नयाँ दिल्ली: १९ जुनको तारिख देश र दुनियाँको इतिहासमा धेरै महत्त्वपूर्ण घटनाहरू, उपलब्धिहरू र दुःखद प्रसंगहरूको साक्षी रहेको छ। यस दिनलाई मुख्य रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकामा दासप्रथा (गुलामी) उन्मूलनको प्रतीक ‘जुनटिंथ’ र भारतका पहिलो टेस्ट-ट्युब बेबीका जनकको दुःखद आत्महत्याको लागि विशेष रूपमा सम्झिने गरिन्छ।
१९ जुनका दिन इतिहासमा घटेका प्रमुख घटनाहरू, महत्त्वपूर्ण व्यक्तित्वहरूको जन्म तथा निधन र प्रमुख दिवसहरूको विस्तृत विवरण यस प्रकार छ~
ऐतिहासिक घटनाक्रमहरू (विश्व र भारत)~
१२६९: फ्रान्सका राजा लुईले सबै यहुदीहरूलाई एउटा विशेष पहिचान ब्याज लगाउन आदेश दिए।
१८४३: ‘दास क्यापिटल’ का लेखक तथा प्रसिद्ध समाजशास्त्री कार्ल मार्क्सले विवाह गरे।
१८६५ (जुनटिंथ): अमेरिकी गृहयुद्ध समाप्त भएपछि मेजर जनरल गोर्डन ग्रेन्जर टेक्सासको ग्याल्भेस्टन पुगेर ‘जनरल अर्डर नम्बर ३’ जारी गरे। यस अन्तर्गत दास बनाइएका सबै अफ्रिकी-अमेरिकीहरूलाई स्वतन्त्र घोषित गरियो।
१९१०: वासिङ्टनमा विश्वकै पहिलो ‘फादर्स डे’ मनाइयो।
१९४८: सोभियत संघले पश्चिमी बर्लिनतर्फ जाने सबै सडक र रेलमार्गहरू बन्द गर्‍यो, जसबाट ऐतिहासिक ‘बर्लिन नाकाबन्दी’ को सुरुवात भयो।
१९६१ (कुवेतको स्वतन्त्रता): बेलायतले कुवेतलाई एउटा स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा मान्यता दियो।
१९६३ (अन्तरिक्षमा पहिलो महिला): सोभियत संघकी अंतरिक्ष यात्री ‘भ्यालेन्टिना तेरेस्कोभा’ भोस्टोक-६ मिसन पूरा गरी सुरक्षित रूपमा पृथ्वीमा फर्किइन्। उनी अन्तरिक्षमा जाने विश्वकै पहिलो महिला हुन्।
१९६८: मार्टिन लुथर किङको नेतृत्वमा आर्थिक न्यायका लागि ५०,००० मानिसहरूले प्रदर्शन गरे।
१९८१ (एपल उपग्रह): भारतले आफ्नो पहिलो भू-स्थिर उपग्रह (जियोस्टेशनरी सैटेलाइट) ‘एपल’ को सफल प्रक्षेपण गर्‍यो।
१९९१: सोभियत संघले हंगेरीलाई आफ्नो कब्जाबाट स्वतन्त्र गर्‍यो।
१९९६: इंटेलेक्चुअल प्रॉपर्टी राइट्स कानुनमा चीन र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीच सम्झौता भयो।
१९९६: प्रसिद्ध अम्पायर डिकी बर्डलाई मैरीलेबोन क्रिकेट क्लब(एमसीसी) को आजीवन सदस्यताबाट सम्मानित गरियो।
१९९९: जर्मनीको कोलोनमा समूह-८ (जी-८) को शिखर बैठक प्रारम्भ भयो।
१९९९: बालश्रम अन्त्यका लागि अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सम्मेलनमा ऐतिहासिक सन्धिलाई (कन्वेंशन १८२) अनुमोदन गरियो।
२००२: पाकिस्तानका विदेश सचिव इनामुल हकलाई पाकिस्तानको नयाँ विदेश मन्त्री बनाइयो।
२००३: फिनल्याण्डकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री एनेली जाटिनमान्कीले आफ्नो पदबाट राजीनामा दिइन्।
२००५: ‘फोर्ब्स’ पत्रिकाले ओप्रा विन्फ्रेलाई विश्वका १०० शक्तिशाली व्यक्तित्वहरूको सूचीमा पहिलो स्थान दियो।
२००६: जापानले उत्तर कोरियालाई आणविक परीक्षणको मामिलामा चेतावनी दियो।
२००७: पाकिस्तानका राष्ट्रपति परवेज मुशर्रफले सूचना मन्त्रीको पदबाट मोहम्मद अली दुर्रानीलाई हटाए।
२००८: उत्तराखण्ड सरकारने गङ्गा नदीमा निर्माणाधीन ४८० मेगावाटको पाला मनेरी र ३८० मेगावाटको भैरोंधारी जलविद्युत परियोजनालाई स्थगित गर्‍यो।
२००८: विश्वका राजनीतिक रूपमा अस्थिर देशहरूको सूचीमा पाकिस्तानलाई १२औँ स्थान प्राप्त भयो।
२००८: गाजापट्टीमा हिंसक संघर्ष रोक्नका लागि इजरायल र हमासबीच युद्धविराम सम्झौता लागू भयो।
२०१५: संयुक्त राष्ट्र संघद्वारा द्वन्द्वमा हुने यौन हिंसा उन्मूलनका लागि पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय दिवस घोषणा गरियो।
२०१९: राजस्थानको कोटाका सांसद ओम बिडला १७औँ लोकसभाको निर्विरोध सभामुख (अध्यक्ष) चुनिनु तय भयो।
२०२०: लद्दाखको गलवान उपत्यकामा भारत र चीनका सेनाबीच हिंसक झडप भयो।
