नयाँ दिल्ली: करिब ४० दिनदेखि चर्किएको संयुक्त राज्य अमेरिका र इरान बीचको युद्ध अन्ततः अस्थायी रूपमा रोकिएको छ। दुवै पक्षबीच १४ दिनको युद्धविराममा सहमति भएको हो, जसले मध्यपूर्व क्षेत्रमा बढ्दो तनाव केही मत्थर हुने अपेक्षा गरिएको छ।
युद्धविराम सम्झौताअनुसार विश्व व्यापार तथा तेल आपूर्तिका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः सञ्चालनमा ल्याइनेछ। यद्यपि, उक्त जलमार्गको समन्वय र सुरक्षा व्यवस्थापन इरानकै नियन्त्रणमा रहनेछ।
यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले होर्मुज जलडमरूमध्य नखोलिए कडा सैन्य कारबाही गर्ने चेतावनी दिएका थिए। उनले इरानका पूर्वाधारहरू लक्षित गर्न सकिने बताएका थिए, जसले अन्तिम समयमा कूटनीतिक दबाब बढाएको थियो।
पाकिस्तानको सक्रिय मध्यस्थता
युद्धविराम सहमतिमा पाकिस्तान ले निर्णायक भूमिका खेलेको बताइएको छ। विशेषगरी अन्तिम चरणको वार्तामा पाकिस्तानका शीर्ष नेतृत्व सक्रिय रूपमा लागेका थिए। दुवै पक्षबीच औपचारिक वार्ता इस्लामाबादमा अगाडि बढाइने तयारी गरिएको छ।
इरानको १० बुँदे प्रस्ताव
इरानले युद्धविरामका लागि अमेरिका समक्ष १० बुँदे प्रस्ताव अघि सारेको छ, जसलाई आगामी वार्ताको आधार मानिएको छ। प्रस्तावका मुख्य बुँदाहरू यसप्रकार छन्:
इरानमाथि लगाइएका सबै आर्थिक प्रतिबन्ध तत्काल हटाइनुपर्ने
क्षेत्रीय सैन्य आधारहरूबाट अमेरिकी सेना पूर्ण रूपमा फिर्ता हुनुपर्ने
होर्मुज जलडमरूमध्यमा इरानको नियन्त्रण कायम रहने
युद्धका कारण भएको क्षतिको क्षतिपूर्ति इरानलाई उपलब्ध गराइनुपर्ने
इरानको युरेनियम संवर्धन अधिकारलाई अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता दिनुपर्ने
संयुक्त राष्ट्रसंघ र अन्तर्राष्ट्रिय परमाणु ऊर्जा निकायका प्रस्तावहरू खारेज गरिनुपर्ने
भविष्यमा कुनै पनि प्रकारको आक्रमण नगर्ने सुनिश्चितता गरिनुपर्ने
क्षेत्रीय द्वन्द्वहरू, विशेषगरी लेबनान लगायतका मोर्चाहरूमा युद्ध अन्त्य गरिनुपर्ने
दुवै पक्षको दाबी–आफ्नै जीत
युद्धविरामपछि दुवै पक्षले यसलाई आफ्नो सफलता दाबी गरेका छन्। अमेरिकी पक्षले सैन्य दबाबकै कारण इरान वार्तामा आएको दाबी गरेको छ भने इरानले आफ्ना सर्तहरू स्वीकार गराउन सफल भएको जनाएको छ।
राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानको प्रस्तावलाई “वार्ता सुरु गर्न उपयुक्त आधार” भन्दै यसलाई कूटनीतिक उपलब्धि बताएका छन्। उता इरानको राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्ले पनि युद्धविरामलाई आफ्नो रणनीतिक जीतको रूपमा व्याख्या गरेको छ।
अब के होला?
यो १४ दिने अस्थायी युद्धविरामले तत्कालका लागि गोलीबारी रोकिए पनि दीर्घकालीन शान्तिको मार्ग भने अझै जटिल देखिन्छ। तेल आपूर्ति, परमाणु कार्यक्रम, क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनजस्ता संवेदनशील विषयहरू आगामी वार्तामा निर्णायक बन्नेछन्।
मध्यपूर्वको स्थायित्वका लागि अब कूटनीतिक संवाद कत्तिको प्रभावकारी हुन्छ भन्नेमा सबैको ध्यान केन्द्रित भएको छ।