नयाँ दिल्ली: अन्तरिक्षको अथाह विस्तारले सधैं मानवजातिलाई आकर्षित गर्दै आएको छ। सोभियत संघमार्फत अन्तरिक्ष अन्वेषणको सुरुआत भएपछि अमेरिका पनि यस प्रतिस्पर्धामा सामेल भयो र त्यसपछि विश्वका धेरै देशहरूले यस क्षेत्रमा अगाडि बढे। भारतले पनि पछि गएर अन्तरिक्ष विज्ञानमा उल्लेखनीय सफलता हासिल गरेको छ। अन्तरिक्ष इतिहासमा ३१ जनवरीको मितिले विशेष महत्व राख्छ।
३१ जनवरी १९५८ मा अमेरिकाले सफलतापूर्वक आफ्नो पहिलो अन्तरिक्षयान प्रक्षेपण गर्‍यो, जसले उसलाई अन्तरिक्ष दौडमा मजबुत रूपमा स्थापित गर्‍यो। यही दिन नासाले अन्तरिक्षमा जीवित प्राणीहरूमा पर्ने प्रभाव अध्ययन गर्न एउटा चिम्पान्जीलाई अन्तरिक्ष यात्रामा पठायो। यो प्रयोग मानव अन्तरिक्ष यात्राको दिशामा एक महत्वपूर्ण कदम थियो।
त्यसपछि विभिन्न वर्षहरूमा ३१ जनवरीकै दिन अमेरिकाले मानवयुक्त अपोलो अन्तरिक्षयानलाई चन्द्रमातर्फ प्रस्थान गरायो। फरक–फरक समयमा घटित यी घटनाहरूले ३१ जनवरीलाई अन्तरिक्ष विज्ञानको इतिहासमा एक स्मरणीय र प्रेरणादायी दिन बनाएका छन्।
महत्वपूर्ण घटनाक्रम:
१५६१ — मुगल सम्राट अकबरका संरक्षक बैरम खाँ गुजरातको पाटणमा हत्या गरिए।
१६०६ — बेलायतमा सिंहासनविरुद्ध षड्यन्त्र गर्ने गाइ फक्सलाई मृत्युदण्ड दिइयो।
१८६५ — अमेरिकामा दासप्रथा उन्मूलनसम्बन्धी १३औँ संविधान संशोधन अनुमोदन भयो।
१८८४ — रुसी सेनाले अफगान अमिरबाट मर्भ क्षेत्र कब्जा गर्‍यो।
१८९३ — ‘कोका–कोला’ ट्रेडमार्क पहिलो पटक अमेरिकामा पेटेन्ट गरियो।
१९१५ — प्रथम विश्वयुद्धका क्रममा जर्मनीले रुसविरुद्ध विषालु ग्यास प्रयोग गर्‍यो।
१९४६ — तत्कालीन सोभियत संघको मोडेलअनुसार युगोस्लाभिया छ देशमा विभाजित भयो (सर्बिया, मोन्टेनेग्रो, क्रोएसिया, स्लोभेनिया, बोस्निया–हर्जेगोभिना, म्यासेडोनिया)।
१९५३ — आयरिस सागरमा डुंगा दुर्घटनामा कम्तीमा १३० यात्रु र चालक दलका सदस्यको मृत्यु भयो।
१९५७ — अबादानदेखि तेहरानसम्म पाइपलाइन निर्माण कार्य सम्पन्न भयो।
१९५८ — अमेरिकाले पहिलो कृत्रिम उपग्रह प्रक्षेपण गर्‍यो।
१९६१ — जीवित प्राणीहरूमा अन्तरिक्षको प्रभाव अध्ययन गर्न अमेरिकाले एउटा चिम्पान्जीलाई अन्तरिक्षमा पठायो।
१९६२ — अमेरिकी राष्ट्रहरूको संगठनले क्युबालाई समावेश नगर्ने निर्णय गर्‍यो।
१९६३ — मयूरलाई भारतको राष्ट्रिय पन्छी घोषणा गरियो।
१९६६ — सोभियत संघले लुना कार्यक्रमअन्तर्गत मानवरहित लुना–९ अन्तरिक्षयान प्रक्षेपण गर्‍यो।
१९६८ — प्रशान्त महासागरको द्वीपीय राष्ट्र नाउरुले अष्ट्रेलियाबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो।
१९७१ — पूर्व र पश्चिम बर्लिनबीच १९ वर्षपछि टेलिफोन सेवा पुनः सुरु भयो।
१९७१ — अमेरिकाले मानवयुक्त अपोलो अन्तरिक्षयान चन्द्रमातर्फ पठायो।
१९७४ — प्यान अमेरिकन एयरवेजको विमान अमेरिकी सीमाभित्र दुर्घटनाग्रस्त हुँदा १५ जनाको मृत्यु भयो।
१९७९ — चीनले सोभियत संघलाई विश्वयुद्ध भड्काउने मुख्य देश भएको आरोप लगायो।
१९८४ — विश्वका नौ गरिब देशहरूले लुसाका बैठकमा दक्षिण अफ्रिकासँग व्यापारिक सम्बन्ध तोड्ने घोषणा गरे।
१९८५ — दल परिवर्तनविरोधी ५२औँ संविधान संशोधन विधेयक राज्यसभाबाट पनि पारित भयो।
१९८८ — पोल्यान्डमा मूल्यवृद्धिको विरोधमा ‘सोलिडारिटी’ समर्थकहरूले प्रदर्शन गरे।