२०२०: केन्द्रीय स्वास्थ्य मन्त्री डा. हर्षवर्धनले भारतको पहिलो मोबाइल कोभिड-१९ टेस्टिङ ल्याब (संक्रामक रोग निदान प्रयोगशाला) को उद्घाटन गरे।
२०२०: भारत सन् २०२१-२०२२ को कार्यकालका लागि निर्विरोध संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद (यूएनएससी) को अस्थायी सदस्य चुनियो।
२०२०: भारतमा ४१ वटा कोइला खानीहरूको व्यावसायिक लिलामी प्रक्रियाको सुरुवात गरियो।
२०२१: ब्राजिलमा कोरोना संक्रमणका कारण ज्यान गुमाउनेहरूको संख्या ५ लाखभन्दा बढी पुग्यो।
२०२२: केन्द्र सरकारद्वारा ल्याइएको नयाँ ‘अग्निपथ’ सेना भर्ती योजनाको विरोधमा भारतका धेरै राज्यहरूमा (विशेष गरी उत्तर प्रदेश र बिहारमा) हिंसक प्रदर्शनहरू भए।
२०२३: उत्तर प्रदेशदेखि बिहारसम्म अत्यधिक गर्मी को कहर देखियो, जसमा बलियामा ५७ र बिहारमा ४४ जनाले ज्यान गुमाए।
२०२४: प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले बिहारको राजगीरमा १६०० वर्ष पुरानो नालंदा विश्वविद्यालयको नयाँ परिसरको उद्घाटन गरे, जसमा १७ देशका प्रमुख र कूटनीतिज्ञहरू सहभागी थिए।
२०२४: रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन करिब २४ वर्षमा पहिलो पटक उत्तर कोरिया पुगे र किम जोङ उनसँग ऐतिहासिक रक्षा तथा रणनीतिक साझेदारी सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे।
२०२५: तनावग्रस्त इरानबाट ११० जना भारतीय नागरिकहरू (धेरैजसो विद्यार्थी) लाई सुरक्षित रूपमा निकालियो। ‘अपरेशन सिन्धु’ अन्तर्गत उनीहरूलाई आर्मेनियाको बाटो हुँदै विशेष विमानद्वारा दिल्ली ल्याइएको थियो।
२०२५: स्विट्जरल्याण्डमा अमेरिका र इरानबीच एउटा ऐतिहासिक शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर भयो, जसअन्तर्गत होर्मुज जलडमरूमध्ये (स्ट्रेट ऑफ होर्मुज) खोल्न र क्षेत्रमा तनाव कम गर्न सहमति बन्यो।
जन्म (प्रमुख व्यक्तित्वहरू)~
१६२३: ब्लेज पास्कल – फ्रान्सका महान गणितज्ञ, भौतिकशास्त्री र दार्शनिक।
१८७१: माधवराव सप्रे – राष्ट्रभाषा हिन्दीका महान उन्नायक, स्वतंत्रता सेनानी र पत्रकार।
१९२२: आजे नील्स बोर – डेनमार्कका भौतिकशास्त्री तथा नोबेल पुरस्कार विजेता।
१९३१: सुदर्शन अग्रवाल – उत्तराखण्ड र सिक्किमका पूर्व राज्यपाल।
१९४५: आङ सान सुकी – म्यानमारकी प्रमुख राजनीतिज्ञ, मानवअधिकार कार्यकर्ता तथा नोबेल पुरस्कार विजेता।
१९४७: सलमान रुश्दी – प्रसिद्ध बुकर पुरस्कार विजेता ब्रिटिश-भारतीय लेखक।
१९४८: ओकरम इबोबी सिंह – भारतीय राजनीतिज्ञ तथा मणिपुरका पूर्व मुख्यमन्त्री।
१९७०: राहुल गान्धी – भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसका प्रमुख नेता तथा सांसद।
१९७७: नीरज मित्तल – समाजसेवी (महेन्द्रगढ, हरियाणा)।
निधन र शोक प्रसंग~
१७१६: बन्दा सिंह बहादुर – मुगलहरू अपराजेय रहेको भ्रमलाई तोड्ने प्रसिद्ध सिख योद्धा। मुगल बादशाह फर्रुखसियरको आदेशमा उनलाई अत्यधिक यातना दिएर क्रूरतापूर्वक मारिएको थियो।
१९८१: डा. सुवास मुखोपाध्याय – भारतको पहिलो र विश्वको दोस्रो टेस्ट-ट्युब बेबी (‘दुर्गा’) को सफल परीक्षण गर्ने वैज्ञानिक डा. सुवास मुखोपाध्यायले सरकारी उपेक्षा र अपमानबाट दिक्क भएर कोलकातामा आत्महत्या गरेका थिए। पछि देशले उनको यस ऐतिहासिक योगदानलाई मरणोपरान्त मान्यता दियो।
२०१८: नेरेला वेणु माधव – प्रसिद्ध भारतीय मिमिक्री कलाकार।
महत्त्वपूर्ण दिवसहरू~
द्वन्द्वमा यौन हिंसा उन्मूलनका लागि अन्तर्राष्ट्रिय दिवस: विश्वभरका युद्ध तथा द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रहरूमा हुने यौन हिंसाका विरुद्ध सचेतना जगाउन र पीडितहरूलाई सम्मान दिन संयुक्त राष्ट्र संघद्वारा यो दिवस मनाइन्छ।
विश्व सिकल सेल दिवस: हेमोग्लोबिनसँग सम्बन्धित आनुवंशिक रोग ‘सिकल सेल’ का बारेमा जनचेतना फैलाउन प्रतिवर्ष १९ जुनमा यो दिवस मनाइन्छ।