शेरशाह सूरीको नाम भारतीय इतिहासमा एक महान शासकको रूपमा लिइन्छ, जसले केवल पाँच वर्ष (१५४०-१५४५) को शासनकालमा ती कार्य गरे जसको सम्झना आज पनि गरिएको छ। तर के तपाईंलाई थाहा छ कि शेरशाह सूरीलाई ‘सूरी’ किन भनिन्छ? के यो कुनै उपाधी थियो, या कुनै वंशको नाम? आउनुहोस्, यस नामको पछाडि रहेको वास्तविक इतिहास बुझौँ।
फरीद खानदेखि शेरशाह सूरीसम्म:
शेरशाह सूरीको असली नाम फरीद खान थियो। उनको जन्म 1486 को आसपास बिहारको सासाराममा भएको थियो। उनका पिता हसन खान सूरी बिहारको एक सानो जागीरदार थिए। फरीदको घरको माहोल उनलाई अनुकूल थिएन र उनले आफ्नो सौतेली आमा बाट राम्रो व्यवहार प्राप्त गरेका थिएनन्। यसकारण, फरीद घर छोडेर जौनपुर गएका, जहाँ उनले अरबी र फारसी पढाइ। यस पढाइले उनका प्रशासनिक कौशलको आधार तयार गर्यो।
शेर खानको नाम कसरी प्राप्त भयो?
त्यसपछी फरीद खानलाई अफगान शासक बहार खान लोहानीको सेवा प्राप्त भयो। एक दिन शिकारमा जानुहुँदा एक विशाल बाघले फरीदलाई आक्रमण गर्यो। फरीदले त्यो बाघलाई तलवारको एक प्रहारमा मारेर आफ्नो साहस देखाए। बहार खानले उनको बहादुरी देखेर उनलाई ‘शेर खान’ नाम दिइएको। यही नाम पछि उनको पहिचान बन्यो।
सूरी नामको रहस्य:
शेर खान अफगानिस्तानको सूर कबीलेका थिए, र उनले सत्ता प्राप्त गरेपछि आफ्नो कबीला नाममा ‘सूरी’ वंशको स्थापना गरे। यो नाम उनको नेतृत्व क्षमता र आत्मविश्वासको प्रतीक थियो। शेर खानले १५३९ मा हुमायूँलाई बिहारको चौसा युद्धमा हराए र १५४० मा कन्नौज युद्धमा पनि विजय प्राप्त गरे। त्यसपछि उनी दिल्लीका शासक बने र ‘शेरशाह सूरी’ नामले प्रसिद्ध भए।
प्रशासनिक सुधार:
शेरशाह सूरी केवल एक महान योद्धा मात्र थिएनन्, उनी एक कुशल प्रशासक पनि थिए। उनका शासनकालमा धेरै महत्वपूर्ण सुधार भयाे:
रुपया सिर्जना:
उनले चाँदीको सिक्का जारी गरे, जसलाई रुपया भनियो, र यसले आजको भारतीय मुद्रा प्रणालीको आधार बन्यो।
ग्राण्ड ट्रंक रोड:
उनले बंगालदेखि काबुलसम्मको एक प्रमुख सडक निर्माण गरे।
डाक प्रणाली:
घुड़सवार डाक प्रणालीको शुरुआत गरे।
भूमि सुधार:
उनले कृषकहरूबाट सिधा कर लिन थाले र राजस्व प्रणालीलाई व्यवस्थित गरे।
असमय मृत्यु र विरासत:
१५४५ मा कालिंजर किल्लामा आक्रमण गर्दै शेरशाह सूरीको मृत्यु भयो। यद्यपि उनका शासनकाल केवल पाँच वर्षसम्म चल्यो, तर उनका सुधारहरूको प्रभाव आज पनि देखिन्छ। बिहारको सासाराममा बनेको उनको मकबरा उनको महानता सम्झाउने उत्कृष्ट उदाहरण हो।
इतिहासमा शेरशाह सूरीको महत्त्व:
शेरशाह सूरीको महत्त्व केवल युद्धमा मात्र छैन, उनले गरेका प्रशासनिक सुधारहरूले भारतको शासन प्रणालीलाई नयाँ दिशा दिइ। उनका कार्यहरू संघर्ष र दूरदर्शिताको प्रतीक बनेका छन्।
About Author
