विश्व कूटनीतिमा भारतको भूमिका थप सशक्त

नयाँ दिल्ली: अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई गाजामा दिगो शान्ति स्थापना गर्ने उद्देश्यले गठन हुन लागेको अन्तर्राष्ट्रिय ‘गाजा शान्ति बोर्ड’ मा सहभागी हुन औपचारिक निमन्त्रणा दिएका छन्। ह्वाइट हाउसले प्रधानमन्त्री मोदीको नाममा जारी गरेको पत्रमा यस पहललाई मध्यपूर्वमा शान्ति स्थापना गर्ने ऐतिहासिक र साहसी प्रयासको रूपमा उल्लेख गरिएको छ।
पत्रमा राष्ट्रपति ट्रम्पले भारतजस्तो जिम्मेवार र प्रभावशाली लोकतान्त्रिक राष्ट्रको सहभागिताले गाजाको शान्ति प्रक्रियालाई बलियो बनाउने मात्र होइन, विश्वव्यापी द्वन्द्व समाधानका लागि नयाँ दृष्टिकोण विकास गर्न मद्दत पुग्ने बताएका छन्। उनले प्रस्तावित शान्ति बोर्डलाई अहिलेसम्म गठन हुन लागेको सबैभन्दा प्रभावशाली अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमध्ये एक हुने दाबी गरेका छन्।
२० बुँदे शान्ति योजनाको निरन्तरता:
राष्ट्रपति ट्रम्पले २९ सेप्टेम्बर २०२५ मा गाजा द्वन्द्व अन्त्य गर्न एक व्यापक २० बुँदे शान्ति रोडम्याप सार्वजनिक गरेका थिए। उक्त योजनालाई अरब राष्ट्रहरू, इजरायल तथा युरोपका प्रमुख नेताहरूले समर्थन गरेका थिए। यस पहललाई अगाडि बढाउँदै १७ नोभेम्बर २०२५ मा संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्ले सर्वसम्मत रूपमा प्रस्ताव नम्बर २८०३ पारित गर्दै यस योजनाको स्वागत र समर्थन गरेको थियो।
नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति बोर्ड
यस योजनाको केन्द्रमा प्रस्तावित शान्ति बोर्ड रहनेछ, जसलाई नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय संगठन तथा संक्रमणकालीन प्रशासकीय संरचनाको रूपमा स्थापना गरिनेछ। यस बोर्डको उद्देश्य गाजामा प्रशासन सञ्चालन, पुनर्निर्माण, सुरक्षा व्यवस्था तथा दीर्घकालीन शान्ति सुनिश्चित गर्नु हो। ट्रम्पका अनुसार, यस बोर्डमा ती राष्ट्रहरू समावेश गरिनेछन्, जो भावी पुस्ताका लागि सुरक्षित र समृद्ध भविष्य निर्माण गर्ने जिम्मेवारी लिन तयार छन्।
भारतको बढ्दो अन्तर्राष्ट्रिय महत्व:
कूटनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, भारतलाई यस महत्वपूर्ण प्रक्रियामा सहभागी गरिनु विश्व मञ्चमा भारतको बढ्दो प्रभाव र विश्वसनीयताको प्रमाण हो। भारतका इजरायल र प्यालेस्टाइन दुवैसँग सन्तुलित र सौहार्दपूर्ण सम्बन्ध रहेका कारण उसले शान्ति स्थापना प्रक्रियामा प्रभावकारी भूमिका खेल्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
गाजामा ऐतिहासिक शान्ति सम्झौता:
उल्लेखनीय छ कि १३ अक्टोबर २०२५ मा गाजामा दुई वर्षदेखि जारी इजरायल–हमास युद्ध अन्त्य गर्न ऐतिहासिक शान्ति सम्झौता सम्पन्न भएको थियो। अमेरिकी मध्यस्थतापछि हमासले बन्धकहरू रिहा गरेको थियो भने इजरायलले आफ्ना बन्दीहरू मुक्त गरेको थियो। त्यसपछि इजिप्टको शर्म अल–शेख शहरमा आयोजित शिखर सम्मेलनमा ‘गाजा घोषणा’ मा हस्ताक्षर गरिएको थियो।
पुनर्निर्माण र दीर्घकालीन शान्तिमा सहमति
यो शान्ति सम्झौता युद्धविराम, गाजाको पुनर्निर्माण तथा दीर्घकालीन शान्तिका लागि ठोस कदमहरूमा आधारित थियो। सोही सम्मेलनमा गाजालाई अन्तर्राष्ट्रिय ‘बोर्ड अफ पीस’ अन्तर्गत सञ्चालन गर्ने प्रस्ताव पनि राखिएको थियो, जसको नेतृत्व अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र बेलायतका पूर्व प्रधानमन्त्री टोनी ब्लेयरले गर्ने योजना रहेको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार, यदि भारत यस शान्ति बोर्डको हिस्सा बन्छ भने यसले मध्यपूर्वमा शान्ति प्रयासलाई नयाँ दिशा दिनेछ र भारतको विश्व नेतृत्व भूमिकालाई अझ सुदृढ बनाउनेछ।