कोलकाता: साना र सीमांत किसानहरूको आर्थिक आत्मनिर्भरता र दीगो आय वृद्धिको उद्देश्यले वैज्ञानिक पशुपालन र मत्स्य पालनलाई प्रभावकारी उपकरणको रूपमा प्रस्तुत गर्न तीन दिने मानव स्रोत विकास (एचआरडी) कार्यक्रमको सुरुवात गरिएको छ। बदलिँदो जलवायु परिस्थिति, बढ्दो उत्पादन लागत र बजारमा निर्भरता जस्ता चुनौतीहरूको सन्दर्भमा यस प्रकारको प्रशिक्षण कार्यक्रमको महत्व विशेषज्ञहरूको अनुसार विशेष रूपमा उल्लेखनीय छ।
यस कार्यक्रमको मुख्य उद्देश्य केवल जीविकोपार्जनको सीमालाई पार गर्नु मात्र नभएर वैज्ञानिक पशुपालन र मत्स्य पालनको माध्यमबाट किसानहरूका लागि स्थायी र दीगो आयको मार्ग कसरी तयार गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा देखाउनु हो।
पशु तथा मत्स्य विज्ञानको प्रवर्द्धनमा महत्वपूर्ण यस कार्यक्रमको आयोजना वेस्ट बंगाल युनिभर्सिटी अफ एनिमल एण्ड फिशरी साइंसेस (डब्ल्यूबीयुए एण्ड एफएस) अन्तर्गत डाइरेक्टोरेट अफ रिसर्च, एक्सटेन्सन एण्ड फार्म्सद्वारा गरिएको हो। विश्वविद्यालयको फार्मर्स’ होस्टलमा आयोजित यस कार्यक्रममा राज्यका विभिन्न स्थानबाट आएका प्रशिक्षार्थीहरू भाग लिइरहेका छन्।
बिहान कार्यक्रमको शुभारम्भ प्रोफेसर शुभाशिष बटवाल, डाइरेक्टर, डाइरेक्टोरेट अफ रिसर्च, एक्सटेन्सन एण्ड फार्म्स, डब्ल्यू बी यु ए एण्ड एफ एसद्वारा पुष्पाञ्जली अर्पित गरी उत्तरिय प्रदान गरेर गरियो। स्वागत भाषणमा उनले विश्वविद्यालयको किसान-केंद्रित अनुसन्धान, विस्तार कार्यक्रम र प्रविधि क्षेत्र स्तरमा पुर्‍याउने कार्यमा यस प्रकारको प्रशिक्षणको भूमिकामा प्रकाश पारे।
यसपछि विश्वविद्यालयका रजिस्टार प्रोफेसर पार्थ दासले भने कि शैक्षिक संस्था र क्षेत्रीय कृषि तथा पशुपालन गतिविधिहरूबीच समन्वय आवश्यक छ, किनभने यही समन्वयले मात्र किसानहरूको वास्तविक समस्याको प्रभावकारी समाधान दिन सक्छ।
कार्यक्रममा विशिष्ट अतिथि डा. प्रदीप दे, डाइरेक्टर, आई कार अटारी जोन–५, कोलकाता ले मार्गदर्शनात्मक भाषण दिनुभयो। उहाँले कृषि विज्ञान केन्द्रहरूको भूमिका, आधुनिक प्रविधिको विस्तार र प्रशिक्षण मार्फत किसानहरूको उत्पादन र आय वृद्धि सम्बन्धी सफल अनुभव प्रस्तुत गर्नुभयो।
विशेष उल्लेखनीय कुरा, विश्वविद्यालयका माननीय उपकुलपति डा. टी. के. दत्तले पनि आफ्नो भाषणमा भन्नुभयो, “वैज्ञानिक पशुपालन र मत्स्य पालन हालको समयमा ग्रामीण अर्थतन्त्रका प्रमुख स्तम्भहरूमध्ये एक हुन्। आधुनिक प्रविधि, सही व्यवस्थापन र प्रशिक्षित मानवस्रोतमार्फत साना र सीमांत किसानहरूको आय धेरै गुणा बढाउन सकिन्छ।” उहाँले थप्नुभयो कि विश्वविद्यालय भविष्यमा पनि किसानहरूको हितमा यस प्रकारका व्यावहारिक प्रशिक्षण कार्यक्रमलाई विशेष महत्व दिनेछ।
साथै डा. केशव चन्द्र धारा आफ्नो भाषणमा रोग व्यवस्थापन, उन्नत जात चयन र सन्तुलित पोषण व्यवस्थापनको महत्त्वमा जोड दिनुभयो। उहाँले यो ज्ञान क्षेत्र स्तरमा कार्यरत प्राविधिकमार्फत किसानसम्म पुर्‍याउनु अत्यावश्यक रहेको कुरा विशेष रूपमा उल्लेख गर्नुभयो।
कार्यक्रमको अध्यक्षता विश्वविद्यालयका माननीय उपकुलपति डा. टी. के. दत्तले गर्नुभयो। उद्घाटन सत्रमा धन्यवाद ज्ञापन डा. बिमल किनकर चन्द, संयुक्त निर्देशक, डाइरेक्टोरेट अफ रिसर्च, एक्सटेन्सन एण्ड फार्म्स, डब्ल्यूबीयुए एण्ड एफएस ले गर्नुभयो।
यस तीन दिने एचआरडी कार्यक्रममा राज्यका विभिन्न कृषि विज्ञान केन्द्रका वैज्ञानिक र अन्य प्राविधिक कर्मचारीहरू भाग लिइरहेका छन्। प्रशिक्षण सत्रमा पशुपालन र मत्स्य पालनको आधुनिक प्रविधि, रोग नियन्त्रण, उत्पादन लागत घटाउने उपाय, पोषण व्यवस्थापन र बजार सम्पर्क जस्ता महत्वपूर्ण विषयमा विस्तृत छलफल हुनेछ।
विशेषज्ञहरूको अनुसार, यस प्रकारको प्रशिक्षण कार्यक्रममार्फत क्षेत्र स्तरमा कार्यरत प्राविधिकहरू अझ दक्ष बन्नेछन्, जसको प्रत्यक्ष लाभ राज्यका लाखौँ साना र सीमांत किसानहरूलाई पुग्नेछ। समग्रमा भन्नुपर्दा, वैज्ञानिक पशुपालन र मत्स्य पालन मार्फत ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई अझ बलियो बनाउन यो तीन दिने कार्यक्रम एक महत्वपूर्ण कदम मानिन्छ।