फोर्टिस अस्पतालमा जीवनरक्षक जटिल हृदय शल्यक्रिया

कोलकाता: लामो समयदेखि रहेको भारी आवाज (होर्सनेस) को सामान्य जाँचबाट सुरु भएको प्रक्रियाले अन्ततः ७८ वर्षीया एक महिलामा दुर्लभ र ज्यान जोखिममा पार्ने हृदय रोगको पहिचान गर्‍यो। जाँचका क्रममा उनको एओर्टिक आर्च (महाधमनी चाप) जसले मुटुबाट मस्तिष्क तथा शरीरका अन्य भागहरूमा रगत आपूर्ति गर्छ, मा ठूलो एन्यूरिज्म (असामान्य सुन्निने अवस्था) फेला पर्‍यो। फोर्टिस अस्पताल, आनन्दपुरका कन्सल्टेन्ट–कार्डियोथोरासिक तथा भास्कुलर सर्जरी डा. सञ्जय सेनगुप्ताको नेतृत्वमा चिकित्सक टोलीले करिब ८ घण्टा लामो अत्यन्त चुनौतीपूर्ण एओर्टिक आर्च शल्यक्रिया सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्‍यो। एओर्टिक आर्च एन्यूरिज्म तुलनात्मक रूपमा दुर्लभ मानिन्छ र कुल घटनाको १० प्रतिशतभन्दा कममा मात्र देखिन्छ, तर यसमा फुट्ने र स्ट्रोक हुने जोखिम अत्यन्तै उच्च हुन्छ।
रोगी केही दिनदेखि निरन्तर भारी आवाजका साथै माथिल्लो छाती र घाँटीमा दुखाइबाट पीडित थिइन्। हालै उनलाई हल्का स्ट्रोक भएको थियो र विगतमा सेरेब्रोभास्कुलर घटनाको पनि चिकित्सकीय इतिहास रहेकाले उनी अत्यन्त उच्च जोखिम समूहमा पर्थिन्। अस्पताल भर्ना भएपछि गरिएको विस्तृत जाँचमा उनको मुटुको एओर्टिक आर्चमा ठूलो असामान्य सुन्निने अवस्था देखियो, जसले भोकल कर्डलाई रगत आपूर्ति गर्ने नसामा दबाब दिइरहेको थियो र यही कारणले आवाज भारी भएको थियो। सुरुमा सामान्य आवाजसम्बन्धी समस्या जस्तो देखिएको अवस्था वास्तवमा गम्भीर र ज्यान जोखिममा पार्ने हृदय आपतकालीन स्थिति रहेको प्रमाणित भयो, जसलाई रोगीको उमेर र अघिल्ला स्ट्रोकहरूले अझ जटिल बनाएका थिए।
फुलेको एओर्टिक आर्चबाट मस्तिष्कतर्फ साना–साना रगतका थक्का पुग्ने जोखिम पनि बढेको थियो, जसले भविष्यमा स्ट्रोक हुने सम्भावना थप बढाउँथ्यो। शल्यक्रियाअघि चिकित्सकहरूले रोगीको अवस्थालाई सावधानीपूर्वक स्थिर बनाए र विस्तृत न्यूरोलोजिकल मूल्याङ्कन गरे। उच्च जोखिम हुँदाहुँदै पनि उनलाई शल्यक्रियाका लागि उपयुक्त ठहर गरियो। शल्यक्रियामार्फत एओर्टिक आर्चको क्षतिग्रस्त भाग हटाएर त्यहाँ कृत्रिम ग्राफ्ट प्रत्यारोपण गरियो। अपरेशनका क्रममा केही समयका लागि रगतको प्रवाह रोकिएको थियो र नियन्त्रित कूलिङ प्रविधिमार्फत मस्तिष्कको सुरक्षा सुनिश्चित गरियो। शल्यक्रिया सफल रह्यो र एक हप्ताभित्रै रोगीलाई स्थिर अवस्थामा अस्पतालबाट डिस्चार्ज गरियो।
यस विषयमा जानकारी दिँदै डा. सञ्जय सेनगुप्ताले भने, “एओर्टिक आर्चको शल्यक्रिया मुटुको सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण प्रक्रियामध्ये एक हो, किनकि यसमा केही समयका लागि रगतको प्रवाह रोक्दै मस्तिष्कको पर्याप्त सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्छ। शल्यक्रियापछि सुरुमा रोगीको रिकभरी केही ढिलो भयो र उनी दुई दिनसम्म बेहोस अवस्थामा रहिन्। तर तेस्रो दिन उनको अवस्थामा नाटकीय सुधार आयो, होस आएपछि उनले भेन्टिलेटर सपोर्ट बिना स्पष्ट रूपमा बोल्न थालिन्। चौथो दिनसम्म उनी पूर्ण रूपमा सचेत, कुराकानी गर्न सक्षम र न्यूरोलोजिकल रूपमा स्थिर भइन्। त्यसपछि उनको अवस्थामा निरन्तर सुधार हुँदै गयो र सातौँ दिन उनलाई स्थिर अवस्थामा डिस्चार्ज गरियो। अहिले रोगी पूर्ण रूपमा स्वस्थ छिन् र सामान्य जीवनयापन गरिरहेकी छिन्।”
फोर्टिस अस्पताल, आनन्दपुरका फ्यासिलिटी डाइरेक्टर श्री आशिष मुखर्जीले भने, “यो घटनाले फोर्टिस अस्पताल, आनन्दपुरको उच्च जोखिमयुक्त तथा जटिल हृदय र भास्कुलर शल्यक्रिया सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्ने विशेषज्ञतालाई उजागर गर्दछ। उन्नत पूर्वाधार, अनुभवी विशेषज्ञहरू र निर्बाध बहुविषयक टोली कार्यमार्फत यो अस्पतालले कार्डियाक केयरमा उत्कृष्टताको प्रमुख केन्द्रका रूपमा आफ्नो स्थानलाई अझ सुदृढ बनाएको छ।”