कोलकाता: पूर्वी भारतका प्रमुख स्वास्थ्य सेवा प्रदायकहरूमध्ये एक मणिपाल अस्पताल समूहअन्तर्गतको मणिपाल अस्पताल, मुकुन्दपुरले लगातार दुईवटा जटिल मेरुदण्डको शल्यक्रिया सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको छ। यी शल्यक्रियामार्फत एक किशोरी र एक वृद्ध महिलाको हिँडडुल गर्ने क्षमता तथा जीवनस्तर पुनः सुधार भएको छ। उपचार मणिपाल अस्पताल मुकुन्दपुरका वरिष्ठ परामर्शदाता तथा क्लिनिकल लिड—स्पाइन सर्जरी डा. अनिन्द्य बसुको नेतृत्वमा गरिएको थियो।
यी दुईमध्ये पहिलो बिरामी ६७ वर्षीया सीमा दे (नाम परिवर्तन) थिइन्, जो लामो समयदेखि गम्भीर मेरुदण्डको दुखाइबाट पीडित थिइन्। दोस्रो बिरामी १४ वर्षीया आरशिया अहमद (नाम परिवर्तन) थिइन्, जसलाई मेरुदण्डको क्षयरोग (टीबी) लागेको थियो। यस रोगका कारण उनलाई गम्भीर न्यूरोलोजिकल समस्या देखिएको थियो, जसले गर्दा उनको हिँडडुल अत्यन्त सीमित भएको थियो र दैनिक कामकाजसमेत कठिन बनेको थियो। उन्नत शल्यक्रिया प्रविधि, समयमै उपचार र बहुविषयक चिकित्सा पद्धतिबाट दुवै बिरामीले लाभ उठाए।
पहिलो बिरामी सीमा दे कोलकाताकी गृहिणी हुन्। उनी धेरै महिनादेखि कम्मरको तीव्र दुखाइ र खुट्टासम्म फैलिने पीडाबाट पीडित थिइन्। जाँचबाट थाहा भयो कि स्नायुमा दबाब परेकाले यो दुखाइ भएको थियो, जसले उनको सामान्य जीवनलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित गरेको थियो। उनी लगातार पाँच मिनेटभन्दा बढी हिँड्न सक्दिनथिन्।
त्यसपछि उनको मिनिमली इनभेसिभ की–होल ट्युबुलर लम्बर फ्युजन शल्यक्रिया गरियो, जसले कम ऊतक क्षतिसहित मेरुदण्डलाई स्थिर बनाउँछ। अस्पतालको आधुनिक पूर्वाधार र शल्यक्रिया विशेषज्ञताका कारण अपरेशन सफल भयो। शल्यक्रियाको भोलिपल्टै उनलाई हिँड्न लगाइयो र केही दिनमै उनी दुखाइरहित अवस्थामा अस्पतालबाट डिस्चार्ज भइन्।
दोस्रो बिरामी आरशिया अहमद कोलकाताको टप्सियाकी बासिन्दा तथा नवौं कक्षाकी छात्रा हुन्। उनका दुवै खुट्टामा अत्यधिक कमजोरी थियो र उनी उभिन वा हिँड्न पूर्ण रूपमा असक्षम थिइन्। मेडिकल इमेजिङबाट पत्ता लाग्यो कि उनलाई मेरुदण्डको टीबी भएको थियो, जसले हड्डीहरूलाई गम्भीर रूपमा क्षति पुर्‍याएको थियो र जमेको पिपले स्पाइनल कर्डमा दबाब दिइरहेको थियो। समयमै शल्यक्रिया नगरिए स्थायी पक्षाघातको जोखिम थियो।
तत्काल शल्यक्रिया गरी पिप निकालियो, मेरुदण्डलाई स्थिर बनाइयो र स्पाइनल कर्डमाथिको दबाब हटाइयो। शल्यक्रियापछि आरशियाको अवस्थामा उल्लेख्य सुधार भयो। बिस्तारै उनका खुट्टामा बल फर्कियो र चिकित्सकहरूको सहयोगमा उनी फेरि हिँड्न थालिन्। संक्रामक रोग विशेषज्ञ, बाल चिकित्सक, पुनर्वास विशेषज्ञ र फिजियोथेरापिस्टहरूको टोलीले उनको उपचारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्यो। नियमित फिजियोथेरापीपछि उनी आत्मविश्वासका साथ हिँड्न सक्ने भइन् र घर फर्किइन्। हाल चिकित्सकहरूले उनलाई विद्यालय नजान सल्लाह दिएका छन्। पूर्ण शक्ति र सन्तुलन फर्किएपछि उनी पुनः विद्यालय गएर सामान्य पढाइ र शारीरिक गतिविधिमा सहभागी हुन सक्नेछिन्।
सीमा दे भन्छिन्, “शल्यक्रियाअघि केही पाइला हिँड्नु पनि अत्यन्त पीडादायी थियो। मेरो जीवन जस्तै रोकिएको थियो। शल्यक्रियाको केही दिनमै म दुखाइबिना हिँड्न सकें। यसका लागि म मणिपाल अस्पताल मुकुन्दपुरका डाक्टर, नर्स र सम्पूर्ण मेडिकल टोलीप्रति हृदयदेखि आभारी छु।
आरशियाका पिता, जो व्यवसायी हुन्, भन्छन्, “छोरीको अवस्था देखेर हामी अत्यन्त चिन्तित थियौं। चिकित्सकहरूले हामीलाई सबै कुरा स्पष्टसँग बुझाए र सही समयमा सही निर्णय लिए। उनलाई फेरि हिँड्न देख्नु हाम्रो लागि वरदानजस्तै हो। हामी सम्पूर्ण मेडिकल टोलीप्रति अत्यन्त कृतज्ञ छौं।

डा. अनिन्द्य बसु भन्छन्, “यी दुई बिरामीका समस्या फरक थिए, तर दुवै अवस्थामा समयमै रोग पहिचान, आधुनिक शल्यक्रिया प्रविधि र बहुविषयक उपचार अत्यन्त महत्त्वपूर्ण साबित भयो। एक बिरामी छिट्टै निको भएर हिँड्न थालिन् भने अर्कोमा समयमै गरिएको शल्यक्रियाले स्पाइनल कर्डलाई स्थायी क्षतिबाट जोगायो। यति छोटो समयमा बिरामीहरूलाई फेरि हिँड्न देख्नु हाम्रो लागि अत्यन्त सन्तोषजनक छ।
यी दुई सफल शल्यक्रियाले मणिपाल अस्पताल, मुकुन्दपुर उन्नत प्रविधि, विशेषज्ञ चिकित्सक र समन्वित उपचारमार्फत बिरामी–केन्द्रित मेरुदण्ड उपचार प्रदान गर्न पूर्ण रूपमा प्रतिबद्ध रहेको प्रमाणित गरेको छ।