कोलकाता: लामो दशकसम्म पश्चिम बंगालमा रेल विकासको गति तुलनात्मक रूपमा ढिलो रह्यो। धेरै परियोजनाहरू वर्षौँसम्म अधुरा नै रहे र राज्यको रेल संरचनाको आधुनिकीकरणले पनि आवश्यक गति पाउन सकेन। तर अहिले परिस्थिति तीव्र रूपमा परिवर्तन हुँदैछ। प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको दूरदर्शी नेतृत्वमा पश्चिम बंगाल भारतीय रेलको व्यापक रूपान्तरणको एक महत्त्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा उदाउँदैछ। यो परिवर्तन केवल नयाँ रेलमार्ग र स्टेशन निर्माणमा मात्र सीमित छैन, बरु यसले सम्पर्क व्यवस्था, सुरक्षा, यात्रु सुविधा र आर्थिक सम्भावनाका नयाँ ढोका पनि खोलिरहेको छ।
बढेको बजेटले विकासको गति तीव्र:
तथ्याङ्कहरूले यस रूपान्तरणको स्पष्ट चित्र प्रस्तुत गर्छन्। सन् २००९–१४ को अवधिमा पश्चिम बंगालका लागि रेलको औसत वार्षिक बजेट विनियोजन करिब ४,३८० करोड रुपैयाँ थियो। यसको विपरीत २०२६–२७ आर्थिक वर्षमा यो विनियोजन तीन गुणाभन्दा बढी बढेर १४,२०५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यो अभूतपूर्व वृद्धिले वर्तमान सरकारको दृढ प्रतिबद्धतालाई स्पष्ट रूपमा देखाउँछ, जसको उद्देश्य राज्यको रेल संरचनालाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउनु हो।
यस बढेको लगानीका कारण राज्यमा ठूलो परिमाणमा रेल संरचनाको रूपान्तरण भइरहेको छ। हाल पश्चिम बंगालमा करिब ९३,००० करोड रुपैयाँ मूल्यका रेल परियोजनाहरू विभिन्न चरणमा कार्यान्वयन भइरहेका छन्। यी परियोजनाहरूमा नयाँ रेलमार्ग निर्माण, स्टेशनहरूको पुनःविकास, सुरक्षा सुधार तथा रेल क्षमताको विस्तार समावेश छन्। यसको लक्ष्य राज्यका प्रत्येक क्षेत्रलाई छिटो र राम्रो रेल सम्पर्कसँग जोड्नु हो।
रेल स्टेशनहरू आधुनिक नगर केन्द्र बन्दै:
यात्रुहरूको अनुभवलाई अझ आधुनिक, सुविधाजनक र विश्वस्तरीय बनाउन पश्चिम बंगालमा अमृत भारत स्टेशन परियोजनाअन्तर्गत ठूलो स्तरमा स्टेशनहरूको पुनःविकास भइरहेको छ। यस महत्वाकांक्षी कार्यक्रमअन्तर्गत राज्यका कुल १०१ वटा रेल स्टेशनलाई करिब ३,६०० करोड रुपैयाँको लागतमा विकासका लागि छनोट गरिएको छ।
यी स्टेशनहरूलाई उन्नत यात्रु सुविधा, आधुनिक संरचना र आकर्षक तर उपयोगी रूपरेखासहित विकास गरिँदैछ, ताकि ती वरपरका क्षेत्रका लागि आधुनिक नगर केन्द्रका रूपमा पनि विकास हुन सकून्।
अहिलेसम्म राज्यका नौवटा रेल स्टेशनको पुनःविकास सफलतापूर्वक सम्पन्न भइसकेको छ। ती हुन्—अनाडा, बराभूम, हल्दिया, जयचण्डी पहाड जंक्शन, कल्याणी घोषपाडा, कामाख्यागुडी, पानागढ, सिउडी र तमलुक। तीमध्ये जयचण्डी पहाड जंक्शन, कल्याणी घोषपाडा र पानागढका पुनःविकसित स्टेशनहरू पहिले नै उद्घाटन भइसकेका छन्।
यी उन्नत स्टेशनहरूमा अब सुधारिएको प्रतीक्षालय, उन्नत संकेत व्यवस्था र प्रकाश व्यवस्था, आधुनिक सूचना प्रणाली, फराकिलो आवागमन क्षेत्र, भोजन केन्द्र, सवारीसाधन पार्किङ सुविधा, छुट्टाछुट्टै प्रवेश र निकास मार्ग, सहज पहुँचका लागि लिफ्ट तथा चल्ने सिँढी, स्वच्छ वातावरण र आकर्षक रूपमा डिजाइन गरिएको स्टेशन भवन उपलब्ध छन्। यी सुविधाहरूले यात्रुहरूका लागि रेल यात्रा अझ आरामदायक, सुरक्षित र सुखद बनाइरहेका छन्।
आधुनिक रेल सेवाबाट सम्पर्क विस्तार:
राज्यमा सम्पर्क व्यवस्था सुदृढ बनाउन र यात्रुहरूलाई आधुनिक रेल सेवा उपलब्ध गराउने उद्देश्यले उच्च श्रेणीका रेल सेवाहरू पनि तीव्र रूपमा विस्तार गरिएको छ। भारतीय रेलले पश्चिम बंगाललाई देशका विभिन्न प्रमुख शहरहरूसँग जोड्न धेरै आधुनिक तथा उन्नत रेल सेवाहरू सञ्चालन गरिरहेको छ।
हाल पश्चिम बंगालबाट एक जोडी वन्दे भारत शयनयान द्रुतगामी रेल सेवा सञ्चालनमा छ, जसले लामो दूरीको यात्रालाई अझ आरामदायक बनाएको छ। यसका अतिरिक्त राज्यका विभिन्न प्रमुख शहर तथा महत्त्वपूर्ण आर्थिक केन्द्रहरूलाई जोड्न १८ वटा वन्दे भारत द्रुतगामी रेल सेवा र २२ वटा अमृत भारत द्रुतगामी रेल सेवा सञ्चालन भइरहेका छन्। यी रेल सेवाहरूले यात्रुहरूलाई छिटो, आधुनिक र किफायती यात्राको अनुभव प्रदान गरिरहेका छन्।
यी सेवाहरू सुरु भएपछि यात्राको समय उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ र उच्च स्तरको रेल यात्रा साधारण नागरिकको पहुँचभित्र आएको छ। यसले राज्यका प्रमुख शहर, व्यापारिक केन्द्र र पर्यटन गन्तव्यहरूबीचको सम्पर्क अझ सुदृढ बनाएको छ, जसका कारण क्षेत्रीय विकास र आर्थिक गतिविधि पनि तीव्र भइरहेका छन्।
राज्यमा रेल व्यवस्थाको नयाँ स्वरूप:
पश्चिम बंगालमा रेल सम्पर्क विस्तारमा पनि उल्लेखनीय प्रगति भएको छ। सन् २०१४ देखि हालसम्म राज्यमा करिब १,४०० किलोमिटर नयाँ रेलमार्ग निर्माण गरिएको छ।
रेल विद्युतीकरणको क्षेत्रमा पनि ठूलो सफलता प्राप्त भएको छ। सन् २०१४ देखि पश्चिम बंगालमा करिब १,७१२ किलोमिटर रेलमार्ग विद्युतीकरण गरिएको छ र अहिले राज्यको रेल सम्पर्क व्यवस्था पूर्ण रूपमा विद्युतीकृत भइसकेको छ।
सुरक्षा बढाउन र अविरल आवागमन सुनिश्चित गर्न राज्यमा ५०० भन्दा बढी रेल उडानपुल तथा भूमिगत मार्ग निर्माण गरिएको छ। यसका अतिरिक्त भारतीय रेलको स्वदेशी रेल सुरक्षा प्रणाली ‘कवच’ को विस्तार पनि तीव्र गतिमा भइरहेको छ। पश्चिम बंगालमा अहिलेसम्म १०५ मार्ग किलोमिटर क्षेत्रमा यो व्यवस्था लागू भइसकेको छ र १,०४१ मार्ग किलोमिटर क्षेत्रमा काम जारी छ। कुल ३,२०० मार्ग किलोमिटर क्षेत्रमा यो प्रणाली कार्यान्वयन गर्ने स्वीकृति दिइएको छ।
राज्यका लागि नयाँ परियोजना र सेवाहरू:
पश्चिम बंगाल रेल विकासको क्षेत्रमा अर्को ठूलो प्रगतितर्फ अघि बढिरहेको छ। अमृत भारत स्टेशन परियोजनाअन्तर्गत पुनःविकसित कामाख्यागुडी, तमलुक, हल्दिया, बराभूम, अनाडा र सिउडी रेल स्टेशनहरू चाँडै प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीद्वारा उद्घाटन गरिनेछ।
यसका साथै बेल्दा–दाँतन खण्डमा तेस्रो रेलमार्ग तथा खड्गपुर मण्डलको कालाइकुन्डा–कानिमाहुली खण्डमा स्वचालित संकेत व्यवस्था परियोजना राष्ट्रलाई समर्पित गरिनेछ।
यस अतिरिक्त पुरुलियादेखि आनन्द विहार टर्मिनलसम्म नयाँ द्रुतगामी रेल सेवा सुरु गरिनेछ, जसले पश्चिम बंगाल र राष्ट्रिय राजधानीबीच महत्त्वपूर्ण र सुविधाजनक रेल सम्पर्क उपलब्ध गराउनेछ।
उन्नत भविष्यतर्फ:
यी सबै पहलहरूलाई एकसाथ हेर्दा स्पष्ट हुन्छ कि पश्चिम बंगालमा रेल विकासको नयाँ अध्याय सुरु भएको छ। यो रूपान्तरण केवल रेल परियोजनामा मात्र सीमित छैन, यसले राज्यको आर्थिक विकास, व्यापारिक गतिविधि र सामाजिक सम्पर्कलाई पनि तीव्र बनाइरहेको छ।
प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको नेतृत्वमा भारतीय रेलमा भइरहेको ऐतिहासिक रूपान्तरणले पश्चिम बंगालमा बलियो, आधुनिक र भविष्यका लागि तयार यातायात व्यवस्थाको सुदृढ आधार तयार गरिरहेको छ। यो समग्र परिवर्तन विकसित भारतको लक्ष्यसँगै विकसित पश्चिम बंगालको सपनालाई अझ सुदृढ बनाउनेछ।