कोलकाता: दक्षिण दिनाजपुरको हिलीकी एक नौ महिनाकी बालिकाले शल्यक्रिया बिना नै जटिल मुटु रोगबाट नयाँ जीवन पाएकी छिन्, जसले असाधारण साहस र चिकित्सा सीपको उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ। जीवन बचाउने प्रक्रिया मेडिका सुपरस्पेशालिटी अस्पताल (मणिपाल अस्पताल नेटवर्कको एकाइ) का बाल रोग विशेषज्ञ तथा वरिष्ठ इन्टरभेन्सनल कार्डियोलोजिस्ट डा. अनिल कुमार सिंघीले सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेका थिए। यस प्रक्रियामा एनेस्थेसिया, कार्डियोलोजी, बाल रोग विशेषज्ञ र सीटीवीएस सर्जिकल टोली सम्मिलित बहुविशेषज्ञ टोलीको सहयोग महत्त्वपूर्ण थियो।
किसान परिवारबाट आएकी यी बालिकाको परिवारले यति महँगो उपचार खर्च धान्न नसक्ने भएकाले पश्चिम बंगाल सरकारको ‘शिशु साथी’ योजना अन्तर्गत यो उपचार नि:शुल्क प्रदान गरिएको थियो।
“अनन्या” (नाम परिवर्तन गरिएको) नामकी ती बालिका किसान परिवारमा जन्मिएकी थिइन् र २०२४ को अन्त्यदेखि नै उनलाई सास फेर्न गाह्रो भइरहेको थियो र तौल पनि बढिरहेको थिएन। औषधिबाट कुनै उल्लेखनीय फाइदा नपाएपछि परिवार चिन्तित भयो। चार महिनाको उमेरमा, स्थानीय परीक्षणबाट उनमा जटिल जन्मजात मुटुको दोष रहेको पत्ता लाग्यो।
पछि, उनलाई मेडिका सुपरस्पेशलिटी अस्पतालमा रिफर गरियो जहाँ डा. अनिल कुमार सिंघीको नेतृत्वमा रहेको बाल तथा जन्मजात मुटु रोग टोलीले उनलाई ‘एओर्टोपल्मोनरी विन्डो’ भनिने दुर्लभ र गम्भीर मुटुको दोष भएको निदान गर्‍यो। यो अवस्था मुटुका दुई प्रमुख धमनीहरू – महाधमनी र फुफ्फुसीय धमनी बीचको असामान्य सम्बन्धको कारणले हुन्छ – जसले गर्दा फोक्सोमा सामान्य भन्दा चार गुणा बढी रगत प्रवाह हुन्छ र मुटुको विफलता निम्त्याउँछ।
डा. सिंघीले भने, “यस्ता दोषहरूको उपचार सामान्यतया छ महिनाको उमेर नपुग्दै ओपन-हार्ट सर्जरीद्वारा गरिन्छ। नौ महिनामा, फोक्सोमा क्षतिको जोखिम धेरै उच्च थियो, तर हामीले मेडिकामा कम आक्रामक ट्रान्सक्याथेटर क्लोजर प्रविधि प्रयोग गर्ने निर्णय गर्यौं। हामीले बच्चाको खुट्टाको नसाहरूबाट मुटुमा उपकरण पुर्‍यायौं र स्थानीय एनेस्थेसिया अन्तर्गत सफलतापूर्वक बन्द गर्यौं। पहिलो प्रयास असफल भयो, तर हामी दोस्रो पटक सफल भयौं। उपकरण पूर्ण रूपमा फिट भयो र केही मिनेट भित्र फोक्सोको चाप उल्लेखनीय रूपमा कम भयो।”
उनले थपे, “खुला शल्यक्रिया बिना यति सानो केटीमा यति ठूलो मुटुको दोष बन्द गर्नु एकदमै दुर्लभ उपलब्धि हो। समयमै हस्तक्षेप र सही विशेषज्ञताले यो सम्भव बनायो।”
यो प्रक्रिया मे १४, २०२५ मा भएको थियो र भोलिपल्टै बच्चालाई स्वस्थ अवस्थामा आईसीयूबाट डिस्चार्ज गरियो – हाँस्दै, खेल्दै र दूध पिउँदै, जुन आधुनिक, न्यूनतम आक्रामक हृदयरोग हेरचाहको शक्तिको प्रमाण हो।
अनन्याकी आमाले भावुक हुँदै भनिन्, “हामीले सबै आशा गुमाइसकेका थियौं। उनी खाना खाँदै थिइनन्, बढ्दै थिइनन्, उनी सधैं हांफिरहेकी थिइन्। हामीसँग शल्यक्रियाको लागि पैसा थिएन। तर मेडिकाका डाक्टरहरूले उनलाई आफ्नै बच्चा जस्तै व्यवहार गरे। सरकार र डाक्टरहरूको सहयोगले आज हाम्री छोरी जीवित छिन् र मुस्कुराइरहेकी छिन्।”
मणिपाल हस्पिटल्स – पूर्वका क्षेत्रीय प्रमुख सञ्चालन अधिकृत डा. अयनाभ देवगुप्ताले भने, “मणिपाल हस्पिटल्सले सधैं समाजको हरेक वर्गका लागि अत्याधुनिक स्वास्थ्य सेवा पहुँचयोग्य बनाउन प्रयासरत रहेको छ। शिशु साथी योजना अन्तर्गतको यो नवीन गैर-सर्जिकल उपचारले मेडिका टोलीको क्लिनिकल विशेषज्ञता मात्र प्रमाणित गर्दैन तर सबैका लागि उन्नत स्वास्थ्य सेवा पहुँचयोग्य बनाउने हाम्रो प्रतिबद्धतालाई पनि बलियो बनाउँछ।”
यो उपलब्धि मेडिका सुपरस्पेशलिटी अस्पतालको बाल रोग विज्ञान विभागको लागि गर्वको कोसेढुङ्गा हो र आर्थिक रूपमा कमजोर वर्गका बालबालिकाहरूलाई पनि विश्वस्तरीय मुटुरोग हेरचाह प्रदान गर्ने संस्थानको प्रतिबद्धतालाई दोहोर्‍याउँछ।