झापा: पूर्वी नेपालको राजनीतिक रूपमा चासोको क्षेत्र मानिने झापा–३ यसपटक बहुकोणीय प्रतिस्पर्धाका कारण राष्ट्रिय स्तरमै चासोको केन्द्र बनेको छ। अघिल्ला दुई संसदीय निर्वाचनमा दलगत तालमेल निर्णायक बनेको यो क्षेत्रमा यसपटक प्रमुख दलहरू आ–आफ्नै शक्तिको परीक्षणमा उत्रिएका छन्।
यस क्षेत्रबाट दुई पटक निर्वाचित राप्रपा अध्यक्ष राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन यसपटक एमालेको औपचारिक समर्थनबिना मैदानमा छन्। २०७४ र २०७९ मा एमालेको साथ पाएका लिङ्देनका लागि यो पहिलो संसदीय प्रतिस्पर्धा हो जहाँ उनले पार्टी एक्लै चुनाव लडिरहेका छन्।
लिङ्देनले एमालेसँग कुनै चुनावी तालमेल नभएको सार्वजनिक रूपमा बताएका छन्। तर राजनीतिक वृत्तमा झापा–३ र झापा–५ बीच रणनीतिक समझदारीको सम्भावनाबारे चर्चा चलिरहेकै छ। औपचारिक सहकार्य नदेखिए पनि मतदाताको तहमा ‘सौम्य प्रतिस्पर्धा’ वा अप्रत्यक्ष लाभ कसलाई पुग्ला भन्ने प्रश्न खुलै छ।
एमालेको स्वतन्त्र रणनीति
एमालेले यस क्षेत्रमा हरिबहादुर राजवंशीलाई उम्मेदवार बनाउँदै १२ वर्षपछि एक्लै प्रतिस्पर्धामा उत्रिएको छ। विगतमा राप्रपासँगको तालमेलले दिएको जितको गणित यसपटक दोहोर्याउन नसकिने स्पष्ट छ।
स्थानीय तह र समानुपातिक मतपरिणामले एमालेको आधार कायम रहेको देखाए पनि, राप्रपासँगको मत विभाजनले परिणाम प्रभावित गर्न सक्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। विशेषगरी परम्परागत वाम मत र राजावादी झुकाव भएका मतदाताबीच कसले प्राथमिकता पाउने भन्ने प्रश्न निर्णायक हुन सक्छ।
राप्रपाको चुनौती
राप्रपाका लागि लिङ्देनको व्यक्तिगत छवि र अघिल्लो कार्यकालको मूल्याङ्कन मुख्य आधार हो। तर २०७९ को स्थानीय तह निर्वाचन परिणामले पार्टीको प्रभाव केही घटेको संकेत दिएको थियो।
एमालेको संगठित संरचना र कार्यकर्ता परिचालन क्षमतासँग एक्लै प्रतिस्पर्धा गर्नु लिङ्देनका लागि चुनौतीपूर्ण देखिन्छ। यद्यपि, उनीप्रति व्यक्तिगत समर्थन र ‘स्थापित अनुहार’को लाभलाई राप्रपाले प्रमुख चुनावी अस्त्र बनाएको छ।
बहुकोणीय प्रभाव
यस क्षेत्रमा नेपाली कांग्रेसका राजेन्द्रकुमार घिमिरे र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका प्रकाश पाठकसहित १७ उम्मेदवार प्रतिस्पर्धामा छन्। कांग्रेसको स्थानीय तहमा देखिएको बलियो उपस्थिति र रास्वपाको ‘नयाँ विकल्प’को अपिलले परम्परागत मत विभाजनलाई थप जटिल बनाएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार राप्रपा र एमालेबीच प्रत्यक्ष तालमेल नभए पनि उनीहरूको साझा मताधारको ओभरल्याप नै मुख्य प्रतिस्पर्धाको केन्द्र बन्न सक्छ। दुवै दलले एकअर्काको परम्परागत मत तान्न सके परिणाम उल्टिन सक्छ।
निर्णायक के हुनेछ?
झापा–३ मा करिब १ लाख ४० हजार मतदाता छन्। नयाँ मतदाता, वैदेशिक रोजगारीमा संलग्न परिवार र दलभन्दा उम्मेदवारको विश्वसनीयतालाई प्राथमिकता दिने मतदाताको भूमिका निर्णायक हुन सक्ने आँकलन छ।
यो निर्वाचन केवल एक सिटको प्रतिस्पर्धा मात्र नभई स्थापित दल र नयाँ विकल्पबीचको राजनीतिक मनोविज्ञानको परीक्षणका रूपमा पनि हेरिएको छ। राप्रपा–एमालेबीचको प्रत्यक्ष टक्करले आगामी राष्ट्रिय राजनीतिक समीकरणमा समेत सन्देश दिन सक्ने विश्लेषकहरू बताउँछन्।
अहिलेसम्मको अवस्थाले कुनै पनि उम्मेदवारले ठूलो मतान्तरसहित सहज जित निकाल्ने संकेत देखिँदैन। मत विभाजनको समीकरण र अन्तिम क्षणसम्मको रणनीतिले नै झापा–३ को नतिजा निर्धारण गर्ने देखिन्छ।