नयाँ दिल्ली: २९ मार्चको दिन इतिहासमा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। यही दिन पहिलो पटक कुनै भारतीयले अंग्रेजविरुद्ध खुलेआम विद्रोह गरेका थिए। यो साहसी कदम मंगल पाण्डेले उठाएका थिए, जसलाई पछि फाँसीको सजाय सुनाइएको थियो।
भारतको स्वतन्त्रता सङ्घर्षमा २९ मार्चको विशेष महत्व रहेको छ। सन् १८५७ मा यही दिनदेखि स्वतन्त्रता आन्दोलनको दिशा परिवर्तन भएको थियो, जब मंगल पाण्डेले अंग्रेजी शासनविरुद्ध विद्रोहको सुरुवात गरेका थिए। उनको यो कदम चाँडै देशभर फैलँदै ठूलो आन्दोलनमा परिणत भयो, जसले स्वतन्त्रता सङ्घर्षको आधार तयार गर्‍यो। अंग्रेजी शासनले यस विद्रोहलाई दबाउन धेरै प्रयास गरे पनि आन्दोलन तीव्र रूपमा फैलँदै गयो।
बङ्गालको बैरकपुर छाउनीमा मंगल पाण्डेले ३४औँ बङ्गीय देशीय पैदल सेनाअन्तर्गत रहेर दुई जना अंग्रेज अधिकारीमाथि आक्रमण गरेका थिए। यस घटनापछि उनलाई ७ अप्रिल १८५७ मा फाँसीको सजाय दिइएको थियो। स्थानीय जल्लादहरूले फाँसी दिन अस्वीकार गरेपछि कोलकाताबाट जल्लाद बोलाएर सजाय कार्यान्वयन गरिएको थियो।
२९ मार्चका अन्य महत्वपूर्ण ऐतिहासिक घटनाहरू:
१८०७: जर्मनीका खगोलविद् विल्हेल्म ओल्बर्सले ‘भेस्टा’ नामक सानो ग्रहको खोज गरेका थिए, जसलाई आकाशको सबैभन्दा चम्किलो सानो ग्रह मानिन्छ।
१८४९: महाराजा दलीप सिंहले आफ्ना पिता रणजीत सिंहको सिंहासन त्याग्दै पञ्जाबमाथि इस्ट इन्डिया कम्पनीको कब्जा स्वीकार गरे।
१८५७: बैरकपुर (कोलकाता) मा मंगल पाण्डेले अंग्रेजी शासनविरुद्ध विद्रोहको सुरुवात गरे।
१८५९: बहादुर शाह जफर द्वितीयलाई १८५७ को विद्रोहमा दोषी ठहर गर्दै रङ्गुन (हाल याङ्गुन) निर्वासनमा पठाइयो।
१९५४: दिल्लीमा राष्ट्रिय आधुनिक कला सङ्ग्रहालयको उद्घाटन भयो।
१९९९: उत्तर प्रदेशको कुमाउँ र चमोली क्षेत्रमा ६.८ तीव्रताको भूकम्प जाँदा १०० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो।
२००२: दिल्ली र बेइजिङबीच सिधा वाणिज्यिक हवाई सेवा पुनः सञ्चालनमा आयो।
२०२०: भारतमा कोरोना सङ्क्रमितको संख्या १००० नाघ्यो।
२०२४: भारतीय नौसेनाले समुद्री डाँकुहरूविरुद्ध अभियान चलाउँदै २३ जना पाकिस्तानी नागरिकलाई उद्धार गर्‍यो, जो एक इरानी माछा मार्ने जहाजका चालक दलका सदस्य थिए।
यो दिन भारतीय इतिहासमा साहस, सङ्घर्ष र स्वतन्त्रताको भावनाको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ।