूर्ण अवसर एवं उत्सवहरू~
​विश्व एनेस्थेसिया दिवस: चिकित्सा इतिहासमा एनेस्थेसियाको आविष्कार र यसको महत्त्वलाई सम्झिनका लागि यो दिन मनाइन्छ। अमेरिकाको बोस्टनस्थित म्यासाचुसेट्स जनरल अस्पतालमा दन्त चिकित्सक डा. विलियम टी.जी. मोर्टनले पहिलो पटक ‘डाइथाइल इथर’ एनेस्थेसियाको सार्वजनिक रूपमा सफल प्रदर्शन गरेका थिए। यो आविष्कारबाट शल्यक्रियाका दौरान हुने असहनीय पीडाबाट बिरामीहरूले मुक्ति पाए र यो आधुनिक शल्य चिकित्साको इतिहासमा एक ठुलो माइलस्टोन साबित भयो।
​विश्व खाद्य दिवस: हरेक वर्ष अक्टोबर १६ का दिन विश्वभर विश्व खाद्य दिवस मनाइन्छ। यसै दिन संयुक्त राष्ट्रसङ्घको खाद्य तथा कृषि सङ्गठनको स्थापना (१९४५) भएको थियो। यसको उद्देश्य भोक, कुपोषण र खाद्य सुरक्षाप्रति जनचेतना फैलाउनु हो।

About Author

Advertisement