नयाँ दिल्ली: देश–विदेशको इतिहासमा ३० जनवरी गहिरो शोक र आत्ममन्थनको दिनका रूपमा चिनिन्छ। यही दिन सन् १९४८ मा राष्ट्रपिता महात्मा गान्धीलाई गोली हानी हत्या गरिएको थियो। यो घटना केवल भारतका लागि मात्र होइन, सम्पूर्ण मानवजातिकै लागि अपूरणीय क्षति थियो। आज पनि विश्वले ३० जनवरीलाई “अहिंसाका पूजारीमाथि भएको हिंसा” को दिनका रूपमा स्मरण गर्छ।
यो एक चरम विडम्बना हो कि सत्य र अहिंसालाई आफ्नो सबैभन्दा ठूलो हतियार बनाएर ब्रिटिश शासनविरुद्ध संघर्ष गरेका महात्मा गान्धी स्वयं हिंसाको सिकार बने। ‘साबरमतीका सन्त’ भनेर चिनिने गान्धीजीले अन्तिम क्षणमा “हे राम” उच्चारण गर्दै प्राण त्यागे।
मोहनदास करमचन्द गान्धी आफ्ना विचार, आदर्श र नैतिक मूल्यका कारण आज पनि संसारभर सम्मानका प्रतीक हुन्। उनको जीवन र दर्शनले मानवता, शान्ति र सहअस्तित्वको अमर शिक्षा दिन्छ।
महत्वपूर्ण घटनाक्रम~
१५२२ – ल्युबेक र डेनमार्कबीच युद्ध।
१६४१ – पोर्तुगलले मलक्का उपसागर र मलाया क्षेत्र डचहरूलाई सुम्पियो।
१६४८ – स्पेन र हल्याण्डबीच शान्ति सम्झौता भयो।
१६४९ – इङ्ग्ल्यान्डका राजा चार्ल्स प्रथमलाई फाँसी दिइयो।
१७८८ – बेलायतका राजकुमार चार्ल्स एडवर्ड स्टुअर्टको रोममा मृत्यु भयो।
१७९० – लाइफबोटका रूपमा बनाइएको पहिलो डुङ्गाको टाइन नदीमा परीक्षण।
१९०२ – चीन र कोरियाको स्वतन्त्रतासम्बन्धी पहिलो एङ्ग्लो–जापानी सन्धिमा लन्डनमा ब्रिटेन र जापानबीच हस्ताक्षर।
१९०३ – लर्ड कर्जनले मेटकाफ हलमा ‘इम्पेरियल लाइब्रेरी’को उद्घाटन गरे।
१९११ – ‘क्यानाडियन नेभल सर्भिस’को नाम परिवर्तन गरी ‘रोयल क्यानाडियन नेभी’ राखियो।
१९१३ – ‘हाउस अफ लर्ड्स’ले आयरिश होम रुल बिल अस्वीकार गर्‍यो।
१९३३ – एडोल्फ हिटलरले औपचारिक रूपमा जर्मनीको चान्सलरको जिम्मेवारी सम्हाले।
१९४३ – स्टालिनग्राद नजिक सोभियत सेनासँग जर्मन सेना पराजित भयो।
१९४८ – महात्मा गान्धीको हत्या।
१९४९ – रात्रीकालीन एअर मेल सेवा सुरु।
१९५७ – संयुक्त राष्ट्रसंघले दक्षिण अफ्रिकालाई आफ्नो रंगभेदी नीतिमाथि पुनर्विचार गर्न आग्रह गर्‍यो।
१९६४ – दक्षिण भियतनाममा सेनाले सत्ता कब्जा गर्‍यो।
१९७१ – इन्डियन एयरलाइन्सको ‘फोकर फ्रेन्डशिप’ विमान अपहरण।
१९७२ – पाकिस्तानले राष्ट्रमण्डलबाट आफ्नो नाम फिर्ता लियो।
१९७४ – इन्डियन एयरलाइन्सको ‘फोकर फ्रेन्डशिप’ विमान अपहरण।
