चीनको मुद्दामा भने, ‘भारतले एक इन्च जमीन पनि गुमाएको छैन’

​नयाँ दिल्ली: भारतका पूर्व थल सेना प्रमुख जनरल मनोज मुकुन्द (एमएम) नरवणेको अप्रकाशित किताब ‘फोर स्टार्स अफ डेस्टिनी’ ले हिजोआज देशको राजनीतिमा ठूलै हलचल ल्याइदिएको छ। यसै वर्षको २ फरवरी २०२६ का दिन लोकसभामा विपक्षका नेता राहुल गान्धीले यो अप्रकाशित पुस्तकका केही पानाहरू पढ्ने प्रयास गरेपछि संसदमा ठूलै हंगामा भएको थियो। सत्तापक्षका नेताहरूले छपिएकै नभएको किताबको अंश सदनमा कसरी पढ्न पाइन्छ भन्दै कडा आपत्ति जनाएका थिए। विवाद यतिसम्म बढेर गयो कि दिल्ली पुलिसले बिना अनुमति प्री-प्रिंट कपी फैलाएको आरोपमा मुद्दासमेत दर्ता गरिसकेको छ भने यो किताब हाल रक्षा मन्त्रालयको समीक्षामा अड्किएको छ।
​यस विषयमा पूर्व सेना प्रमुख जनरल नरवणेले हालै दिएको एउटा विशेष अन्तर्वार्तामा स्पष्ट पारेका छन् कि यो विवादसँग उनको कुनै लेनादेना छैन र यसबारे उनलाई उनका साथीहरूले फोन गरेर सुनाएका थिए। राहुल गान्धीले प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले रक्षा मन्त्रीमार्फत सेना प्रमुखलाई ‘जो उचित लाग्छ, त्यही गर’ भन्ने आदेश दिएको दाबी गरिरहँदा, जनरल नरवणेले पुस्तक समीक्षामा रहेकाले धेरै बोल्न नमिल्ने तर यस्ता आदेशले सरकारको आफ्नो सेना र सेना प्रमुखमाथिको पूर्ण भरोसालाई दर्शाउने कुरा उल्लेख गरेका छन्।
​जब कुरा गलवान घाटी र चीनसँगको सीमा विवादमा पुग्यो, जनरल नरवणेले निकै बलियो ढङ्गमा भारतको पक्ष राख्दै प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको भनाइलाई समर्थन गरे। उनले स्पष्ट रूपमा भने कि भारतले आफ्नो कुनै जमिन गुमाएको छैन र प्रधानमन्त्री मोदीले आफ्नो भाषणमा भारतले एक इन्च जमिन पनि गुमाएको छैन भनी एकदम सही भन्नुभएको थियो। उनका अनुसार, भारत र चीनबिच सीमालाई हेर्ने नजरिया फरक भएकाले गस्तीका क्रममा सेना आमनेसामने हुनु स्वाभाविक हो र कहिलेकाहीँ यसले मुठभेडको रूप लिने गर्दछ।
​जनरल नरवणेले पाकिस्तान र चीनसँग डिल गर्ने तरिका अलग हुनुपर्ने कुरामा पनि जोड दिएका छन्। पाकिस्तानसँग भारतको लडाइँ मुख्य रूपमा आतंकवादको विरुद्धमा हो, जहाँ सेनालाई गोली चलाउने खुल्ला छुट छ तर चीनसँगको मामला रणनीतिक र सीमा विवादको मात्र भएकाले त्यहाँ आतंकवादको कुनै भूमिका छैन। यसका साथै, चीनलाई रणनीतिक रूपमा अझ गहिराइबाट बुझ्नका लागि भारतका विज्ञ, पत्रकार र विद्वानहरूलाई ‘मन्दारिन’ (चिनियाँ भाषा) को ज्ञान हुनु आवश्यक रहेको सुझाव पनि उनले दिएका छन्।