कोलकाता: सामान्यतया लेख्न प्रयोग हुने पेनबाट पनि आकर्षक कलाकृति बनाउन सकिन्छ भन्ने उदाहरण भारतको कोलकातामा प्रस्तुत गरिएको छ। भारतको लेखन सामग्री उत्पादक कम्पनी लिंक लिमिटेडको ब्रान्ड ‘पेन्टोनिक’ले पुनःप्रयोग गरिएको प्लास्टिकबाट बनेका करिब १३ हजार पेन र १३ हजार रिफिल प्रयोग गरी दुर्गा भवानीको विशेष कलाकृति तयार पारेको छ।
कोलकाताको त्रिधारा सम्मिलनीमा प्रदर्शन गरिने उक्त कलाकृति प्रसिद्ध कलाकार चन्द्रनाथ साहा (तिलक) ले तयार पारेका हुन्। करिब ५.५ फिट अग्लो, ४.५ फिट चौडा र ३ फिट गहिरो यस कलाकृतिले दैनिक जीवनमा प्रयोग हुने सामान्य वस्तुलाई सिर्जनात्मक ढङ्गले पुनःप्रयोग गर्न सकिने सन्देश दिएको छ।
परम्परागत मूर्ति विसर्जन गरिने, पेनबाट बनेको कलाकृति पुनःप्रयोग हुने
यो कलाकृति त्रिधारा सम्मिलनीको मुख्य दुर्गा प्रतिमासँगै राखिनेछ। यसले परम्परागत दुर्गा प्रतिमाको स्थान लिने छैन। धार्मिक परम्पराअनुसार मुख्य प्रतिमाको विसर्जन गरिनेछ भने पेन्टोनिक पेनबाट बनेको कलाकृति विसर्जन गरिने छैन।
दुर्गा पूजा सकिएपछि कलाकृतिलाई छुट्याएर त्यसमा प्रयोग भएका सामग्री पुनःप्रशोधन गरिनेछ। त्यसबाट नयाँ पेन बनाउने योजना रहेको कम्पनीले जनाएको छ। यसले प्लास्टिकजन्य सामग्रीलाई एकपटक प्रयोग गरेपछि फाल्नुपर्ने वस्तुका रूपमा मात्र नहेरी पुनःप्रयोग गर्न सकिने स्रोतका रूपमा उपयोग गर्न सकिने सन्देश दिन्छ।
कलाकारका लागि चुनौती, परम्परागत स्वरूप जोगाउने प्रयास
कलाकार चन्द्रनाथ साहा (तिलक) का लागि पेनजस्तो सामान्य सामग्रीबाट दुर्गा भवानीको प्रतिमा तयार गर्नु चुनौतीपूर्ण थियो। नयाँ सामग्री प्रयोग गर्दा पनि देवीको परम्परागत स्वरूप र त्यससँग जोडिएको भावनात्मक पक्षलाई कायम राख्नु उनको प्राथमिकता थियो।
साहाका अनुसार, दैनिक प्रयोग हुने पेनबाट अरू के बनाउन सकिन्छ भन्ने कल्पनाबाट यो काम सुरु भएको हो। हजारौँ पेनलाई एकै ठाउँमा संयोजन गर्दा तिनको स्वरूप बदलिँदै ठूलो कलाकृतिमा परिणत भएको उनले बताए। दर्शकले सुरुमा कलाकृतिको सुन्दरता अनुभव गरून् र त्यसपछि त्यो कुन सामग्रीबाट बनेको हो भन्नेबारे सोचून् भन्ने आफ्नो चाहना रहेको पनि उनले उल्लेख गरे।
‘पेनदेखि कलाकृति र फेरि नयाँ उत्पादनसम्मको यात्रा’
लिंक लिमिटेडका प्रबन्ध निर्देशक दीपक जालानले यस परियोजनाको उद्देश्य परिचित वस्तुलाई नयाँ दृष्टिकोणबाट हेर्न प्रेरित गर्नु रहेको बताए।
उनका अनुसार, पुनःप्रयोग गरिएको प्लास्टिकबाट बनेका १३ हजार पेन्टोनिक पेनको प्रयोग गरी दुर्गा भवानीको कलाकृति तयार गर्नु डिजाइनको सिर्जनात्मक सम्भावनाको उदाहरण हो। पेनबाट कलाकृति बन्ने र त्यसपछि पुनःप्रशोधनमार्फत नयाँ उत्पादनमा रूपान्तरण हुने प्रक्रिया यस परियोजनाको विशेष पक्ष रहेको उनले बताए।
परम्परा र नयाँ विचारलाई सँगसँगै अघि बढाउने कोलकाताको सांस्कृतिक पहिचानसँग पनि यो परियोजना जोडिएको उनको भनाइ छ।
कला, संस्कृति र वातावरणीय चेतनाको संगम
त्रिधारा सम्मिलनीमा राखिने यस कलाकृतिले दुर्गा पूजामा सहभागी हुने ठूलो संख्याका दर्शकलाई आकर्षित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। धार्मिक तथा सांस्कृतिक उत्सवको परिवेशमा प्रस्तुत गरिने यस सिर्जनाले कला, उत्पादन डिजाइन र प्लास्टिकको पुनःप्रयोगलाई एकै ठाउँमा जोडेको छ।
भारतका प्रमुख लेखन सामग्री उत्पादक कम्पनीमध्ये एक लिंक लिमिटेडले ६० भन्दा बढी देशमा आफ्ना उत्पादन पुर्‍याउँदै आएको छ। बलपेन, जेलपेन र अन्य लेखन सामग्री उत्पादन गर्दै आएको कम्पनीले नवीनता, गुणस्तर र पहुँचयोग्य डिजाइनलाई प्राथमिकता दिँदै आएको जनाएको छ।
१३ हजार पेनबाट बनेको दुर्गा भवानीको यस कलाकृतिको मुख्य सन्देश सरल छ—सामान्य देखिने वस्तु पनि सिर्जनात्मक सोचबाट असाधारण बन्न सक्छ। अझ महत्त्वपूर्ण कुरा, कलाकृतिको यात्रा समाप्त भएपछि पनि त्यसमा प्रयोग भएका सामग्रीको उपयोगिता समाप्त हुँदैन। पुनःप्रशोधन गरेर नयाँ पेन बनाउने योजनाले फोहोर व्यवस्थापन र स्रोतको दिगो उपयोगबारे नयाँ सोच विकास गर्न प्रेरित गर्छ।