१९७९ – रोडेसियामा नयाँ संविधान बन्यो, जसमा अश्वेतहरूलाई सत्तामा सहभागिताको अधिकार दिइयो।
१९८८ – कम्बोडियामा नोरोत्तम सिहानुकले राजीनामा दिए।
१९८९ – अमेरिकाले अफगानिस्तानको काबुलस्थित आफ्नो दूतावास बन्द गर्‍यो।
१९९१ – इराकी सेनाले साउदी अरेबियाको सीमाना नजिकको एक सहर कब्जा गर्‍यो; आक्रमणमा १२ जना अमेरिकी सैनिक मारिए।
१९९७ – ४७ वर्षपछि महात्मा गान्धीको चिता–भस्म संगममा विसर्जन।
२००१ – गुजरात भूकम्पपछि महामारीको आशंका रोक्न थप पुनर्वासका उपाय; मृतकको संख्या करिब ३० हजार पुग्यो।
२००३ – एरियल शारोनले यासिर अराफातको शान्ति वार्ताको प्रस्ताव अस्वीकार गरे।
२००५ – भियतनाममा बर्ड फ्लुबाट १२ जनाको मृत्यु।
२००५ – इराकमा सम्पन्न चुनावमा ७२ प्रतिशत मतदान।
२००५ – रुसका मरात साफिनले अस्ट्रेलियन ओपन पुरुष एकल उपाधि जिते।
२००६ – प्यालेस्टाइनमा हमासको जितपछि इजरायलले वित्तीय सहायता रोक्यो।
२००७ – टाटा समूहले एङ्ग्लो–डच स्टिल कम्पनी कोरस समूहलाई १२ अर्ब डलरभन्दा बढीमा अधिग्रहण गर्‍यो।
२००८ – चेन्नईको विशेष अदालतले चर्चित स्टाम्प घोटाला प्रकरणका मुख्य अभियुक्त अब्दुल करिम तेलगीलाई १० वर्षको सजाय सुनायो।
२००८ – फिजीमा आएको शक्तिशाली उष्णकटिबन्धीय आँधीले ठूलो विनाश मच्चायो।
२००९ – अस्ट्रेलियन ओपन मिक्स्ड डबल्समा सानिया मिर्जा र महेश भूपतीको जोडी फाइनलमा पुग्यो।
२०१० – विश्व नम्बर एक रोजर फेडररले एन्डी मरेलाई, महिला वर्गमा सेरेना विलियम्सले जस्टिन हेनिनलाई र मिक्स्ड डबल्समा लियान्डर पेस तथा जिम्बाब्वेकी कारा ब्ल्याकको जोडीले अस्ट्रेलियन ओपन उपाधि जिते।
जन्म~
१८९० – जयशंकर प्रसाद – हिन्दी साहित्यकार; प्रमुख कृति: कामायनी, चन्द्रगुप्त।
१९१० – सी. सुब्रह्मण्यम – भारतको हरित क्रान्तिका जनक।
१९१३ – अमृता शेरगिल – प्रसिद्ध भारतीय महिला चित्रकार।
१९२५ – कैलास सांखला – प्रख्यात भारतीय प्रकृतिविद् तथा संरक्षणवादी।
१९२७ – ओलोफ पाल्मेको जन्म।
१९२९ – रमेश देव – भारतीय चलचित्र अभिनेता।
१९५१ – प्रकाश जावडेकर – भारतीय जनता पार्टीका राजनीतिज्ञ।
निधन~
१५३० – राणा संग्राम सिंह – मेवाड।
१९४८ – महात्मा गान्धी – भारतका राष्ट्रपिता।
१९६० – नाथुराम प्रेमी – प्रसिद्ध लेखक, कवि, भाषाविद् तथा सम्पादक।
१९६० – जे. सी. कुमारप्पा – भारतीय अर्थशास्त्री।
१९६८ – माखनलाल चतुर्वेदी – हिन्दी साहित्यकार।
२०१६ – के. भी. कृष्ण राव – पूर्व भारतीय थलसेनाप्रमुख।