कोलकाता: विश्व क्यान्सर दिवसको अवसरमा कोलकातास्थित अपोलो कैंसर सेंटर कोलकाता ले ‘जिरो टु हिरो’ अभियानको सुरुआत गरेको छ। यस पहलको उद्देश्य स्टेज जिरो क्यान्सरको प्रारम्भिक पहिचान, उच्च जीवनरक्षा दर तथा निको हुने सम्भावनाबारे जनचेतना बढाउनु हो।
संसदमा प्रस्तुत आईसीएमआर-एनसीआरपी का तथ्यांकअनुसार भारतमा क्यान्सरका घटना तीव्र रूपमा बढिरहेका छन्। सन् २०२४ मा १५ लाखभन्दा बढी नयाँ केस पहिचान भएका छन् र यो संख्या प्रत्येक वर्ष बढ्दो क्रममा छ। हाल प्रत्येक नौ भारतीयमध्ये एक जनाको जीवन क्यान्सरको जोखिममा रहेको छ, जसले यसलाई गम्भीर सार्वजनिक स्वास्थ्य समस्याका रूपमा स्थापित गरेको छ। तथापि ७० प्रतिशतभन्दा बढी केस अन्तिम चरण (स्टेज III/IV) मा मात्र पत्ता लाग्छन्, जसले उपचार जटिल बनाउँछ, परिणाम कमजोर बनाउँछ र परिवारमाथि आर्थिक बोझ बढाउँछ।
यस चिन्ताजनक अवस्थाको प्रत्युत्तरस्वरूप, अपोलो कैंसर सेंटर कोलकाता को ‘जिरो टु हिरो’ अभियानले स्टेज जिरोमै पहिचान र प्रारम्भिक हस्तक्षेपको जीवन-परिवर्तनकारी प्रभावलाई जोड दिएको छ। यस पहलले समयमै कदम चालेका, सचेतना अपनाएका र शीघ्र उपचारमार्फत ‘हिरो’ बनेका व्यक्तिहरूलाई सम्मान गर्दछ। मस्तिष्क, स्तन, घाँटी, फोक्सो, अग्न्याशय, कलेजो आदि विभिन्न प्रकारका क्यान्सर फरक-फरक भए पनि, प्रारम्भिक पहिचान नै निको हुने मुख्य कुञ्जी हो। उनीहरूको सामूहिक अनुभवले देखाउँछ कि समयमै परीक्षणले जीवन बचाउन सक्छ।
अपोलो अस्पताल पूर्वी क्षेत्र का सीईओ श्री राणा दासगुप्ता भन्नुहुन्छ, “प्रारम्भिक पहिचान उपचारको प्राथमिकता मात्र होइन—यो सम्पूर्ण प्रक्रियाको सबैभन्दा महत्वपूर्ण हिस्सा हो। तथ्यांकले स्पष्ट देखाउँछ कि अन्तिम चरणको तुलनामा प्रारम्भिक चरणमा पत्ता लागेको क्यान्सरमा रोगमुक्त र दीर्घकालीन बाँच्ने दर धेरै उच्च हुन्छ। कोलकाताको अपोलो क्यान्सर सेन्टरमा हामी उपचारसँगै रोकथाम र प्रारम्भिक पहिचानमा जोड दिन्छौं। सुरुमै रोग पत्ता लाग्दा क्यान्सर रजिस्ट्रि बलियो बन्छ, शीघ्र उपचारको बाटो खुल्छ र बिरामी स्वस्थ जीवनतर्फ अघि बढ्न सक्छ।”
मेडिकल सर्भिसेजका निर्देशक श्री सुरिन्दर सिंह भाटिया भन्नुहुन्छ, “क्यान्सर तेस्रो वा चौथो चरणमा अचानक सुरु हुँदैन; लक्षण देखिनुअघि नै यो विस्तार हुन थालिसकेको हुन्छ। ‘जिरो टु हिरो’ अभियानमार्फत हामी अन्तिम चरणको उपचारलाई प्रारम्भिक जितमा रूपान्तरण गर्न चाहन्छौं। स्टेज जिरो वा स्टेज I मा क्यान्सर पत्ता लाग्दा उपचार सजिलो हुन्छ, परिणाम राम्रो हुन्छ र बिरामी चाँडै सामान्य जीवनमा फर्किन सक्छ।”
सर्जिकल अन्कोलोजीका निर्देशक तथा वरिष्ठ परामर्शदाता डा. साइकत गुप्ता, परामर्शदाता डा. सुप्रतीम भट्टाचार्य र डा. विकास कुमार अग्रवालले संयुक्त रूपमा भन्नुभयो, “हामी दैनिक रूपमा देख्छौं कि प्रारम्भिक पहिचानले कति ठूलो अन्तर पार्छ। सुरुवाती चरणमै रोग पत्ता लाग्दा उपचार कम आक्रामक, बढी प्रभावकारी र बाँच्ने दर उल्लेखनीय रूपमा राम्रो हुन्छ। ढिलो पहिचानले उपचारलाई जटिल बनाउँछ र जीवनस्तरमा पनि असर पार्छ।”
मेडिकल अन्कोलोजीका वरिष्ठ परामर्शदाता डा. जयदीप घोषले भन्नुभयो, “‘जिरो टु हिरो’ अभियानको मूल सन्देश हो: बिरामी नै वास्तविक नायक हुन्। सचेतना, नियमित परीक्षण र प्रारम्भिक लक्षणमै उपचार सुरु गर्नु नै क्यान्सरलाई पराजित गर्ने सबैभन्दा बलियो उपाय हो।”
रेडिएसन अन्कोलोजीका निर्देशक तथा वरिष्ठ परामर्शदाता डा. तनवीर शाहिदले भन्नुभयो, “प्रारम्भिक चरणमा क्यान्सर पत्ता लाग्दा रेडिएसन थेरापी सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ। आधुनिक इमेजिङ प्रविधिले उपचार प्रणालीलाई रूपान्तरण गरेको छ। स्टेज जिरो वा स्टेज I मा अत्यन्त लक्षित उपचार दिन सकिन्छ, जसले जटिल शल्यक्रिया वा किमोथेरापीको आवश्यकता कम गर्न सक्छ र दीर्घकालीन परिणाम सुधार गर्दछ।”
क्यान्सरबाट निको भएकी बिरामी मिलि मण्डलले भन्नुभयो, “जब मलाई क्यान्सर भएको थाहा भयो, त्यो शब्द नै डर लाग्दो थियो। तर समयमै पहिचानले सबै कुरा बदलिदियो। मेरो उपचार सजिलो भयो, म छिट्टै निको भएँ र जीवन कहिल्यै रोकिएको जस्तो लागेन। ‘जिरो टु हिरो’ जस्ता अभियानहरूले सम्झाउँछन् कि क्यान्सर सधैं भय मात्र होइन; समयमै कदम चाल्दा यो आशामा रूपान्तरण हुन सक्छ।”