१९८९ — कोलम्बियाको एक विमान अपहरण गरी १२२ यात्रुसहित कोस्टारिकामा लगियो।
१९९२ — २८ देशहरूले क्रोएसिया र स्लोभेनियालाई मान्यता दिए।
१९९२ — न्युयोर्कमा संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को पहिलो शिखर सम्मेलन सम्पन्न भयो।
१९९५ — इजरायल र जोर्डनबीचको शान्ति सम्झौतापछि इजरायलले कब्जा गरिएको सीमावर्ती क्षेत्र जोर्डनलाई हस्तान्तरण गर्‍यो।
१९९६ — श्रीलंकामा आत्मघाती आक्रमणमा ८६ जनाको मृत्यु र १४०० जना घाइते भए।
१९९८ — मार्टिना हिङ्गिसले कोन्चिता मार्टिनेजलाई हराएर अस्ट्रेलियन ओपन टेनिस च्याम्पियनसिप जितिन्।
१९९९ — आर्मेनियाकी सुन्दरी गोहार अरुथ्युनियम ‘मिस कमनवेल्थ १९९९’ घोषित भइन्।
१९९९ — रुसका येभगेनी काफेलनिकोभले पुरुष एकलतर्फ अस्ट्रेलियन ओपन टेनिस उपाधि जिते।
२००० — हवाला प्रकरणका सबै अभियुक्तहरू निर्दोष ठहरिए।
२००१ — १९८८ को प्यान एम फ्लाइट १०३ विस्फोट प्रकरणमा लिबियाका नागरिक अब्दुल बासित अली मोहम्मद अल–मेगराही दोषी ठहरिए; उक्त दुर्घटनामा २७० जनाको मृत्यु भएको थियो।
२००२ — झारखण्डका राज्यपाल प्रभात कुमारले राजीनामा दिए।
२००४ — पाकिस्तानको परमाणु कार्यक्रमका जनक डा. अब्दुल कादिर खान प्रधानमन्त्रीका विशेष सल्लाहकार पदबाट हटाइए।
२००५ — जनरल जोगिन्दर सिंह नयाँ सेना प्रमुख बने।
२००५ — बंगलादेशले जिम्बाब्वेविरुद्ध एकदिवसीय शृङ्खला ३–२ ले जित्यो।
२००७ — एंग्लो–डच इस्पात कम्पनी कोरस अधिग्रहणपछि टाटा स्टील विश्वको पाँचौँ ठूलो कम्पनी बन्यो।
२००८ — उत्तर प्रदेशलाई पाँच वर्षभित्र विद्युत् क्षेत्रमा आत्मनिर्भर बनाउन मुख्यमन्त्री मायावतीले ६,१६८ करोड रुपैयाँका विद्युत् परियोजनाको उद्घाटन र शिलान्यास गरिन्।
२००८ — केन्द्र सरकारले भारतीय स्टेट बैंकको राइट्स इश्यूमार्फत करिब १० हजार करोड रुपैयाँ जुटाउन स्वीकृति दियो।
२००८ — भारत–अमेरिका असैनिक परमाणु सम्झौतासँग सम्बन्धित विवादास्पद हाइड ऐक्टका प्रवर्तक तथा पूर्व रिपब्लिकन सांसद हेनरी हाइडको निधन भयो।
२००८ — पूर्व प्रधानमन्त्री बेनजिर भुट्टोको पार्टी पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीले निर्वाचनका लागि आफ्नो घोषणा पत्र सार्वजनिक गर्‍यो।
२०१० — हलिउड चलचित्र ‘अवतार’ २ अर्ब डलर कमाई गर्दै विश्वकै सबैभन्दा धेरै कमाउने चलचित्र बन्यो।
जन्म:
१९२३ — सोमनाथ शर्मा — परमवीर चक्र प्राप्त गर्ने पहिलो भारतीय शहीद।
१९३४ — कुमुदबेन मणिशंकर जोशी — आन्ध्र प्रदेशकी १४औँ राज्यपाल।
१९७५ — प्रीति जिन्टा — भारतीय चलचित्र अभिनेत्री।
निधन:
१९६१ — श्रीकृष्ण सिंह — बिहारका पहिलो मुख्यमन्त्री।
१९६८ — पद्मनारायण राय — हिन्दी भाषाका प्रख्यात निबन्धकार र साहित्यकार।
१९८७ — मिनजुर भक्तवत्सलम — प्रसिद्ध स्वतन्त्रता सेनानी।
१९८८ — अकिलन — तमिल भाषाका साहित्यकार।
२००० — के. एन. सिंह — भारतीय चलचित्रका खलनायक अभिनेता।
२००४ — सुरसम्राज्ञी सुरैयाको मुम्बईमा निधन।
२००७ — होकिशे सेमा — नागाल्यान्ड राज्यका तेस्रो मुख्यमन्त्री।
२०१२ — मनिराम बागडी — समाजवादी विचारधाराका विशिष्ट भारतीय नेता।
२०२० — दलीप कौर तिवाना — पञ्जाबी भाषाकी प्रतिष्ठित र चर्चित वरिष्ठ लेखिका।