देवेन्द्र के. ढुङगाना

नयाँ दिल्ली: चिकन नेक करिडोर: बिहार, पश्चिम बंगाल र नेपालको सीमासँग जोडिएको संवेदनशील क्षेत्र, जसलाई सामान्यतः “चिकन नेक” भनिन्छ, फेरि एकपटक आपराधिक गतिविधि र तस्करी सञ्जालका कारण चर्चामा आएको छ। रणनीतिक रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण हुँदाहुँदै पनि यो क्षेत्र लामो समयदेखि अवैध कारोबार, अवैध प्रवेश (घुसपैठ) र संगठित अपराधका लागि अनुकूल मानिँदै आएको छ।
भारतको केन्द्र र राज्य सरकारहरूले समय–समयमा यसको सुरक्षाबारे गम्भीर छलफल गर्दै आएका छन्। हालै भारतका केन्द्रीय गृहमन्त्रीद्वारा उच्चस्तरीय समीक्षा समेत गरिएको थियो। तर, यस्ता प्रयासका बाबजुद पनि जमिनस्तरमा अपेक्षित सुधार देखिएको छैन।
भ्रष्टाचार र अवैध सञ्जालको गठजोड:
स्थानीय स्तरमा यस्तो धारणा बलियो बन्दै गएको छ ,केही भ्रष्ट अधिकारी, तस्कर र माफियाहरू मिलेर यस क्षेत्रको व्यवस्थालाई कमजोर बनाइरहेका छन्। हालै एक निलम्बित पुलिस अधिकारीसँग सम्बन्धित घटना बाहिर आएपछि यो प्रश्न अझ गहिरिएको छ—प्रणालीभित्रै यस्ता प्रवृत्तिहरू कसरी मौलाइरहेका छन्?
आरोप अनुसार सीमावर्ती जिल्लामा कार्यरत केही अधिकारीहरू छोटो समयमा नै असामान्य रूपमा धनी बन्दै गएका छन्, जुन उनीहरूको वैध आम्दानीसँग मेल खाँदैन। यसले अवैध कारोबार—जस्तै मदिरा, बालुवा, काठ, पशु तथा कोइला तस्करीमा उनीहरूको प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष संलग्नता हुन सक्ने आशंकालाई थप बल दिन्छ।
अनुसन्धान निकायहरूको सक्रियता:
यी आरोपहरू बाहिर आएपछि आर्थिक अपराध अनुसन्धान इकाई (इओयु) तथा अन्य केन्द्रीय निकायहरूले अनुसन्धान तीव्र पारेका छन्। विभिन्न राज्य तथा सीमावर्ती क्षेत्रमा शंकास्पद सम्पत्तिहरूको पहिचान भइरहेको छ। प्रारम्भिक अनुसन्धानमा धेरै अचल सम्पत्ति र शंकास्पद आर्थिक कारोबारका संकेत भेटिएका छन्।
प्रणाली सुधारको आवश्यकता:
विशेषज्ञहरूका अनुसार केवल कारबाही मात्र पर्याप्त हुँदैन, समग्र प्रणालीमा पारदर्शिता र जवाफदेहिता बढाउनु जरुरी छ। सीमावर्ती क्षेत्रमा कार्यरत अधिकारीहरूको नियमित सम्पत्ति परीक्षण, निगरानी संयन्त्रको सुदृढीकरण र स्थानीय प्रशासनसँग प्रभावकारी समन्वय अत्यावश्यक देखिन्छ।
सुरक्षा बनाम यथार्थ:
यो पनि तथ्य हो, आरोप लागेका केही अधिकारीहरूको कार्यकालमा केही क्षेत्रमा अपराध दर घटेको देखिन्छ। तर प्रश्न उठ्छ- के कानून व्यवस्था कायम राख्ने नाममा अवैध आम्दानीलाई नजरअन्दाज गर्न मिल्छ?
निष्कर्ष:
“चिकन नेक” केवल एउटा भौगोलिक करिडोर मात्र होइन, यो देशको सुरक्षा र अर्थतन्त्रसँग प्रत्यक्ष जोडिएको महत्वपूर्ण क्षेत्र हो। यदि यहाँको भ्रष्टाचार र संगठित अपराधलाई समयमै नियन्त्रण गर्न सकिएन भने यसको दीर्घकालीन असर गम्भीर हुन सक्छ। अब कडा कारबाहीसँगै प्रणालीगत सुधार अपरिहार्य देखिन्छ।