कोलकाता: भारतमा वित्तीय दबाब, स्वास्थ्यसम्बन्धी चिन्ता, काम–जीवन सन्तुलनका चुनौती र व्यापक सामाजिक कारणहरूको प्रभावले अनिश्चितताको स्तर लगातार उच्च रहँदै आएको छ। राष्ट्रिय अनिश्चितता सूचकांक ७९ रहेको छ, जसले आर्थिक प्रगति हुँदाहुँदै पनि वित्तीय तयारी, स्वास्थ्य सेवाको वहन क्षमता र दीर्घकालीन स्थिरताबारे जनचिन्ता कायमै रहेको देखाउँछ। आदित्य बिरला सन लाइफ इन्स्योरेन्सको अनिश्चितता सूचकांक २.० का प्रमुख निष्कर्ष यिनै हुन्।
कोलकाताको अनिश्चितता सूचकांक ८५ रहेको छ, जसले शहरलाई देशका सबैभन्दा चिन्ताग्रस्त शहरी केन्द्रहरूमध्ये एक बनाएको छ। यहाँ अनिश्चितताको मुख्य कारणका रूपमा सुरक्षा सम्बन्धी चिन्ता, बढ्दो स्वास्थ्य खर्च र दीर्घकालीन वित्तीय योजनाबारे अन्योल देखा परेको छ। बढ्दो अपराधको डर सबैभन्दा ठूलो चिन्ताका रूपमा चिनिएको छ, त्यसपछि स्वास्थ्य सेवाको लागत र पर्याप्त अवकाश योजनाको अभाव प्रमुख कारण बनेका छन्।
निवासीहरूले मुद्रास्फीतिले आफ्ना बचतहरू क्रमशः घटाइरहेको, ज्येष्ठ नागरिकको हेरचाहमा खर्च बढिरहेको, बुढेसकालमा आर्थिक स्वतन्त्रता हासिल गर्न सकिने कि नसकिने भन्ने शङ्का, तथा रोजगारी गुम्नु वा गम्भीर रोगजस्ता आपतकालीन अवस्थासँग जुध्ने क्षमतामा सीमितता रहेकोप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी चिन्ता र दीर्घकालीन सम्पत्ति निर्माणका चुनौतीहरूले पनि शहरको बहुआयामिक अनिश्चिततालाई थप गहिरो बनाइरहेका छन्।
जनसांख्यिकीय विश्लेषणले देखाउँछ कि लगभग सबै वर्गमा अनिश्चितता समान रूपमा फैलिएको छ। लिङ्ग, उमेर र पेशाका आधारमा खासै ठूलो अन्तर देखिएको छैन, जसले कोलकाताका चिन्ताहरू व्यापक रूपमा साझा गरिएको स्पष्ट पार्छ। तर, सन्तान भएका विवाहित व्यक्तिहरूमा अनिश्चितताको स्तर केही बढी देखिएको छ, जसले बढ्दो पारिवारिक जिम्मेवारीलाई प्रतिबिम्बित गर्छ। सामाजिक–आर्थिक वर्गहरूमध्ये एसईसी–बी वर्गमा चिन्ता अलिक बढी देखिए पनि सबै वर्गमा अनिश्चितताको स्तर उच्च नै रहेको छ।
बीमा र लगानीको स्वामित्वसँग अनिश्चितताको सम्बन्ध सरल नभई क्रमिक (नन–लिनियर) रहेको पाइयो। सीमित सुरक्षा कभरेज भएका, जस्तै केवल एउटा मात्र बीमा पोलिसी भएका व्यक्तिहरूमा अनिश्चितताको स्तर सबैभन्दा बढी (९१) दर्ता भएको छ। भने, व्यापक बीमा कभरेज भएका व्यक्तिहरूमा चिन्ता तुलनात्मक रूपमा कम देखिएको छ, जसले समग्र वित्तीय सुरक्षाले मानिसहरूमा स्थिरताको अनुभूति गराउने संकेत गर्छ।
समग्रमा, कोलकाताको अवस्था राष्ट्रिय परिदृश्यसँग मेल खान्छ, जहाँ सुरक्षा जोखिम, स्वास्थ्य सेवाको लागत र दीर्घकालीन वित्तीय तयारीले मानिसहरूको स्थिरताको अनुभूतिमा प्रभाव पारिरहेको छ। जीवनयापनको लागत बढ्दै जाँदा र जीवनका विभिन्न चरणमा जिम्मेवारीहरू फैलिँदै जाँदा, सुरक्षा, बचत र अवकाश योजनाबीच सन्तुलन राखेर समग्र योजना बनाउनु भविष्यप्रति आत्मविश्वास जगाउने एक महत्वपूर्ण आधारका रूपमा उभिँदै गएको छ।